Foto: ashyq derekkózden
Eresekterdiń úshten biri uıqy jetispeýshiligimen qınalyp júr. Erlerge qaraǵanda kóbinese áıelder uıqy máselesinen zardap shegedi.
Uıqy azdyǵy júrek aýrýy, semizdik, qant dıabetiniń 2-túri men depressııadan bólek, kognıtıvti qabilettegi kemshilikterge ákep soǵady.
AQSh-tyń Aýrýlardy baqylaý jáne aldyn alý ortalyqtarynyń málimetinshe, uıqy normasy – eresekter úshin táýligine 7-9 saǵat, al jasóspirimder úshin 8-10 saǵat. Test nátıjeleriniń jaqsarýy, problemalardy sheshý qabileti men oqý sapasynyń joǵarylaýy, minez-qulyqtaǵy jaǵymdy ózgerister, shabyt pen jańa ıdeıalardyń paıda bolýy jáne aqparatty ıgerý daǵdylarynyń kúsheıýi, munyń bári – durys uıyqtaýdyń nátıjesi.
Az uıqynyń saldarynan týyndaıtyn oqý qabiletindegi kemshilikter erler men áıelderge birdeı áser etedi dep eseptelip kelgenimen, áıelder uıqynyń buzylýynan jıirik zardap shegetini anyqtaldy.
Zertteýler kórsetkendeı, áıelder uıqy buzylýyna, jaısyz tús kórý men uıqysyzdyqqa beıim keledi. Ádette buǵan menstrýasııaǵa jaýap beretin gormondar sebep bolady, óıtkeni uıqyny retteýge kómektesetin jynystyq gormon (progesteron) deńgeıi ovýlıasııa kezinde tómendep ketedi.
Amhersttegi Massachýsets ýnıversıtetiniń psıhologııa jáne mı ǵylymdary professory Rebekka Spenserdiń aıtýynsha, premenopaýza men menopaýza kezinde de uıqy zardap shegedi. Al Dasgýpta: «Ádette áıelder balalar men basqa otbasy músheleri úshin kóbirek alańdaıdy, al bul uıyqtaýǵa aıtarlyqtaı kedergi keltirýi múmkin», deıdi.
Osyǵan baılanysty áıelder uıqynyń uzaqtyǵy men sapasyna erekshe nazar aýdarýy kerek. «Jalpy áıelderge shamadan tys uıyqtaýdyń qajeti joq, biraq uıqy sapasyn jaqsartý arqyly este saqtaý men túsiný daǵdylaryn jetildirýge ábden bolady», deıdi Spenser.
Uıqy sapasyn jaqsartý úshin sarapshylar turaqty uıqy rejımin saqtaýǵa, qarańǵy ári uıqy buzylmaıtyn jerde jatýǵa, sonymen qatar uıyqtar aldynda tamaq, alkogol men kofeın tutynbaýǵa keńes beredi. «Uıqyǵa jatarda elektrondy quraldardy paıdalaný da kópshilik jiberetin óreskel qatelikterdiń biri», deıdi Spenser. Ol kógildir jaryqtyń uıqyǵa bóget bolýy men sırkadalyq rıtmniń buzylýyna jol bermes úshin uıqyǵa kem degende 45 mınýt qalǵanda elektrondy gadjetter qoldanýdy toqtatý kerektigin aıtady.
(National Geographic Qazaqstan jýrnalynan alyndy)
