Kollajdy jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Halqymyzdyń sany 20 mıllıonǵa jetti! Barshańyzdy aqjoltaı jańalyqpen quttyqtaımyn! Baqytty otbasy – baqýatty eldiń negizi. Memleket otbasy qundylyqtaryn nyǵaıtýǵa, ana men balany qorǵaýǵa basa mán beredi.
Qasym-Jomart TOQAEV
Strategııalyq josparlaý jáne reformalar agenttigi Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, 14 qarashada elimizde 20 mıllıonynshy azamat ómirge kelgen. Buryn halyq sany týraly málimetter qolmen óńdelip, ol kóp ýaqytty qajet etetin bolsa, memlekettik aqparattyq júıelerdiń ıntegrasııasy bul úrdisti jedeldetip, 20 mıllıonynshy azamattyń týǵan kúnin joǵary dáldikpen jáne qysqa merzimde anyqtaýǵa múmkindik berdi.
Halyqtyń derekter bazasynyń kórsetkishterine sáıkes, 14 qarashada tańǵy saǵat 8.10-da týǵan 5 bala elimizdiń 20 mıllıonynshy turǵyny atandy. Elimizdiń mereıli azamattary Ulytaý, Jetisý, Atyraý, Aqmola, Túrkistan oblystarynda dúnıege keldi. Olardyń ishinde 3 ul jáne 2 qyz bar.
Esterińizge sala ketsek, 1991 jyly respýblıka halqynyń sany 16,4 mln adamdy qurasa, táýelsizdik jyldarynda 22,3 paıyzǵa ósti. Máselen, 1991 jylmen salystyrǵanda 2022 jyly bala týý sany 353,2 myńnan 403,9 myń adamǵa deıin nemese 14,7 paıyzǵa kóbeıgen. Al 2021 jyly, ıaǵnı pandemııadan keıin eń kóp bala týý kórsetkishi tirkelip, elimizde bir jyldyń ishinde 445 myń sábı ómirge keldi.
Halyq sanynyń tabıǵı ósim berýine náreste óliminiń azaıýy da áser etken. Jalpy, ólim-jitim kórsetkishi 1991 jylǵy 1000 turǵynǵa shaqqanda 8,20-dan 2022 jyly 6,8 adamǵa deıin tómendedi. Sábıler óliminiń koeffısıenti 3,5 ese azaıǵan. Al eń mańyzdy demografııalyq kórsetkishterdiń biri bolyp sanalatyn týýdyń jıyntyq koeffısıenti, ıaǵnı reprodýktıvti kezeńde bir áıeldiń ortasha eseppen qansha ret bala tabatynyn kórsetetin koeffısıent 1991 jylǵy 2,7-den 1999 jyly 1,8-ge deıin tómendegenimen, keıinnen birtindep kóbeıip, 2022 jyly 1 áıelge 3,05 balany qurady.
El azamattarynyń ómir súrý uzaqtyǵy da artyp kele jatyr. Mysaly, byltyr 1991 jylmen salystyrǵanda 6,8 jylǵa kóbeıgen. Sonyń ishinde erlerdiń ortasha jasy – 7,7 jylǵa, áıelderde 6 jylǵa artty. Osylaısha, 2022 jyly elimizde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy 74,4 jyldy qurady. Bul pandemııaǵa deıingi kezeńnen 1,3 jasqa joǵary.
Sonymen biz qazir halyq sany jóninen álemde neshinshi orynǵa shyqtyq? Túrli álemdik statıstıka kórsetkishterin jarııalaıtyn «Worldometer» saıtynyń málimetinshe, 2023 jyldyń basynda elimizde halyq sany 19 606 633 adamdy qurap, Rýmynııa (19 892 812) men Chılıden (19 629 590) keıin 66-orynda bolyppyz. Al dál qazir bul eki eldiń halyq sany azaıyp, sáıkesinshe 19 788 612
jáne 19 640 668 adamdy quraǵan. Al biz 20 mıllıonǵa jetip, álemde 64-orynǵa kóterildik. TMD elderi arasynda Reseı (144,4 mln adam, 9-oryn), Ýkraına (36,7 mln, 41-oryn) jáne О́zbekstannan (35,2 mln adam, 43-oryn) keıin 4-orynda turmyz.
