– Túıege minip, jamby atý kimniń ıdeıasy edi? Qıyndyq týdyrmady ma?
– Túıe ústinde jamby atý «Topjarǵan» etno ortalyǵynyń basshysy Ǵabıt Berdibaıulynyń ıdeıasy. Ortalyqtaǵy at ónerine baýlıtyn ustazym bıylǵy jazda asaý túıelerdi ákeldi. Bastyqtyryp úıretýdiń ózi ońaıǵa soqqan joq. Shýdasyna qol tıgizbeıtin túıelerdi úıretip bastyqtyratyn shabandozdardy shaqyrtyp mingizdik. Odan keıin sadaqtan úrikti, nysanaǵa da jýymaı qoıdy. Qysqasy túıe ústinde jamby atý ońaıǵa túsken joq. At ústinde shaýyp kele jatyp jamby atý túıege qaraǵanda jeńil sekildi. О́ıtkeni túıege minip jamby atýdy meńgeremin dep quladym da.
– Suhbatyńda asaý úıretip mingenińdi aıtypsyń. Jylqy janýaryna degen qyzyǵýshylyq qansha jasyńnan oıandy? Jalpy qyz balalardyń deni asaý úıretý bylaı tursyn, jaqyndaýǵa qorqady.
– Jylqy malyna qyzyǵýshylyǵym bala kezden artty. Maldy aýylda óskendiki shyǵar, kózimizdi ashqannan kórgenimiz tórt túlik bolǵandyqtan da maldyń tóresi jylqyǵa degen ańsarym erekshe boldy. Asaý taıdy ózim minip jýasytyp alatynmyn. Jýas jylqyǵa minýge bári de áýes. Al osqyrynyp, pysqyrynyp jer tarpyǵan jalynan ustatpas shý asaýǵa jaqyndaýǵa kóp adamnyń júregi daýalaı bermeıdi. Nege ekenin ózim de bilmeımin, mende kerisinshe, jýas jylqyny tebinip qamshylaı bergennen góri asaýdy shalma uryp ustap jýasytýǵa ańsarym aýady da turady. Bul janýarǵa alǵash minip, jýasytqan men edim degendi aıtqym keletin. Sonyń jeligi me osy kúnge deıin talaı toqym ushy tımegen shý asaý jylqynyń ezýin qanatyp jýasyttym. Nebir asaý, bas bermeıtin jylqylar da kezikti, qarǵyp, móńkigende týlaqtaı ushyrǵan minezi shadyrlardy da mindik. Sonda «mertigip qalamyn-aý» degen qorqynysh bolǵan emes. Qaıta qulaǵan saıyn órshelenip, esemdi jibermeýge umtylatyn edim.
– «Topjarǵan» ortalyǵymen baılanys týraly keńirek aıtsań.
– Bul etno óner ortalyǵymen byltyrdan beri baılanys ornattym. Tık-tok, ınstagram jelisine júktegen vıdeolardy kórgen Ǵabıt aǵa óziniń ortalyǵyna jumysqa shaqyrdy. Sodan bastap at ústindegi qazaqtyń ulttyq oıyndaryn nasıhattap, dáriptep kele jatyrmyz. Alǵashynda tek qyz qýý oıynyna ǵana qatysyp kórdim. Bertin kele jamby atý ónerin de meńgerip aldym. Qazir qyz qýý, jamby atý saıysyna qatysyp turamyn. Ortalyqtyń utymdy tusy –umytylyp bara jatqan ulttyq oıyndarymyzdy jańǵyrtyp, óskeleń urpaqtyń sanasynda qaıta jańǵyrtyp jatqany der edim. Qalada ósken balalar jamby atý bylaı tursyn, jylqynyń mańyna jýymaıdy, túr sıpatyn, jas ereksheligin aıyra almaı jatady. Ortalyqta mamandar at ústinde oınalatyn ulttyq oıyndarymyzdy dáripteıdi, kelýshilerge úıretedi.
– О́ziń Qazaq ulttyq qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetinde oqısyń, qurbylaryńnyń arasynda saǵan qarap boı túzep atqa mingisi keletin qyzdar bar ma?
– Qatar oqıtyn qurbylarym da meniń at ústindegi ónerime qyzyǵady, ózderi de júırik jylqyǵa mingisi keledi. Ara-tura demalys ýaqytynda seıildeý úshin kelip minedi. Biraq olar bir sáttik jan raqaty úshin ǵana. Al meniń bul kásibim, ónerim desem de bolady. Olarǵa atqa qalaı miný qajettigin, tizgindi qalaı ustap, qamshyny qaı qolǵa ilý keregin úıretip jón silteımin. Qýanatynym, atqa minýge, er ústinde júrýge qyzyǵýshy jastardyń qatary artyp keledi.
– Qyz qýý sekildi ulttyq oıyndarǵa qatysyp turasyń ǵoı, qandaı qyzyqty oqıǵalar oryn alatyn edi?
– Bir saıysta qyzyq boldy. Aldymen qyz qashady, jigit qýady ǵoı oıynnyń shartynda. Tóreshiniń belgisinen keıin tizgindi qoıa berdim, artyma burylyp qaraımyn atyn saýyrlatyp qýýshy dalańdap keledi, kómbege deıin jete almady. Sosyn «uıalǵan tek turmas» dedi me, kórermenderden taǵy bir múmkindik berýin ótindi, halyq shýlap ekinshi ret qýdy. Biraq bul joly jetip aldy. Al men qaı kezde de qyz qýýda jigitti qýyp jetip qamshynyń astyna alatynmyn. Eshqashan atym shabandap jete almaı qalǵan emes.
– Jylqy esti janýar, adamnyń qoryqqanyn, ne oılap turǵanyn sezip qoıady. Taǵy qandaı qasıetin baıqaısyń?
- Shynynda tórt túlik tóresiniń estiligi tańdandyrady únemi. Bul janýar bizdiń kóńil-kúıimizdi, ne oılap turǵanymyzdy sezip-biledi. О́z basym jylqynyń minez-qulqyn alǵash tizgindep mingennen-aq baıqaı qoıamyn. Keıbir jylqy maly bolady, bir adamǵa tym jaqyn baýyr basyp ketedi. О́zgeler minse, minez kórsetip móńkıdi, tońqıdy, qarǵıdy. Al óziniń úıretken ıesi minse, qoıdan da jýas bola qalady. Qula arǵymaǵym bar edi, taı kúninen ózim jýasytyp úıretkem. Aǵalarym, inilerim mineıin dese teýip, qyrshyp mańyna jýytpaı minezin kórsetedi. Al men barsam qýanǵanyn sezdirip jaqyndaıdy. Osyǵan qarap ta jylqynyń estiligin paıymdaýǵa bolady.
– Bala kúnińde báıgege qatystyń ba?
– Jetkinshek shaǵymnan báıgege de qosyldym. Biraq arnaıy jaratyp júırik qosqan emespiz. Kúndelikti qoıǵa minip júrgen sharýa atymyzdy aparyp soǵan minetin edim. Bir joly báıgeni biz uıymdastyrdyq. Qyzyq bolǵanda barlyq júırikti shań qaptyryp aldyma esh qara túsirmeı jeke-dara shyqtym. Sońǵy aınalymǵa ótkenimizde oılandym. «О́zimiz báıge uıymdastyryp ózim birinshi júldeni alsam uıat qoı. Atymnyń shabysyn irkip, tizgindi tartyp ózge qatysýshylardyń ozyp ketýine ádeıi múmkindik týǵyzdym. Odan keıin de báıgege qosyldym, ekinshi, úshinshi oryn buıyrdy. Boıjetken soń kókparǵa degen qyzyǵýshylyǵym artty. Aýyl úıdiń arasynda kókparǵa qatysýǵa baramyn. Aýyldastarym dodanyń ishinen alyp shyǵyp, meniń taqymyma salyp beredi. Tizgindi qoıa berip, taqymyńdaǵy kókpardyń sıraǵyn qaýsyra ustap shabýdyń áseri keremet, tilmen aıtyp jetkize almaısyń.
