«Eki salt atty adyrdyń basyna jele-jortyp shyqty da, attarynyń basyn irkip, alaqan astynan alysty sholdy. Tómen qaraı kólbep bara jatqan keń jazyqtyń shetinde munartyp oqshaý turǵan jalańash taý kórindi», deıdi jazýshy. «Quba jonǵa shoqytyp shyǵa kelsem» degen Birjan ániniń jalǵasyndaı deıdi bir oıym, ishki túısigim jalǵasy emes, tolyqtyrylǵan túri deıdi. Birjan sal «jurty jatyr, ózi joq qalqataıdyń» deýshi edi ǵoı. Tahaýı Ahtanov osyny joǵarydaǵy eki sóılemimen-aq shıratyp ala jóneledi de, ári qaraı uzartady. Adyrǵa jele-jortyp shyqqan ekeý úırenshikti sýret desek te, «alaqan astynan alysty sholǵany» tańdaı qaqtyrmaı qoımaıdy jazýshynyń. Alaqannyń astynan kóz jibergende tómendegi jazyqty kisiniń kóz aldynan oraýly kilemdi jazyp jibergendeı elestetip, bir shetindegi taýdy «sheshindirip» qoıady.
Qazaqtyń kórnekti jazýshysy Tahaýı Ahtanovtyń biz sóz etip otyrǵan «Kúı ańyzy» áńgimesi qara sózdiń úzdik úlgisi. Qazaq dalasyndaǵy uly ónerdiń dańqyn asqaqtata túsken kesek dúnıe. Jáne jazýshynyń alǵashqy týyndysy kórinedi. Qazaq keýdesiniń, ult zerdesiniń kúmbirin avtor óz júreginde qoryta júrip, saf týyndyny osy shyǵarmasyna quıa salǵandaı áserge bóleıdi. О́miri dombyranyń qulaǵynda ótken, Qudaıy qudiretti óner berip alqasa da, jarsyz ótip bara jatqan Estemes, botasy ólgen nar, qasynda kempiri turmaq, aǵaıyn-týysy joq qýraǵan shal, ony baǵyp otyrǵan boıǵa jetken jalǵyz qyz, onyń arman-ańsary, juttan keıin elsiz, malsyz qalǵan Ipan taýynyń aınalasy... Osynyń bári aıtqanǵa ǵana jeńil. Bári bir-bir jetim. Áńgimeni oqyp otyryp, tereńirek oılap, elestetip kórgenge botasy ólgen nardyń keıpiniń ózi túrshiktiredi jandy.
Shyǵarmanyń shynaıylyǵy sondaı, ár sóıleminen ómirdiń ıisi ańqıdy. «Anaý Ipan taýy ǵoı», dedi jas jigit qamshysymen nusqap. Jas jigittiń daýysy ańsaǵanyn kórgendeı qýanyshty shyqty» degen sóılemde alyp bara jatqan eshteńe joq sııaqty. Biraq taýdy kórgende toı toılaǵan eldi kórgendeı qýanǵan jigittiń kúıin «daýysy ańsaǵanyn kórgendeı qýanyshty shyqty» dep nanymdy jetkizedi. Shamasy bul qutty qonysqa Estemeske ergen jas dombyrashy burynyraqta kelip, qaryq bolyp qaıtqan. Biraq baıaǵydaı dáýren qazir joǵyn Estemes birden ańǵarady. Buryn qujynap jatatyn maldan qybyrlaǵan qara kórinbeıdi. Oıda joqta kezdesken nardyń túri anaý: «Nardyń túri júdeý, búıiri solyp, órkeshi qamshylar jaǵyna qısaıa bastaǵan. Tamyry qýraǵan aǵashtaı semip, kishireıip bara jatqan iri tulǵasy, kúıis qaıyrmaı, qybyr etpeı turǵan músápir beınesi, ásirese telmire qaraǵan jasqa toly úlken móldir kózi eki kúıshige qatty áser etti. – Botasy ólgen boz ingen, – dep kúbirledi Estemes atyn tebinip qozǵala berip».
Estemes pen ingen bir-birin únsiz uǵady. Jany jaraly, kóńili qaıaý ekeýiniń. Qanshama ýaqyt ıimeı, sýalýǵa aınalǵan ingen bolmasa, Estemestiń keýdesinde kópten júrgen sher-shemeni kóńil tolqytyp, kúıge aınalmastaı. Hal keshirýge jetim shaldyń jalǵyz qyzyna kózi túsken yntyq zar da sebep. Bul endi adam aıtyp bolmaıtyn, tek qana jan-júrektiń kúıi. Nar ıdirgen kúıshi, uly óner ıesi áýeli jan ıdirgen bolyp tur ǵoı sonda. Demek, taýsylýǵa, turalaýǵa aınalǵandarǵa ómir syılaǵan qudiret – Estemestiń kúıi «Nar ıdirgen». Onyń ar jaǵynda ne jatqanyn Tahaýı Ahtanovtyń osy áńgimesin oqyǵanda sezingendeı bolamyz.
«Oı, Keńsaı, men qaıteıin bıigińdi,
Basyńa qap-qara bult úıirildi.
Teńseltip nán kemeni barady alyp
Qara sý esik aldy ıirimdi.
Nán keme gaýhar-marjan tolǵan ishi,
Baǵasyz jez ben mysta bolmady isi.
Tik júrip, tik qulaǵan seni kórdim,
Qazaqy qara sózdiń jolbarysy.
Jolbarys jony jalpaq jotadaıyn,
Aınalyp aqyrǵy ret ót, aǵaıyn.
Keleden aq bas nardy bólip berdik,
Bozdatyp boz dalany botadaıyn.
Aq bas nar júrýshi edik kósh basy dep,
Shyn sóz-aý jalǵan degen qospasy joq.
Alashtyń ary syndy aǵa ketti,
Biz qaldyq synǵan esik, topsasy joq», depti Esenǵalı Raýshanov «Tahaýı Ahtanov qazasyna».
