Keıingi 3 jyl ishinde eldegi IT-qyzmettiń eksporty 5 ese ósti. 2023 jyldyń qorytyndysy boıynsha esep 500 mln dollarǵa jetýi múmkin. Qazaqstan bul baǵytta Ortalyq Azııada kósh bastap tur. Tipti damyǵan elderde joq tetikterdi júzege asyrdy. Ǵylym men tehnologııaǵa, ınjenerııa men matematıkaǵa basym baǵyt bergen bilim berý júıesiniń arqasynda elimiz keıingi onjyldyqta IT-salaǵa aıtarlyqtaı bilikti mamandar daıarlady. Bul mamandarǵa sheteldegi alpaýyt kompanııalar qyzyǵýshylyq tanytyp, álemdik naryq báıgesine shaqyryp jatyr. Ásirese AQSh-tyń suranysy jaqsy. Sebebi ol jaqta kún ótken saıyn bilikti tehnologııa qyzmetkerler tapshylyǵy sezilip, bilikti mamandar orny sýyı bastaǵan. Qazir AQSh-tyń tehnologııa salasynda álemniń túkpir-túkpirinen, onyń ishinde bizdiń elden barǵan bilikti qyzmetkerler eńbek etedi. Mamandardyń pikirine súıensek, mundaǵy IT-saladaǵy kadrlar suranysyn qamtamasyz etetin mańyzdy elderdiń biri – Qazaqstan.
AQSh-tyń Kalıfornııa shtatynda birneshe jyldan beri turyp jatqan «CoPath» negizin qalaýshy jáne bas dırektory Nurjan Mahmudov Kremnıı alqabyndaǵy qazaq IT mamandary týraly tyń aqparat aıtty.
«Qazaqstannan kelgen mamandardy AQSh-taǵy jumys birneshe sebepke baılanysty qyzyqtyrady. Amerıkadaǵy tehnologııalyq ındýstrııa basqa elderdegi atalǵan sektormen salystyrǵanda, ınnovasııada jetekshi ról atqarady. Kremnıı alqaby joǵary tehnologııalardyń álemdik ortalyǵy jáne álemniń túkpir-túkpirinen talantty mamandardy tartady. «Google», «Apple», «Facebook», «Amazon», «Tesla» sııaqty amerıkalyq IT-kompanııalarda óz salalarynda kóshbasshy bolyp júrgen, tehnologııalyq ınnovasııalarda basqarýshy pozısııalardy ıelenetin otandyq mamandar kóp. Mysaly, «Tesla»-nyń Global Supply Manager pozısııasynda Ádil esimdi azamat jumys isteıdi, ol óziniń negizgi jumysynan bólek aptasyna eki ret bizdiń aımaqtyń jas mamandaryna amerıkalyq alyp korporasııada jumys isteýge daıyndalýǵa kómektesedi», deıdi N.Mahmudov.
Kollajdy jasaǵan – Záýresh SMAǴUL ,«EQ»
Sheteldegi mamandardyń kóbiniń tehnıkalyq qabiletteri basym. О́ıtkeni Qazaqstannyń bilim berý júıesi baǵdarlamalyq ınjenerııa men ınformatıka sııaqty salalarǵa basa nazar aýdarady. Sıfrlandyrýdaǵy qazaq biliktileri álemdik tehnologııa ındýstrııasynyń negizgi tili – aǵylshyn tilin de erkin meńgergen. AQSh-taǵy mamandardyń aıtýynsha, zamanaýı jáne progressıvti Ortalyq Azııa qoǵamynan shyqqan mamandar AQSh-tyń korporatıvtik normalaryna tez beıimdeledi. Qazaqstan etnostyq jáne dinı ártúrliliktiń joǵary deńgeıimen erekshelenetindikten, ártúrli ortadaǵy adamdarmen yntymaqtastyqqa ashyq.
«Booking.com» kompanııasynyń (Amsterdam) IT mamany Maqsut Nárikbı Qazaqstannyń sıfrlandyrý baǵyty, tipti, Eýropa men AQSh-ty da artta qaldyra alatynyn atap ótti.
«Qazaqstandaǵy sıfrlandyrý deńgeıi keıingi 5-10 jylda burynǵy jaǵdaımen salystyrǵanda óte jaqsy dep oılaımyn. Aıta keterlik jaıt, basqa memlekettermen salystyrǵanda, Eýropa memleketterimen nemese AQSh-pen, t.b. IT salasy damyǵan memleketterge qaraǵanda, jalpy bizdiń deńgeıimiz jaqsy. Shyny kerek, biz kóptegen máselemen, mysaly, sybaılas jemqorlyqpen kúresip kelemiz. Osy másele sıfrlandyrýdyń kómegimen sheshiledi degen oıdamyn. Bul sala azamattyń memleketpen qarym-qatynasynyń barlyq tusy dep aıtsam, artyq emes», deıdi M.Nárikbı.
Álemdegi IT-calanyń úlken jetistigi – sıfrlyq bankterdiń paıda bolýy. Bul jetistik naryqta jańa joldar salyp, salanyń ekinshi tynysyn ashty. Keı memleketterde osy turǵydan biraz másele bar. Mysaly, Germanııada halyq áli kúnge deıin qaǵaz aqsha ustaıdy, al Gollandııada kerisinshe qaǵaz aqsha múldem paıdalanbaıdy. Osyndaı ártúrli deńgeı bar. Qazaq mamandaryna naryqtyń osy alańynda myńdaǵan múmkindik bar deıdi «Booking.com» kompanııasynyń qazaq qyzmetkeri M.Nárikbı. Ol bizdiń eldegi keıbir máseleni sheshýge úlgi bolatyn usynys ta aıtty. Sıfrlandyrý kóleńkeli ekonomıkany qalaı joıatyny týraly baıandap berdi. «Men Gollandııada turamyn, osy jerde kásip ashýǵa arnalǵan kóptegen memlekettik jeńildik bar. Ol jeńildikter sıfrlyq ónimder retinde usynylǵan. Tólem qabyldaý úshin Gollandııa óziniń tólem júıesin qurǵan, ol PIN dep atalady. Bul júıeniń qyzyǵy – memleket kartalardy qoldanbaı, onlaın tólem júrgizedi, ıaǵnı memleketke eshqandaı táýeldilik bolmaıdy. Mysaly, úıińizge santehnık keletin bolsa, tólem kezinde óziniń posttermınalyn usynady. Bul jerde sıfrlandyrýdyń artyqshylyǵy – memlekettegi kóleńkeli naryqty joıady», deıdi ol. Ras, sıfrlandyrý júıesi qansha jerden ósip-órkendegenimen, belgili bir deńgeıde memleket tizgindi óz qolyna alýy kerek.
Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın qazirgi kezeńde memleket saıasaty eldegi ınnovasııalyq ekojúıeni qarqyndy damytýǵa baǵyttalyp otyrǵanyn aıtqan edi. Onyń ishine adam kapıtalynyń sapasyn jaqsartý, IT-ınfraqurylym men venchýrlyq qorlardy qurý, sheteldik tehnologııalyq kompanııalardy tartý jáne jergilikti startaptar úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý kiredi. Eske sala keteıik, sheteldik iri tehnologııalyq kompanııalarda jumys isteıtin qazaq IT mamandardyń qaýymdastyǵy iske qosylǵan edi. Ol – «Digital Nomads». Búginde onyń quramynda 400-den astam maman bar. «IT-salasyndaǵy ınvestısııa kólemi ósip, startaptar Kremnıı alqabynyń akselerasııasyna da shyǵyp júr. Bul – bizdiń sıfrlyq ónimderimizdiń halyqaralyq arenada básekeli bolýynyń kepili. «Astana Hub» – Ortalyq Azııa óńirindegi «Google for Startups»-tiń jalǵyz seriktesi. Osylaısha, Qazaqstan aımaqtyń iri IT oıynshysyna aınalyp keledi», degen edi B.Mýsın.
Mınıstr qazaqstandyq IT-qyzmetterdiń eksportyn ulǵaıtý úshin jaqyn arada Ońtústik-Shyǵys Azııa men Taıaý Shyǵysta «Silkroad hub» ókildikteri ashylatynyn da málimdegen. Sondaı-aq bilikti mamandardy tartý úshin «Digital Nomad Visa» jobasy iske asyrylady. Búginde el naryǵynda startaptarǵa 145 mln dollar ınvestısııa salǵan 24 venchýrlyq qor jumys isteıdi. Munyń bári – memlekettiń belsendi saıasaty men IT-salaǵa qyzyǵýshylyqtyń kúrt ósýiniń nátıjesi.
