Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Ǵylymdy damytamyz desek, ǵalymdarǵa jaǵdaı jasaýymyz kerek. Bizdiń eldiń keıbir ǵalymdary negizinen turaqty jalaqy almaıdy. Olardyń tabysy granttarǵa táýeldi. Májilis depýtaty Ashat Aımaǵambetov osy máseleni kóterip, sheshýdiń jolyn kórsetti. Onyń aıtýynsha, zań jobasy tórt negizgi baǵytty kózdeıdi. Eń mańyzdysy – ǵylymdy qarjylandyrý júıesindegi ózgeris.
– Búgingi otyrysta ǵalymdardy turaqty jalaqymen qamtamasyz etýdi usynyp otyrmyz. Qazir ǵalymdar jalaqyny negizinen merzimdi túrde jarııalanatyn granttar esebinen alady. Eger sizde ǵylym granty bolmasa, jalaqysyz qalasyz. Zań jobasy qabyldanǵannan keıin ǵalymdar, barlyq qyzmetker sııaqty, aı saıyn jalaqy alady, – deıdi A.Aımaǵambetov.
Zań jobasynda otandyq ǵalymdarǵa qaýymdastyrylǵan professor jáne professor dárejesi boıynsha qosymsha aqy tóleý de usynylǵan. Qazir bul jobanyń taǵdyry Úkimettiń qorytyndysyna baılanyp tur. Qorytyndy daıyn bolǵan kezde barlyǵy naqtylanatyn bolady. Keıingi 30 jylda ǵylymı qyzmetkerler sany birneshe ese azaıǵan. Bul el ǵylymynyń kóshin ilgeriletpeıdi, saǵyn syndyra túsedi. Bulaı jalǵasa berse, bizdiń eldiń ǵylymy kóshten qala bermek. Sol sebepti de bul baǵyttyń básin bıiktetip, ǵylymı kadrlardyń jaǵdaıyn durystaý qajet. Osy turǵydan qarasaq, bul zań jobasynyń mańyzy joǵary-aq.
Sondaı-aq ǵalymdarǵa turǵyn úı satyp alýǵa jeńildikpen kredıt berý qoljetimdi bolady. Zań jobasynda jas ǵalymdarǵa jeke qoljetimdi turǵyn úı baǵdarlamasyn ázirleý de usynylady.
– Biz ıpotekalyq jeńildikti nesıeleý máselesin jastarǵa qoljetimdi etýdi usynamyz. Bul ýákiletti organ krıterııleri boıynsha bekitetin qujat bolady, eń bastysy – zańda negizgi normalar, baǵyttar men qaǵıdattar qalanady. Jas ǵalymdarǵa turǵyn úı boıynsha nesıe berý qoljetimdi baǵdarlama bolýǵa tıis degen qaǵıdany qalap otyrmyz, – dedi depýtat.
Jalpy, zańnamaǵa ǵylym júıesin damytýǵa baǵyttalǵan kóptegen jańa norma engizý usynylady. Onyń ishinde qoldanbaly zertteýlerdi óndiriske engizý, bızneske otandyq ǵalymdardyń ázirlemelerin engizý tıimdiligi, salyqtar boıynsha sýper shegerimder máseleleri bar.
Eske sala keteıik, osyǵan deıin ǵalymdar jalaqysyna qatysty máseleni Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov pen Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek kótergen edi. Olar «ǵalymdardyń jalaqysy ósedi» degen jaqsy habardy súıinshilegen. Ǵylym jáne tehnologııalar jónindegi ulttyq keńestiń otyrysynda Úkimet basshysy Álıhan Smaıylov ǵalymdardyń jalaqysy jyl saıyn 20 paıyzǵa artady degen.
– Otandyq ǵylymdy damytýǵa Úkimet júıeli is-sharalardy qabyldap júr. Jaqynda ǵalymdarmen jáne sarapshylarmen birlesip, biz joǵary bilim jáne ǵylymdy damytýdyń 2029 jylǵa deıingi jańa tujyrymdamasyn ázirlep bekittik. Onyń aıasynda ǵalymdardyń sanyn 1,5 esege ulǵaıtý, ǵylymı ınstıtýttardy damytý, ǵylymı-zertteýlerdi kommersııalandyrý, jastardy ǵylymǵa tartý jáne ýnıversıtet ǵylymyn damytý kózdeledi, – dep edi Úkimet basshysy.
Derekterge súıensek, Memleket basshysynyń tapsyrmasymen ǵylymdy qarjylandyrý 2020 jylǵy 89 mlrd teńgemen salystyrǵanda bıyl 160 mlrd teńgege ósti. 2025 jylǵa deıin qarjylandyrý kólemi 240 mlrd teńgege deıin arttyrylmaq. Bul ǵylym salasyna edáýir qozǵaý salady.
