Egistikti ártaraptandyrý – ýaqyt talaby: О́ńirde avokado, mango, lımon, banan ósiriledi

О́ńirdiń aýyl sharýashylyǵy salasynda egistikti ártaraptandyrýǵa erek­she kóńil bólingen. Jyl saıyn tek bir daqyldardy ekpeı, joǵary su­ra­nysqa ıe ónimderdi ósirý keńinen qol­ǵa alynǵan. Bul oraıda klımattyq jaǵ­daı, jerdiń qunarlylyǵy, aǵyn sý máse­lesiniń eskerilýi zańdy. Mysaly, Saı­ram aýdanynda elimizdegi mol kó­lem­­de banan óndiretin alǵashqy ká­sip­oryn ornalasqan. Túriktiń «Gen group Qazaqstan» kompanııasy 5,3 gektar jylyjaı keshenin salyp, banan otyrǵyzǵan. Elimizdiń klımattyq jaǵ­daıyna beıimdelgen banan sorty ósirildi. Alǵashqy ónimdi 6 aıdan keıin jınaý jos­parlanǵan. Kásiporyn basshysy Tımýr Ýteshov aldaǵy ýaqytta mango, avokado syndy jemis túrlerin óndirýdi josparlap otyr. Ekzotıkalyq jemisterden basqa, jylyjaıda qyzanaq pen qulpynaı ósiriledi. Jobanyń bi­rin­shi kezeńdegi quny – 4 mln dollar. Qu­rylys sapasy joǵary, jylyjaılar klımattyq baqylaý men beıimdelgish qorektendirý júıesimen jabdyqtalǵan kásiporyn jaqyn arada aýmaǵyn 5 gek­tarǵa keńeıtpek. Qaınarbulaq aýyldyq okrýginde ornalasqan bul jylyjaı jylyna shamamen 1000 tonna banan óndirýge qaýqarly. Al kólemi bir gek­tar «Shymyr-Medet» lımon jylyjaıynda 2 myń túp lımon kósheti otyrǵyzylǵan. Jylyna 80 mln lımon ónimin beredi. Bul lımonarıı oblys aýmaǵyndaǵy eń úlken jylyjaı bolyp sanalady. Sondaı-aq Saıram aýdanynda qurama jem shyǵaratyn zaýyt jylyna 60 myń tonna mal azyǵyn óndiredi. Búginde zaýyt ónimin ishki naryqqa jáne О́zbekstanǵa eksportqa jiberýde. Atalǵan nysannyń jobalyq quny – 600 mln teńge. Jergilikti turǵyndar turaqty jumyspen qamtylǵan.

Túrkistan oblysynda aýyl sharýa­shy­lyǵynda jalpy ónim kólemi 802,6 mlrd teńgeni qurap, respýblıka boıyn­sha birinshi orynǵa shyqty. Jyl qory­tyndysymen jalpy ónim kólemi 1 trln 127,3 mlrd teńgege, naqty kólem ındeksi 103 paıyzǵa jetkizilmek. Aýyl sha­rýa­shylyǵy, tamaq óndirisiniń negizgi kapıtalyna tartylǵan ınvestısııalar 2 esege deıin artqan. Kókónis, baqsha ónimderinen rekordtyq 3,3 mln tonna ónim jınaldy. Mal sharýashylyǵy kórsetkishteriniń ósimi 5 paıyzdyq deńgeıde qamtamasyz etildi. Et, sút jáne jumyrtqa óndirisi ortasha eseppen 2,4%-ǵa artty. Et eksporty bo­ıynsha da oblys respýblıkada kósh basynda keledi. Eksportqa shyǵarylatyn iri qara mal etiniń 85 paıyzy, usaq mal etiniń 60 paıyzy Túrkistan óńi­riniń úlesinde. Bıyl jylyjaılardy kómirmen qamtý máselesi retteldi. «Turan sý» kásipornynyń jumysy júıelenip, tehnıkasy jańartylyp, sý nysandaryn qalpyna keltirý jáne tótenshe jaǵdaılardyń aldyn alý jumystary merziminde atqarylǵan. Aýyl sharýashylyǵy qyzmetkerleri kúnine arnalǵan saltanatty jıynda osyndaı derekterdi keltirgen oblys ákimi Darhan Satybaldy «Turan sý» mekemesine 15 zamanaýı ekskavatordy tabys etti. Bir top azamatty Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń «Eńbek ardageri» medalimen, «Aýyl sharýashylyǵy salasynyń úzdigi» tós­belgisimen marapattady. Sonymen birge oblystyń agroónerkásiptik kesheninde damý kórsetkishterin oryndaýda alǵashqy úshtikke engen aýdan ákimderi marapattaldy. Birinshi oryndy 9 aıda 53,4 mlrd teńgeniń ónimin óndirip, agroónerkásiptik keshenniń negizgi kapı­talyna 8,4 mlrd teńge, tamaq óndi­risine 2,3 mlrd teńge ınvestısııa tartyp, kósh bastaǵan Qazyǵurt aýdany ákimdigi jeńip aldy. Osy arada aıta ketelik, Qazyǵurt aýdanynda jalpy óńirlik ónim bıyl 9 aıda 114,9 mlrd teńge bolǵan. Onyń 37%-y – aýyl sharýashylyǵyna, 6%-y – ónerkásipke, 53%-y – shaǵyn jáne orta kásipkerlikke, 4%-y qury­lysqa tıesili. «Sharýalardyń eseli eń­be­­giniń nátıjesinde 9 aıda aýyl sharýa­shylyǵynda ónim kólemi 53,4 mlrd teńgeni qurady. Mal sharýashylyǵynda – 33,6 mlrd teńge, egin sharýashylyǵynda – 19,8 mlrd teńgeniń ónimi óndirilgen. Sondaı-aq aýdanda 181 gektarda jyly­jaılar ornalasqan, onyń ishinde 5 gek­­­tary bıyl iske qosyldy», deıdi aýdan ákimi Azızhan Ismaılov. Aýdanda 2023-2027 jyldary 18,7 mlrd teńgege 48 ın­vestısııalyq jobalardy iske asyrý josparlanyp otyr. Onyń ishinde bıyl quny 6,5 mlrd teńge bolatyn 41 jobany iske asyryp, 440 adamdy jumyspen qamtý kózdelgen.

Kórsetkishteri boıynsha júldegerler qataryna engen Saıram aýdanynda 9 aıda 38,9 mlrd teńge ınvestısııa tartylǵan. Iаǵnı ótken jylmen salystyrǵanda 18,3%-ǵa ósip otyr. Jalpy, óńirlik ónim kólemi 185 mlrd teńgege jetip, ósim 103,3 % bolǵan. «Aýdanda ónerkásip sala­synda jyl basynan 33,9 mlrd teń­geniń ónimi óndirildi. О́nerkásipte óndirilgen ónim kólemi 3 jylda 1,7 esege artyp, búginde oblys boıynsha aýdan úshinshi orynda. Sondaı-aq 2023-2024 jyldary aýdanda jalpy quny 75 mlrd teńgege 19 ınvestısııalyq joba iske asyp, 886 jańa jumys ornyn ashý josparlanǵan. Onyń ishinde jyl basynan 9 joba iske qosylyp, 279 jumys orny ashyldy. Jyl sońyna deıin 5 joba iske qosylsa, qalǵan 5 jobany iske asyrý 2024 jylǵa josparlanǵan», dedi aýdan ákimi Arman Sábıtov. Aldaǵy ýaqytta iske asatyn jobalardyń qatarynda sút ónimderin óndiretin «Turan Agro et-sút» óndiristik kooperatıvi bar. Sondaı-aq «Meat magnat» JShS 2 myń iri qara malǵa arnalǵan bordaqylaý alańyn salyp jatyr.

Oblystyń agroónerkásiptik kesheni jalpy óńirlik ónimniń 30 paıyzyn quraıdy. Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, bıyl egistikti ártaraptandyrý nátıje­sinde masaqty daqyldar 10 myń gek­tarǵa artyp, 273,4 myń gektarǵa orna­lastyrylǵan, 493 myń tonna ónim jınaldy. Mal azyqtyq daqyldar 2 myń gektarǵa artyp, 223,7 myń gektardy qurady, 5 mln tonna mal azyǵy daıyndaldy. Maqta salasyn keshendi damytý maqsatynda maqta-toqyma klasterin qurý jobasy ázirlendi. Oblysta sý únemdeý tehnologııalaryn paıdalanatyn alqap 34 myń gektardy quraıdy. Onyń ishinde tamshylatyp sýǵarý tehnologııasy 23 myń gektarǵa, jańbyrlatyp sýǵarý tehnologııasy 10 myń gektarǵa ornalastyrylǵan. Agroónerkásiptik keshen salasynda bıyl 16,7 mlrd teńge bolatyn 25 ınvestısııalyq jobany iske asyrý josparlansa, búgingi tańda 22 joba iske asyrylyp, 14,1 mlrd teńge ınvestısııa tartylǵan. Toǵyz aıda aýyl sharýashylyǵynyń negizgi kapıtalyna 82,2 mlrd teńge ınvestısııa tartylyp, 145,9 paıyzǵa ulǵaıdy. Aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń eksporty 250,3 mln dollar bolyp, 1,4 ese­­ge ­artty.

Aıtpaqshy, Almaty qalasynda ótken «XVII AgroWorld Qazaqstan 2023» aýyl sharýashylyǵy halyqaralyq kórmesinde Túrkistan oblysynyń «Qarqyn-2030» JShS-nyń «Narlen» ónimderi «Úzdik taýar» atalymyn jeńip aldy. «Atakent» kórme ortalyǵynda ótken is-sharaǵa álemniń 22 elinen 155 óndirýshi kompanııa óz ónimderin alyp kelgen. El naryǵynda 14 jyldan beri kósh basynda turǵan shujyq jáne et ónimderin óndiretin «Qarqyn-2030» JShS táýligine 50 tonna ónim óndiredi. Otandyq iri saýda orta­lyqtarymen kelisimshartqa otyrǵan qazyǵurttyq kompanııanyń ónimderin elimizdiń túkpir-túkpirinde turaqty tutynýshylar kóp.

Túrkistan oblysy