Seriktestik 2001 jyldan beri Serbııa Respýblıkasynyń «Zemýn Pole» júgeri ınstıtýtymen birlese jumys isteýiniń nátıjesinde, elimizdiń ár aımaǵyna beıimdelgen júgeriniń elıtalyq tuqymdaryn ǵylymı turǵyda zerttep, óndiriske engizgen. Jobanyń ǵylymı jetekshisi, aýylsharýashylyq ǵylymdarynyń doktory Lazer Koıch pen professor Dılıara Aıǵozına «dala arýy» atanǵan júgeriniń jańa býdandary men maıburshaq suryptaryn óndirýde ǵylymı jetistikterge qoljetkizýmen qatar, osy kásiporynnyń kósh basynan kórinýine súbeli eńbek sińirip keledi.
«Biz óndirip otyrǵan júgeri tuqymdary sheteldik ónimderden aspasa, kem túspeıdi. Keń baıtaq Qazaqstannyń klımattyq jaǵdaıyna, topyraq qunaryna qaraı beıimdelgen sorttar óndirýmen erekshelenemiz. Osy kúni júgeriniń 24 býdany shyǵarylyp, onyń 17-si memlekettik tirkeýden ótse, 7-eýi baqylaýda. Bizdiń maqsatymyz – san emes, sapaǵa jumys isteý», deıdi «Býdan» JShS-nyń bas dırektory Nurlan Saqaýlov.
Otandyq júgeri tuqymyn ósirýde aldyńǵy orynǵa ıe seriktestik basshysy bolashaqqa jasalǵan baǵyt-baǵdarlary týrasynda baıandap berdi. Onyń aıtýynsha, búginde aýylsharýashylyq mamandary, sonyń ishinde seleksıonerler tapshy. Ǵylym men óndiristiń araqatynasyn nyǵaıtyp, jas mamandardyń aýylsharýashylyq salasyna kelýine qyzyǵýshylyǵyn arttyrý maqsatynda kásiporyn aýmaǵynan oqý-óndiristik bazasyn salyp, tájirıbe almasýshylardy jaıly jataqhanamen qamtamasyz etý syndy aýqymdy josparlar baryn jarııa etti. Osy baǵytta elimizdegi aýylsharýashylyq mamandaryn daıarlaıtyn joǵary oqý oryndarymen memorandým jasaspaq nıette. Sondaı-aq ónim kólemin ulǵaıtýmen qatar, jumys sapasyn arttyrý kózdelip otyr. Bul maqsatta ınnovasııalyq jobalar júzege asa bastaǵan. Mysalǵa aıtsaq, «Býdan» JShS egis alqaptaryna ǵaryshtyq monıtorıng arqyly baqylaý jumystaryn júrgizýdi jolǵa qoıǵan. Ǵarysh arqyly bólimshelerdegi jerdiń qunary men kún sáýlesiniń túsýi, ylǵaly, aýa raıy boljamyna deıin baqylap, soǵan qaraı jer jyrtý, tuqym sebý, kúzgi orý jumystary atqarylatyndyǵyn atap aıtty.
О́nimdiligi joǵary býdan túrlerin shyǵaryp, sharýashylyqqa tıimdilikti arttyrýdy kózdegen seriktestik seleksıonerleri búginde keńinen tanymal «Kaz-3P-200», «Tulpar-539», «Arman-689», «Skıf-619», «Marko-419», «Suńqar-779», «Kaz-LK-650», «Kaz-LK-171», tipti «Altyn-739» atty ataýǵa ıe býdandardy óndiriske engizip, júgeri sharýashylyqtarynyń damýyna yqpal etýde. Bul býdandarǵa elimizdiń barlyq aımaqtarynan bólek, kórshiles О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan memleketterinen suranys artqan. Jalpy, elimizdegi agrosektordyń damýyna sony serpin berip, otandyq taýar óndirýshilerdiń ónimderin syrtqa eksporttaýǵa qolaıly jaǵdaı jasaý kerektigin Prezıdent bıylǵy Joldaýynda atap aıtqan bolatyn. Buǵan deıin sheteldik tuqymǵa táýeldi bolyp kelgen elimizdegi júgeri ósirýshi sharýashylyqtar «Býdan» JShS-nyń baǵasy arzan ári klımatqa beıimdi tuqymdaryna qol jetkizýde. Otandyq seleksııa baǵdarlamasyn utymdy júzege asyrǵan seriktestik óndirgen tuqymdardyń satylýyna memleketten sýbsıdııalar berilip, arzandatylǵan mıneraldy tyńaıtqyshtarǵa, zııankesterge qarsy hımıkattarǵa, janar-jaǵarmaıǵa jeńildikter jasalýda, bul óz kezeginde kásiporyn jumysynyń ilgerileýine oń áserin tıgizýde. Buǵan qosa, lızınke jeńildetilgen aýylsharýashylyq tehnıkalaryn alý múmkinshilikterine ıe ekendigin de aıryqsha atady.
«Sharýashylyq qaramaǵynda 3 500 gektar jer bar bolsa, onyń 2 500 gektary – sýarmaly jer. Bıyl 2 403 gektar jer ıgerildi. Sonyń ishinde 1 016 gektarǵa tuqymdyq júgeri, 263 gektaryna jemdik júgeri egilgen. Sonda júgeriniń ózi 1 279 gektar jerdi alyp jatyr. Sol sııaqty sharýashylyqta 221 gektarǵa tasburshaq, 92 gektarǵa kúzdik bıdaı ektik. 700 gektar jerdi parǵa qaldyryp otyrmyz. Júgeri – qunarly mal azyǵy sanalady. Sondyqtan tórt túlikke beretin jemniń 60 paıyzy júgeri untaǵynan daıyndalady.
Búgingi kúnge Talǵar men Eńbekshiqazaq aýdandarynda 7 júgeri ósiretin bólimshe jumys isteıdi. Atap aıtsaq, Jetigen-1, Jetigen-2, Nura, Baltabaı, Báıdibek bı, Teskensý jáne Sarybulaq ýchaskeleri. Olardyń araqashyqtyǵy 150 shaqyrymǵa deıingi aralyqty quraıdy. Naýqan kezinde barlyǵy 340 adam jumys istese, jyl boıy turaqty túrde 120 adam eńbek etedi. Olardyń ortasha aılyǵy – 150 myń teńge shamasynda. Kóktemgi jer jyrtyp, tuqym sebýden bastalǵan jumys ala jazdaı jalǵasady. Sýǵaryp, kútip-baptaımyz. Qyrkúıek aıynan bastap ár tuqymnyń pisý kezeńine saı orý jumystary júrgiziledi. Mysalǵa aıtar bolsaq, 110, 135 kúnde pisetinderi bolady. Júgeriniń pisýi men ylǵaldylyǵyna qaraı jeke-jeke jınaımyz. Kún sáýlesiniń tikeleı túsýine baılanysty erte, orta, kesh pisetin býdandar bar», degen seriktestiktiń atqarýshy dırektory Ermek Japaruly kúzgi jıyn-terin ysyrapsyz atqarylyp jatqanyn tilge tıek etti. Naýqandyq jumystyń ýaqtyly aıaqtalýyna tehnıkalar da jetkilikti mólsherde jumyldyrylǵan.
Jalpy, oblysta júgeri alqabynyń úlesi byltyrǵy jylmen salystyrǵanda 8 myń gektarǵa artqan.
Almaty oblysy
