Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq ǵylym akademııasynyń, jalpy, el ǵylymynyń aldyna mańyzdy mindetter qoıyp, ekonomıkany damytýǵa bet burý jáne naqty paıda ákelýdi tapsyrǵany belgili. Osy oraıda akademııa prezıdenti Kúnsulý Zakarııa forým barysynda «Ǵalymdarǵa ǵylymı áleýetti damytýǵa qyzyǵýshylyq tanytatyn bıznes-qaýymdastyqtar qanshalyqty qajet bolsa, ǵalymdardyń da ınnovasııalyq, tehnologııalyq sheshimderi bıznesti qyzyqtyra bilýge tıis. Bul baǵytta ekijaqty ári jyldam júzege asatyn is-qımyldar qajet», degen pikir bildirdi.
Elimizde talantty, ásirese ǵylymǵa qushtar jastar kóp. Biraq qoǵamda ǵylymdy nasıhattaý jaǵy kemshin. Akademııanyń vıse-prezıdenti, akademık Asqar Jumadildaev atap ótkendeı, jastardy ınnovasııaǵa, zamanaýı tehnologııalarǵa beıimdeý ýaqyt kúttirmeıdi.
– Búginde álemniń birqatar elinde shyǵyp jatqan «Oyla» ǵylymı-tanymdyq jýrnalynyń biraz úzilisten keıin elimizde jaryqqa shyǵýy qýantady. Osyndaı basylymdar arqyly ǵylymdy nasıhattap otyrý qajet. Keıingi jyldarda dúnıe júziniń kóptegen eli ǵylymda kósh ilgeri ketti. Kvanttyq tehnologııalar, kvanttyq kompıýterlerdi meńgerýde alǵa ozdy. Al biz artta qalyp kelemiz. Kóptegen ǵalymnyń ónertabystary, baıandamalary men jarııalaǵan maqalalary shań basqan sórelerde qalyp qoıyp jatyr. Sondyqtan el ekonomıkasy úshin tartymdy jobalardy óndiriske engizýde altyn kópirge aınalatyn alańdar ǵalymdarǵa ashyq bolýǵa tıis, – dedi A.Jumadildaev.
Forým barysynda belgili bıznes ókilderi de tájirıbelerimen bólisip, ǵylymdy damytýdyń tetikterine toqtaldy. Zań ǵylymdarynyń doktory, ınjener-fızık, belgili bıznesmen Muhtar Jákishev elimizdiń jer qoınaýyn tıimdi paıdalanýǵa qatysty oılarymen bólisip, álemde týyndap otyrǵan energetıkalyq tapshylyq, atom elektr stansasyn salýǵa qatysty suraqtarǵa jaýap berdi. Onyń aıtýynsha, keńestik kezeńde salynǵan elektr stansalarynyń nátıjesinde keıingi jyldarǵa deıin elimizde elektr energııasy tapshylyǵy baıqalmaı keldi.
– Sondaı-aq kezinde kómir stansasy kóptep salyndy. Olardyń biriniń soltústikke, al endi biriniń ońtústikke ornalasýy Ortalyq Azııa, tipten Reseıdiń ońtústigin elekr energııasymen qamtamasyz etýge múmkindik berdi. Búginde bul stansanyń kóbiniń jumys istep turǵanyna 40-50 jyldan asty. Osy jyldarda stansalar jańartyldy, jóndeýden ótti. Endigi kezekte energetıkalyq daǵdarystan shyǵý jolyn atom energetıkasyna kóshýmen baılanystyryp otyrmyz. Biraq álemdegi qoldanystaǵy atom stansalary bizdiń energııa júıemiz úshin tym úlken. Sondyqtan ózimizdiń energııa júıemizdiń qalybyna túsetin tehnologııa izdeýimiz qajet. Ol tehnologııany oılap taýyp, salǵannan keıin baryp synaqtan ótkizý mańyzdy. Nátıjesine kóz jetkizgennen keıin ǵana stansa salý týraly sheshimge kelýge bolady. Nemese óz júıemizdi qazirgi úlken atom stansalary deńgeıine jetkizýge tıispiz, – dedi Muhtar Jákishev.
Innovasııalyq sheshimder qashanda ǵylymmen yqpaldastyqta damýy kerek. Osy oraıda «Alageum Electric» energetıkalyq kompanııasy baqylaý keńesiniń tóraǵasy Erkebulan Ilııasov joǵary oqý oryndary, jeke bilim berý ortalyqtarymen baılanysyn nyǵaıta otyryp, kompanııa aldaǵy ýaqytta jańa ónimder shyǵarý, seriktes qalalardy damytýǵa qatysty jobalarymen bólisti. Al «Sergek» kompanııasynyń negizin qalaýshy Qaırat Ahmetovtiń aıtýynsha, kúni búginge deıin kompanııada jasalǵan saraptamalyq sheshimder ǵylymnyń qatysýynsyz júzege asyp kelgen. Endigi kezekte ınfraqurylymdardy damytýǵa qatysty aqparattardy tereń taldaý, zertteýlerge ǵalymdardy tartý mindeti tur. Smart City sheńberinde qoǵamdyq qaýipsizdik, kólik jáne ekologııa sııaqty baǵyttardy keńeıtý josparlanyp otyr. Kompanııa ónimderi Big Data kómegimen kólik qozǵalysyn taldaýǵa, jol qaýipsizdigin arttyrýǵa jáne qorshaǵan ortanyń lastaný kózderin ǵylymı sheshimderdiń nátıjesinde ǵana tereń taldaýǵa múmkindik alatyny sózsiz.
Forým aıasynda «Kórkem telekom» dırektory Áset Ahmetov, «Qazbiopharm» ulttyq holdınginiń bas dırektory Erǵalı Ábdiraıymov, «Ǵylym qorynyń» basqarma tóraǵasy Ábdilda Shámenov, Ishki ister mınıstrligi akademııasynyń bastyǵy, polısııa general-maıory Aıdar Saıtbekov, «Astana Vision» klınıkalar jelisiniń quryltaıshysy Vladımır Kım, «Qazaqstan ınjınırıng» R&D qurastyrý kompanııasynyń ókili Qalqabek Aıdos, basqa da bıznes ókilderi ár salada joǵary nátıjege jetý ǵylymnyń qatysýymen múmkin ekenin aıtyp, osy baǵyttaǵy jetistikterge toqtaldy.
Bıznes ókilderi ǵalymdardyń kommersııalandyrýǵa daıyn ǵylymı-ınnovasııalyq jobalarymen tanysý barysynda Iаdrolyq fızıka ınstıtýty ázirlegen «Aqua dress» gıdrogeldi tańǵyshtar óndirisine nazar aýdardy. Gıdrogeldi tańǵyshtar bakterısıdtik qasıetke ıe. Ony dene jaraqaty, kúıik kezinde, jumsaq tinderdiń zaqymdanýy, teri qabynýynda qoldanyp keledi. О́ndiristiń jyldyq qýaty – 10 myń dana. Endigi kezekte «Aqua dress» óndirisin ishki naryqta ǵana emes, shetelge shyǵarý mindeti tur.
Qazirgi kezde aýyl sharýashylyǵyn alǵa bastyrý elimizdiń azyq-túlik saıasatyn damytýda mańyzdy rólge ıe. Qazaq ǵylymı-zertteý veterınarlyq ınstıtýty ázirlegen aýyl sharýashylyǵy janýarlarynyń juqpaly aýrýlaryn emdeýge arnalǵan vaksınalary jáne antıgender, Qazaq jemis-kókónis ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń alma sorttaryn kóbeıtýge arnalǵan jobalary salanyń óndiristik áleýetin damytýǵa yqpal etetini sózsiz.
Osy oraıda Bıologııalyq qaýipsizdik problemalary ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń veterınarlyq medısına, molekýlıarly bıologııa, gendik ınjenerııa, bıotehnologııa salasynda tıimdi qoldanys tapqan jobalary, Ǵaryshtyq zertteýler jáne tehnologııalar ulttyq ortalyǵynyń aeroǵarysh, aýyr mashına jasaý, qorǵanys salasynda paıdalanýǵa bolatyn joǵary sapaly buıymdaryna nazar aýdarý mańyzdy. Professor Oralbaı Dármenovtiń qan tamyrlaryn tazartatyn ónertabysy júrek-qan tamyrlary aýrýynyń aldyn alý men ólim-jitimdi azaıtýǵa yqpal etetin sheshimderdiń biri bolsa, Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq ǵylymı-zertteý ýnıversıteti ǵalymdary usynǵan protatıvti kardıoanalızator, «Trenko» R&D kompanııasynyń metallýrgııa ónerkásibine arnalǵan tehnologııalary da jer qoınaýy qazbalaryn óndirý, qaıta óńdeý salasynda tıimdi bolmaq.
Jıynda ártúrli taqyrypqa arnalǵan sheberlik dáristeri ótip, ǵylym men bıznes úshin sátti jobalarǵa qatysty kelisimder jasaldy.
ALMATY
