Foto: Ashyq derekkóz
Bir perzentke zar bolyp júrgen juptarǵa kómektesý jáne sanaly túrde sýrrogat ana bolǵysy keletin qyz-kelinshekterge zańdy jolmen tabys tabýǵa qoldaý kórsetý maqsatynda elimizde 2008 jyly «Bolashaq» sýrrogat analar ortalyǵy qurylǵan. Alǵashynda Respýblıkalyq Ana men bala ortalyǵynyń janynda ornalasyp, keıin suranystyń artýyna baılanysty, belgili bir EKO klınıkasyna táýeldi bolmaı, jeke jumys isteýge sheshim qabyldaǵan ortalyq 2013 jyldan beri tolyqqandy qyzmet kórsetip keledi. Ortalyqtyń negizin qalaýshy, jetekshisi Damıra Shoqannyń aıtýynsha, sýrrogattyq qyzmet – barlyq jaǵynan qorǵalǵan áıel eńbegi. Bul qyzmet áıelderge qıyndyqtan shyǵýǵa jáne ómirin jeńilirek jalǵastyrýǵa múmkindik beredi.
«Meniń tájirıbemde birde-bir sýrrogat ana baǵdarlamaǵa qatysqanyna ókingen emes. Kóp qyzdar keıin turmysqa shyǵyp, baspanaly bolyp, burynǵyǵa qaraǵanda áldeqaıda jeńil ómir súrip jatyr», deıdi ortalyq jetekshisi.
Qazaqstan zańnamasy sýrrogat ana bolýdy qalaı retteıdi?
Sýrrogat ana bolý prosesiniń quqyqtyq rásimdelýi «Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly» kodekstiń 9-taraýynda naqty jazylǵan, sondaı-aq Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń buıryqtary bar. Bala perzenthanada avtomatty túrde rásimdeledi: notarıaldy kýálandyrylǵan kelisimshart jáne EKO baǵdarlamasy júrgizilgeni týraly klınıka anyqtamasy bolýy kerek.
«Tapsyrys berýshiler zańdy tirkelgen nekede bolýy tıis, sýrrogat ana bolýǵa medısınalyq kórsetkishteri bolýy kerek. Embrıon ata-analardyń ekeýimen nemese keminde bireýimen genetıkalyq baılanysty bolýy shart. Donorlyq embrıon sýrrogat anaǵa kóshirilmeıdi. Sýrrogat ana qyzmetine tek medısınalyq sebeptermen júginedi, ıaǵnı áıel óz betinshe bala kóterip, bosana almaǵan jaǵdaıda. Bul fakt EKO klınıkasy nemese VKK anyqtamasymen rastalady. Nemese bıo anaǵa 4 retten astam EKO kóshirilip, nátıje bolmaǵan jaǵdaıda ǵana júzege asyrylady», deıdi ol.
Qyzmeti úshin analarǵa qansha tólenedi?
Sýrrogat ana bolýǵa nıetti áıelder kóp, biraq kóp jaǵdaıda usynatyn tólem mólsheri olardy qanaǵattandyrmaıdy, sondyqtan kóbirek qarajat ýáde etiletin basqa elderge ketedi.
«Qazirgi tańda jalpy syıaqy 7 mln teńgeden bastalady jáne bala týǵannan keıin beriledi. Medısınalyq kórsetkishter boıynsha kesar tiligi jasalsa, orta eseppen 1,5 mln teńge qosymsha tólenedi. Júktilik bastalǵan kúnnen bastap aı saıynǵy tólem 350 myń teńgeden. Sonymen qatar densaýlyqty qalpyna keltirýge arnalǵan ótemaqy tólenedi (perzenthanadan berilgen anyqtama negizinde). Qalypty bosaný bolsa – 56 kúndik jalaqy, asqynýmen bolsa –70 kúndik jalaqy tólenedi. Júktilik pen bosanýǵa baılanysty barlyq shyǵyndar (jol aqysy, medısınalyq esepke turý, qajetti dári-dármekter men medısınalyq qyzmetter, júkti áıelge arnalǵan kıim, perzenthanaǵa qajetti zattar jáne t.b.) óteledi. Kóptegen qyzdar úshin bul – nesıe jabýǵa jáne bir demalyp, jaǵdaıyn túzetýge jalǵyz múmkindik. Kóbine bıologııalyq ata-analar baspanamen jáne negizgi azyq-túlikpen qamtamasyz etedi. Meniń tájirıbemde erekshe jaǵdaı boldy: bıo ana – erekshe balalar balabaqshasynyń tárbıeshisi, ákesi – júrgizýshi. О́z balasy úshin olar Astanadaǵy bir bólmeli páterin sýrrogat anaǵa balalarymen birge turýǵa bosatyp, ózderi júktilik kezeńinde ata-anasynyń úıine kóship, barlyq azyq-túlikti jetkizip otyrǵan (sebebi bıo ananyń jatyrynda aqaý bolǵan)», deıdi Damıra Shoqan.
Kimder kóbine sýrrogat ana bolýǵa kelisedi?
Onyń aıtýynsha negizgi motıvasııa qarjylyq qajettilik.
«Sýrrogat ana bolýǵa ártúrli áıelder keledi: olardyń arasynda kishkentaı balalary bar úı sharýasyndaǵy analar da bar. Biraq kóbine muǵalimder, medbıkeler, sulýlyq salasynyń qyzmetkerleri, satýshylar jáne t.b. (jumyssyz emes, bar kúshin salyp eńbek etip, balalaryn asyrap otyrǵan, kóbine turmystaǵy áıelder). Barlyǵynda qarjylyq qajettilik, 99,9%-ynda merzimi ótken nesıe nemese mıkronesıe bar», deıdi ol.
Bul qyzmetpen aınalysatyndardyń jas mólsheri zańmen belgilengen. Kóbine 38 jasqa deıingi áıelder júginedi. Birqatar elderde 39 jasqa deıin ruqsat bolǵandyqtan, olardy sheteldik baǵdarlamalarǵa qabyldaıdy. Mindetti túrde psıhologııalyq testileýden ótedi.
«Ortalyqta orta eseppen aıyna 10-15 baǵdarlama ótedi. Biraq olardyń barlyǵy bala týýǵa deıin jetpeıtinin túsiný kerek. Ártúrli sebepterge baılanysty júktilik múlde bolmaýy múmkin. Barlyq jaǵdaı kelisimshartta egjeı-tegjeıli jazylǵan. Asqynýlar bolǵan jaǵdaıda aldymen medısınalyq kómek kórsetiledi. Ár qyzdyń psıholog kómegine júginý múmkindigi bar. Biz barlyq sýrrogat analarmen bosanǵannan keıin de baılanysta bolyp, olardyń psıhologııalyq jaǵdaıyn baqylap otyramyz. Keıin taldaýlar negizinde sýrrogat ananyń kinási anyqtalsa, aıyppul salynady. Meniń tájirıbemde mundaı 2-3 ǵana jaǵdaı boldy, onyń ózi eleýsiz», deıdi ortalyq jetekshisi.
Qoǵam bul qyzmetti qalaı qabyldaıdy?
О́kinishke qaraı, qoǵam bul máselege áli de birbetkeı ári tosyrqaı qaraıdy.
«Bul qıyndyq óz basyna túspeıinshe, adamdar sýrrogat ananyń eńbegin baǵalamaıdy. Kópshilik bul baǵdarlamanyń mánin túsinbeıdi, keıde qyzdar júktilikti jynystyq qatynas arqyly kóteredi dep oılaıdy jáne 9 aı boıy «bireýdiń esebinen ómir súredi» dep qate túsinedi. Al sýrrogat ana bolý – aýyr eńbek ári úlken amanat. Dinı turǵydan qarsy adamdarǵa aıtarym: aldymen 15-16 jastaǵy qyzdarmen neke qııý arqyly olardyń taǵdyryn qıyndatýdy toqtatý kerek. Erte turmys quryp, keıin ajyrasyp, aýyr ómirlik jaǵdaıǵa túsken jas analar amalsyzdan oosıt donorlyǵy men sýrrogat ana bolýǵa barady. Elimizde basqa da kúrdeli máseleler bar: shamadan tys nesıe alý, otbasylyq zorlyq-zombylyq, kámeletke tolmaǵandarǵa qatysty zorlyq, jas otbasylarǵa áleýmettik turǵyn úı kómeginiń joqtyǵy. Osylarmen kúresý qajet. Sonda ǵana sýrrogat ana baǵdarlamasyna áleýmettik tyǵyryqtan emes, shynaıy nıetpen keledi», deıdi ol.
Shetel azamattaryna qyzmet qalaı kórsetiledi?
Shetel azamattary úshin bala rásimdeý tártibi DNQ saraptamasynyń mindetti júrgizilýimen erekshelenedi, al qalǵany standartty.
«Qazaqstan aýmaǵynda daýly jaǵdaılar bolmaǵan. Grýzııada bizdiń agenttik usynǵan sýrrogat analarmen baǵdarlamalar boldy. Erte bosaný bolǵan jaǵdaıda, agenttikter syıaqy tóleýden bas tartqan. Alaıda sotqa deıingi talap-aryzdardan keıin beıbit kelisimge keldik», deıdi Damıra hanym.
Qazirgi qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes, sýrrogat ana qyzmetine Qazaqstan azamattarymen qatar sheteldikter de júgine alady. Alaıda halyqaralyq tájirıbede mundaı kelisimderge baılanysty quqyqtyq daýlar men sot prosesteriniń jıilep ketýine oraı, atalǵan salany qosymsha retteý qajettiligi týyndady.Osyǵan baılanysty sýrrogat ana bolý qyzmetin tek el azamattaryna ǵana kórsetý normasyn zańnamalyq turǵyda bekitý usynyldy.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi «Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly» kodekske tıisti túzetýler ázirlegenin jáne qazirgi tańda olardy múddeli memlekettik organdarmen kelisý jumystary júrgizilip jatqanyn habarlady. Barlyq kelisý rásimderi aıaqtalǵannan keıin zań jobasy belgilengen tártippen Parlament qaraýyna engiziledi. Sonymen qatar sýrrogat anamen jasalatyn notarıaldyq kelisimsharttardy sıfrlandyrý jáne mindetti túrde esepke alý máselesi de qarastyrylyp jatyr. Ádilet mınıstrligi mundaı kelisimderdi biryńǵaı notarıaldyq aqparattyq júıede tirkeýdi kózdeıdi. Bul memlekettik baqylaýdy kúsheıtip, kelisimderdiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi.
«Meniń oqıǵam kóp qyzdarǵa motıvasııa berdi»
Maqalany daıyndaý barysynda «Bolashaq» sýrrogat analar ortalyǵynyń qatysýshysy Tatıanamen tildesýdiń sáti tústi.
«Men negizi ózime qatysty máseleni ózim sheshetin adammyn. Bastapqyda baǵdarlamaǵa qatysyp jatqanymdy týǵan ápkem ǵana bildi, qalǵan týystaryma 30 aptadan keıin aıttym. Bala kútimine baılanysty demalysqa shyqqan soń ınstagramdaǵy paraqshamda bul taqyrypty ashyq jazýǵa kiristim. Aýdıtorııam da durys qabyldady, sebebi meniń ortam – ártúrli densaýlyq saqtaý salasyndaǵy medısına qyzmetkerleri, olar sýrrogat ana rólin jaqsy túsinedi. Osydan keıin kóp adam jekeme shyǵyp ózderiniń aýyr tájirıbelerimen bólisti, meniń oqıǵam kóptegen qyzdarǵa baǵdarlamaǵa qatysýǵa motıvasııa berdi», deıdi sýrrogat ana.
Onyń aıtýynsha tek bosaný ýaqyty jaqyndaǵan sátte náresteniń durys damýyna qatysty azdap qobaljý bolǵan.
«Júktilik asqynýsyz ótti, men bul kezeńde múmkindiginshe demalyp ómir súrdim, óıtkeni bala tárbıesi týraly oı mazalaǵan joq – ol endi meniń mindetim emes edi. Psıhologııalyq qoldaý qajet bolmady. О́ıtkeni, meniń psıhıkam turaqty boldy. Bıologııalyq ata-analarmen «Bolashaq» ortalyǵy arqyly tanystyq. Barlyq qarym-qatynas agenttik arqyly boldy, júktilik kezinde tikeleı sóılespedik. Ekinshi ret olardy men bosanǵan soń aýrýhanada kezdestirdim, birneshe kúnnen keıin palatalaryna baryp quttyqtadym. Qazir aralaspaımyz», deıdi Tatıana.
Tatıananyń baǵdarlamaǵa qatysýdaǵy basty maqsaty – qarjylyq ótem emes, uzaq merzimdi demalys bolypty. Ol jumysynan tynyǵýdy qalaǵan.
«Men dıplomdy kosmetolog, farmakolog jáne bıotehnologııa boıynsha joǵary bilimi bar adammyn. Baǵdarlamadan buryn meniń tis aǵartatyn jeke stýdııam boldy. Men árdaıym kóp jumys isteımin jáne az demalamyn. Sondyqtan negizgi maqsatym – jumystaǵy kúızelisten tynyǵý boldy. Qazirgi ýaqytta stýdııam premıým deńgeıdegi kosmetologııalyq qyzmetterdi kórsetetin orynǵa aınaldy», deıdi ol.
Onyń aıtýynsha sýrrogat ana bolýdan qorqýdyń qajeti joq. Eń bastysy – aldanyp qalmaý úshin agenttikti durys tańdaý kerek.
