Kollajdy jasaǵan – Almas MANAP, «EQ»
...Birde qala ortalyǵyndaǵy kópqabatty úıdiń mańynan ótip bara jatyp, eski qaldyqtardy tastaıtyn konteınerdiń mańynan jerde shashylyp jatqan bir býma qaǵaz kózge shalyndy. Sarǵaıǵan qaǵazdar arasynda tom-tom kitaptar da bar. Eski fotoalbomnyń ashylǵan paraqtary da shashylyp jatyr. Qońyr kúzdiń yzǵarly jeli qaǵazdardy beı-bereketsiz kóterip, jan-jaqqa aıdap alyp ketip jatyr. Menen kómek suraǵandaı eki-úsh fotosýret mezgil-mezgil ishin tartyp soǵyp turǵan jeldiń qaýqaryna shydamaı aldyma jalp etip kelip qonyp, aıaǵyma oraldy. Sýrettiń birinde qolyna dombyra ustaǵan, murty qııaqtaı, basyna qazaqı bórik kıgen kelbetti qart kisi beınelengen. Ekinshisinde kımeshek kıgen qart áje baýyryna jas búldirshin sábıdi, sirá, nemeresi bolý kerek, qysa ustap tur, meıirlene jas sábıge qaraıdy. Úshinshisinde – áskerı forma kıgen, keýdesine ordender men medaldary tizilgen qart kisi. Basqa ondaǵan sýretter sarǵaıǵan japyraqtarmen jarysyp qanatyna oq tıgen qarǵalardaı údere soqqan jelge qalbań-qalbań etip ushyp barady. Sol bir yńǵaısyz, júrekke salmaq salatyn kórinis kópke deıin kóz aldymnan kólbeńdep ketpeı qoıdy. Álgi fotosýretter kimderdiki boldy? Olardy kim kereksiz sanap, qoqysqa laqtyryp tastady?
Rasynda da, qazir úıine ata-ájeleri sonaý erterekte tirnektep jınaǵan tom-tom kitaptar kópshilikti qyzyqtyrmaıdy. Olardy esh kádege jaramaıtyn, tek shań-tozań jınaıtyn úıdegi kereksiz dúnıege sanaıtyndar búgingi qoǵamda jyl ótken saıyn, ókinishke qaraı, kóbeıip barady. Sonysy sanańa salmaq salyp, júregińdi syzdatady. Árıne, olardyń kózqarasymen ne bolsa sony úıge jııýdyń qajeti joq, eski-qusqy kereksiz dúnıeden arylý kerek. Onysy oryndy da shyǵar. Barlyq álem bul kúnderi sondaı úrdiste. Biraq eski fotoalbomdaǵy ata-ájeńniń, áke-shesheńniń, aǵa-ápkeńniń jáne de basqa baýyrlaryń men jora-joldastaryńnyń, áskerde birge bolǵan, ýnıversıtette talasyp bilim alǵan eski tanystaryńnyń sýretin qoqys jáshigine laqtyryp tastaýǵa dáti qalaı barady, júrek oǵan qalaı shydaıdy? Átteń-aı, ne bolyp barady myna saıqymazaq, berekesiz dúnıe...
Olardyń árqaısysy sen úshin erekshe, asa qımas asyl beıne ǵoı. Ata-ájeńniń, áke-anańnyń kózi, tipti seniń ómirińniń bir bóligi emes pe? Olar otbasylyq qunsyzdyqqa aınalyp bara jatqany nesi? Nemese myna dúrbeleńge toly qyzyldy-jasyldy qaıran ýaqyt kúni kesheginiń barlyǵyn bulyńǵyrlandyryp, kóńilden óshirip, múldem umyttyra ma? Bilmeımin, menińshe ótken kúnderińdi lúpildegen júrekten, oı-qııalyńnan sypyryp, tamyrymen julǵandaı joq etý múmkin emes-aý. Osyndaı aýyr suraqtar eriksiz bala kezimdegi bir oqıǵany esime túsirdi.
Qasıetti Qarataýdyń jonyndaǵy bizdiń shoqjuldyzdaı Úshbas aýylynyń shetki kóshesinde jalǵyzbasty Zeınep degen ana turdy. Qolymyz qalt etkende pıoner-tımýrshylar tobynda júrgen úsh-tórt bala jınalyp, tezek oıýǵa, shóbin jınaýǵa, qysqy otyn-sýyn daıyndaýǵa qolqabys tıgizetinbiz. Kópshiliktiń áńgimesi boıynsha Zeınep apanyń kúıeýi soǵys bastalǵan jyly áskerge alynǵan. Maıdan dalasynan mezgil-mezgil jazǵan úshburysh hattary eki jyldaı kelip turady da ary qaraı habar kúrt úzilip, burynǵy mekenjaıyna qansha ret hat jazsa da jaýap ala almaǵan. Jergilikti áskerı komıssarıattan «Soǵysta belgisiz sebeptermen joǵalyp ketti», degen qysqa jaýap kelgen. Sóıtip, Zeınep apa ujymshardyń aýyr jumysyna jegilip, arqa eti arsha, borbaı eti borsha bolyp, aýyr turmys taýqymetine kónip, áıteýir elden qalmaı jalǵyz qyzyn tárbıelep ósiredi. Toqtaýsyz syrǵyp jyldar óte beredi. Biraq Zeınep apa soǵysta iz-túzsiz joǵalyp ketken kúıeýinen úmitin úzbeı, uzaq jyldar boıy jyly habar kútip, oshaǵynyń otyn sóndirmeı, tútinin tútetip otyrǵan. Qyzy ósip, jetilip, óz teńin taýyp turmysqa shyqqan. Jalǵyzbasty ana jyly ornyn sýytpaı, el-jurtynyń ortasynda birsaryndy tirshilik keship jatty. Aýlasyndaǵy biraz jeńil-jelpi jumysty bitirgen bizdi berekeli dastarqanyna shaqyryp, sút pen qaımaq qosqan qońyr shaıyn beretin. Ystyq baýyrsaq, qoldyń sary maıy, dámdi qurt pen irimshik, qant pen naýat, órik pen meıizi dastarqanynan úzilmeıtin. Apamyz qyzyl pulyshpen qaptalǵan fotoalbomyn paraqtap, keıbir sýretterge erekshe toqtalyp, qyzyǵa áńgime qozǵaıtyn. Qabyrǵaǵa ilingen kúıeýi men qyzynyń, nemereleriniń sýretterin nusqap: «Myna atalaryńnyń, qyzymnyń, nemerelerimniń beınesine qarap kúsh alamyn. Solardyń arqasynda ózimdi sergek sezinemin. Alla Taǵalaǵa shúkirshilik etemin...» dep maıdannan kúıeýiniń jazǵan hattaryn kórsetip, uzyn-sonar áńgimege kóshetin kezderi de bolatyn beıbaqtyń. Keıde sol sarǵaıǵan qaǵazdardy bizge oqytyp, tereń kúrsinip, daýsy dirildep, janarlary sýlanatyn. Sirá, sary saǵynyshqa aınalǵan kúnderin eske alyp, jalǵyzdyqtan jalyǵyp, ishi kúńirenetin bolýy kerek. Sum soǵys bolmaǵanda Zeınep apa jastaıynan jesir qalmas edi-aý, ol da baqytty, el qatarly turmys-tirshilik etpes pe edi? Átteń taǵdyr oǵan ondaı jaımashýaq kúnderdi, saıaly ómirdi qımapty. Endi mine, jalǵyz úıde, jalqy ómir keshti. Kóńil kirbińi bir sát te ókinishti umyttyrmaıdy. Qolyndaǵy álgi fotosýretter men sarǵaıǵan úshbý hattar ózine máńgilik serik bolyp keledi. Ol úshin olardan qymbat, asyl, janǵa jyly dúnıe joq myna álemde.
Iá, adamdar ómirge keledi, ýaqytpen jarysyp ósedi, ómirine serik bolatyn súıiktisin tabady, ul-qyz ósirip, olardy jetkizem, oqytyp-shoqytam, urpaq súıem dep tańdy-tańǵa uryp eńbektenip, artyma qandaı iz qaldyram dep ýaqytpen alysyp júrip bir kúni ómirden ótip ketedi. Arman-maqsaty oryndalyp ketse, bir baqyt! Olaı bolmaýy da múmkin-aý.
... Mine, ólkemizge taǵy bir kezekti sarala-qońyr kúz kelip jetti. Onyń salqyn lebi tańǵy aýada jaqsy seziledi. Lúp etken erke samal sarǵaıǵan sandaǵan japyraqtardy aǵashtardan úzip alyp, butaqtardy sıdıtyp, óz aıtqanyna kóndirip, aryq-atyzǵa, jerge tósep jatyr, tósep jatyr. Tabıǵattyń myna jabyrqaý kórinisi adamdy muńǵa bóleıdi, kóńilsizdik boıyńdy bılep, áıteýir bir belgisiz tylsym dúnıe saǵynyshqa jeteleıdi. «Kúz – saǵynysh maýsymy» dep halyq beker aıtpaǵan eken.
Saǵyndyq ORDABEKOV,
dáriger-hırýrg, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor
TARAZ
