Qazirgi balalar digital álem usynǵan aqparat tasqynynyń tutqynyna aınaldy. Qyraǵylar kózqarasy qalyptasyp úlgermegen urpaqtyń sanasyn ýlap jatsa, janashyrlar kókjıekti keńeıtýdiń jolyn izdep álek. Osynaý problemany negizge alyp, depýtat Amanjol Áltaı Májilistiń bir otyrysynda «jasóspirimderdiń tárbıesine salǵyrt qaramaýǵa mindettimiz» degen edi.
«Urpaq tárbıesinde jibergen qatelikterdiń túp-tamyry tereńde. Naqtyraq aıtsam, másele – óz balasynyń tárbıesine tikeleı jaýapty ata-anada, urpaq tárbıesimen aınalysatyn balabaqshalar men mektepterde, kolledjder men joǵary oqý oryndarynda, jasóspirimder tártibin baqylaýǵa alýǵa tıisti quzyrly organdarda, qoǵamdyq, áleýmettik ortada jáne osylardyń bárin ónegeli tárbıe berý isine jumyldyryp otyrýǵa tıis memlekettik bılikte», dedi ol.
Ishki ister mınıstrligi usynǵan derekter máseleniń mánisin asha túsedi. Aıtalyq, byltyr quqyq qorǵaý oryndary zańǵa qaıshy mazmundaǵy 16 myń ınternet-resýrsty anyqtapty. Al qarjylyq monıtorıng agenttigi áleýmettik jeli paıdalanýshylaryn qumar oıynǵa úgittegen 177 akkaýntty buǵattaǵanyn málimdegen. Osyǵan oraı depýtat uıaly telefonǵa telmirgen urpaqtyń sanasyn saqtaýdyń bir joly jasóspirimderdiń TikTok-ty paıdalanýyna tyıym salý degen edi. Biraq bul kóptiń kóńiline qonbady.
«Qazirgi tańda áleýmettik jeli halyqtyń sanasyn túrli dezınformasııa men qajeti joq aqparatpen toltyryp jatyr. Blogerler baılyǵyn, ánshiler ádemi ómirin pash etip, paıdasyz posttar usynady. Desek te, menińshe, problema TikTok bolsyn, basqa da áleýmettik jelilerdi buǵattaýmen, shekteý qoıýmen sheshilmeıdi. Ol úshin ata-ananyń, bıliktiń jaýapkershiliginen bólek, birlese jumys júrgizýimiz qajet. Ár adam qazaq qoǵamynyń órkendeýine qaı tusta paıdaly bola alady, sol jaǵynan atsalyssa qup. Máselen, óz basym TikTok-taǵy 100 myńnan asa, Instagram-daǵy 200 myńǵa jýyq oqyrmanym arasynda tanymdyq baǵytta paıymdy ári pálsapaly maǵlumat bergendi jón sanadym. Osylaısha, kóshede kezikken azamatqa suraq qoıyp, durys jaýap bergenine syılyq berip, kontent jasap júrmin. Saýaldarym ulttyq mádenıetimiz, qundylyqtarymyz ben nar tulǵalarymyz jóninde. Búginde ájeptáýir qaralym da bar», dedi TikTok qoldanýshysy, kásipker Janbol Nurmuhanbet.
Janbol sekildi TikTok pen Instagram-da ótkenge kóz salyp, bolashaq ıegerleriniń saýatyn arttyrýǵa zeıin qoıǵandar da jeterlik. Biraq jaman ádet adamǵa tez juǵady demekshi, biz sengen urpaq jumysshydan góri shetinen bloger bolǵysy keledi. О́tken ǵasyrdyń 90-jyldary suranysqa ıe bolǵan qarapaıym dánekerleýshi, mehanık, ınjener syndy mamandardyń salmaǵy báseńdedi.
«Qazirgi tańda jastardyń kóbi elektrık, santehnık sekildi mamandyqtardy tańdamaıdy. О́ıtkeni atalǵan salanyń bási tómen, mártebesi bıik emes. Bul mamandyqtardy nasıhattaý isi de durys júrgizilmeı jatyr. Máselen, keńes zamany kombaınshy Kámshat Dónenbaeva, shopan Jazylbek Qýanyshbaev, kúrishshi Ybyraı Jaqaev sekildi adamdardyń esimin elge tanytyp, mártebesin kóterdi. Qazirde eńbek adamdary nasıhattalyp jatyr. Desek te, belgili bir deńgeıde ǵana. Jalpy, eńbek adamdarynyń ózge mamandar tárizdi arnaıy mártebesi joq, atqaratyn qyzmetteri – naǵyz qara jumys. Sol sebepti de, bul iske kóp jas qyzyǵa bermeıdi», dedi fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Serikzat Dúısenǵazy.
Spıkerdiń sózine qoǵam belsendisi Toqtar Bolysov ta ún qosty. Aıtýynsha, elge qajet mamandar qataryn tolyqtyrý úshin digital áleminiń áleýetin paıdalanyp, nasıhat jumystaryn kúsheıtý kerek.
«Búginde ata-analardyń kóbi «meniń balam depýtat, prezıdent bolady» dep, jastaıynan sábıdiń qulaǵyna, sanasyna atalǵan sózderdi quıady. Estigenin sińirip ósken jasóspirimniń mamandyq tańdaýdaǵy sheshimi kózi kórgen, qulaǵy estigen dúnıeden bastalady. Ashyǵyn aıtý kerek, qazir mektep bitirýshi túlekterdiń basym kópshiligi mehanıka salasyn ulttyq biryńǵaı testileýde tómen upaı jınaǵanyna baılanysty ǵana tańdaıdy. Saıyp kelgende, bul mamandyqty jan qalaýymen tańdap, jaqsy ıgergen adam memlekettik qaıratkerdiń jalaqysynan da joǵary kólemde óz nápaqasyn taba alady. О́ıtkeni qazir santehnıktiń bir 10-15 mınýtta tyndyratyn jumysy kemi 5-10 myń teńgege baǵalanady. Bul – bir ǵana mysal. Sondyqtan ataýly salalardyń artyqshylyqtaryn jastarǵa durys jetkize alýymyz qajet», deıdi jastar janashyry.
Darıǵa DÁÝLETQYZY,
L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq
ýnıversıtetiniń 4-kýrs stýdenti
