Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL, «EQ»
«Bóten sózben bylǵansa sóz arasy, ol aqynnyń bilimsiz beısharasy» dep uly Abaı kóksegen bıik, óleńdegi uly muratty tutqan eki qazaq bolsa, biri osy Dáýren Berikqajy ekenin aqyn Esenǵalı Raýshanov: «Aqyn bolsa, Dáýrendeı bolsyn. Dáýren ne jazsa da jibermeı oqýǵa tyrysamyn. Gazet-jýrnalǵa shyqsa, álbette. Qadaǵalap otyramyn degenim, ol qyzyq-qyzyq izdenisterge barady, minezi de birtúrli, aǵylshyn tilin jetik biledi, álemde ne gáp bolyp jatqanynan qashanda qulaǵdar, ózge elderde dostary kóp, «aýyldyń arasy, qoıdyń qorasynda» qalyp qoımaǵany qýantady. Endigi jerde Muqaǵalı men Esenǵalıdyń arasyn shańdata berýdiń keregi shamaly ekenin ol baıaǵyda-aq bilgen. «Meniń aýylymnyń ıti seniń aýylyńnyń ıtinen góri bóribasarlaý» degen syqyldy «kvasnoı patrıotızm» de oǵan jat. Oqýy, toqýy bar adam osyndaı bolady. Budan bylaıǵy jerde kem degende bir shet tilin bilý qazaq qalamgeri úshin qalypty jaǵdaıǵa aınalýǵa tıis. Jastarǵa qyzyqsaq olardyń bilimine, mádenıetine, alǵyrlyǵyna qyzyǵalyq, áıtpese eki qazaqtyń biri óleń jazady. Ras, budan eki qazaqtyń biri aqyn degen qorytyndy shyqpaıdy.
Ol qazaq qoǵamynda bolyp jatqan jaıttardy túgel júrek súzgisinen ótkizip otyrady. Qıyn iske urynady. Qaýipti qadamdarǵa barady. Aqyn bolsań, Dáýrendeı bol! Dáýren óz sózin ózi aıta alatyn aqyn bolyp qalyptasty. Budan artyq ne baqyt kerek?», depti.
Demek Esenǵalısha aıtqanda, Abaıdyń óleń sózge qoıǵan joǵarydaǵy talabyn barynsha túsinip, boıyna sińirgen jáne solaı jaza bilgen talant – naǵyz talant.
Aqynnyń osy ýaqytqa deıin shyqqan «Ottegim meniń, ot demim meniń – jyrlarym», «Aldaspannyń aryzy», «Ante merıdıem», «Gúl men qylysh jyrlary», «Sizge jazǵan hattardan», «Mýza», «Seniń atyń – ot», «Ishke jutqan kóz jasym», «Eń jyly sóz keshikken» atty jyr jınaqtary tek avtordyń ǵana ataǵyn shyǵaryp, alapatyn asyrǵan kitaptar deýge áste bolmaıdy. Bular – mańdaıynan aı súıip, tórt aıaǵyn teń basyp, qazaq jyryn alǵa ozdyrýdy kóksegen beıneler. Oqyrman sana-sezimin ósirip, rýh keńistigin ulǵaıtýdy kózdegen jan men oıdyń jemisi. Avtordyń jeke basy úshin júıke men sananyń keskilesken maıdany. Myń ólip, myń tirilgen bolmys pen minezdiń kúresinen qaınap shyqqan nemese júrektiń oty sanaǵa shaǵylǵanda saýsaq ushynan sııa bolyp tógilgen sáýleli shyraqtar.
«Eń qymbat baǵaǵa satylǵan –
eń arzan kitaptar,
eń aýyr oılarǵa batyrǵan –
eń názik butaqtar,
eń álsiz adamǵa berilgen –
eń aýyr synaqtar,
eń taza balaǵa kóringen –
eń jaýyr suraqtar
jylatty al, jylatty al
janymdy.
Taǵy ne?
surap qal...»
«Aqyndar provınsııada týyp, Parıjde óledi» deıdi. Biraq osy oıdy aqyn Serik Aqsuńqaruly teriske shyǵarady. «Parıjde óletini ótirik» deıdi. Abaı ǵulama Shyńǵystaýda týyp, sonda ólgenin eskersek, álgi sóz qazaqtarǵa júre bermeıtindeı. Men osy suraqty shetel aqyndaryn kóp oqyp, kóp aýdarǵan Dáýkeńe qoıǵym keledi. Biraq onyń «aqyndar provınsııada týatyny ras, biraq Parıjde ólýi shart emes, qaıda jerlense de, halqynyń júreginde qalsa, jetip jatyr» deıtinin ishim sezedi. Qazir Dáýren Berikqajyuly – kóp oqylatyn aqyndardyń biri. Halqynyń kókeıindegisin aıtyp, júregine jol taba alsa, aqynǵa odan asqan baqyttyń keregi de
shamaly.
«Ysytqan, sýytqan,
Boıyńdy bir kóńil.
Dúnıeni umytqan,
Qumaryń tozar, bil»,
degende Abaı neni, meńzedi eken? Qumary tozsa da, ińkárligi sónbegen kóz jastyń da alapat qaısar muńynan kóktep shyqqan rýhty sezingiń kelse, aqyn jyrlaryna úńil. Dáýkeńniń «Beý, mynany men de jaza alamyn-aý» degizgendeı keıbir qarapaıym kóringen shýmaqtary jandy jerge tıedi, kókeıge qona ketedi. Bálen dep aıtýdyń da qajeti shamaly, únsiz ǵana túsinip, bas shaıqap qoıyp, ózińmen ózińdi muńdastyratyn óleńder tek Dáýren aqynǵa tán sııaqty men úshin. Túsingenge bul – búgingi poezııanyń tabysy! О́leń oqyp otyryp demalý, ózińmen syrlasý degen – úlken baqyt. Avtordyń úlken baqyty.
Onyń aýdarmalary, tárjimaǵa qosqan úlesi aýyz toltyryp aıtarlyq. Aqyn bolǵan soń óz óleńderin ǵana jazyp, óz shyǵarmashylyǵyn nasıhattaý – árkimniń qolyndaǵy is. Al men oqyp-bilgen dúnıeniń, men tanyǵan ǵajaptyń dámin sen de tat dep shetel jaýharlaryn oqyrmanǵa túpnusqadan móldiretip aýdaryp berý – túsingenge erlikpen para-par is. Dáýkeń – ol údeden shyǵa alǵan jankeshti aqyn. Ulttyń aqyl-oıy men sana-sezimine qyzmet osyndaı-aq bolady!
