Jer alý jeńildedi

Jańa tásilderge sáıkes jer ýchaske­le­rin berýdiń barlyq úderisi – ótinishten bas­tap tirkeýge deıin elektrondy formatqa kóshirildi. Quqyqtyq kadastr jáne jer kadastry derekterin biryńǵaı bazaǵa birik­­tirdi. Nátıjesinde, memlekettik akt pen tehnıkalyq pasporttyń ornyna bir qujat qana júretin bolady. Iаǵnı jyl­jy­maıtyn múliktiń kadastrlyq pas­porty beriledi. Jer ýchaskelerin jedel jáne ashyq bólý tásilderin engizý endi jeńil­deıdi. Bul baza quqyqtyq jáne jer kadastrynyń derekteriniń ashyq bolýyn qamtamasyz etedi. Endi jer men qurylystyń ártúrli adamǵa resimdelýi, sonyń saldarynan qarapaıym azamat­tar­dyń uzaq sot úderisine júginýi toqtaıdy.

Mysaly, buryn jer ýchaskesin alý úshin aldymen bos jer ýchaskesiniń qaı jerde ekenin bilý kerek edi. Ol úshin halyq jer qatynastary basqarmasyna baryp, taban tozdyratyn. Tipti qajetti aqparatty alǵannan keıin de tańdaǵan jerde qandaı qurylys salýǵa ruqsat etilgeninen beıhabar kúıde júredi. Jol tym uzaqqa sozylatyn. Halyq kerek máli­metti alý úshin sáýlet basqarmasyna baryp, ýaqyt joǵaltyp jatady. Al aqpa­rat­tyń barlyǵy qaǵaz kúıinde bas josparda ǵana kórsetiletin edi. Jalpy alǵanda, bul úderister memlekettik organdarǵa 11 óti­nish­ berip, júıeli 38 qadamnan turatyn. Ýaqyt jaǵyna kelsek, bir jylǵa deıin jaýap kútýge týra keletin.

Eske sala keteıik, Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń keıbir zańnamalyq akti­le­rine jer qatynastary salasyndaǵy mem­le­kettik kórsetiletin qyzmetterdi sıfr­landyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa qol qoıǵan edi. Osyǵan baılanysty naqty tapsyrmalar da berilgen bolatyn.

– Bizdiń mınıstrlik jer ýchaskelerin berýdiń eskirgen erejelerin tolyǵymen ózgertýdi jáne ony elektrondy for­mat­qa kóshirýdi talap etetin zań jobasyn ázirleýge belsendi qatysty, sonymen qatar bul úderistiń tıimdiligin dáleldeý qajet boldy. Meniń oıymsha, biz barlyǵyn oıdaǵydaı iske asyra aldyq. Parlamenttegi áriptesterime alǵys aıtqym keledi. О́ıtkeni Májilis pen Senattaǵy jalpy otyrystarda kóptegen suraq kóterilip, bul zań jobasynyń mańyzdylyǵy atap ótildi. Joba kezeń-kezeńimen keńeıtiledi. Bıyldan bastap, jer telimin berý jónindegi elektrondy formatqa 89 qalanyń jeri týraly derek­ter kóshiriledi. Qazir tıisti mınıstrliktermen jáne jergilikti atqarý­shy­ organdarmen birlese otyryp, atalǵan jobany tolyqqandy iske qosý jumystary júrgi­zilip jatyr, – degen edi kóktemde Sıfr­lyq damý, ınnovasııalar jáne aero­ǵa­rysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsın.

Joba jemisin berip, birqatar is atqarylǵan. Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi vıse-mınıstri Áset Turysovtyń aıtýynsha, bos jer ýchaskelerin onlaın tańdaý múmkindigi uıymdastyryldy. О́tinishterdiń sany 11-den 2-ge deıin, qadamdar sany 38-den 5-ke deıin, qyzmet kórsetý merzimi 1 jyldan 30 kúnge deıin qysqardy. Jer komıssııasy jáne jerge ornalastyrý jobasyn ázirleý qajettiligi alynyp tastaldy.

– Kez kelgen azamat júıege kirip, derek­ti kartadan qaraı alady. Mysaly, óz úıiniń janyndaǵy ǵımarattyń kartada bar-joǵyn teksere alady. Sol sekildi e-О́tinish arqyly ótinish berip, zańsyz qurylysty jarııa etýge múmkindigi bar. Jer ýchaskesi men ondaǵy ǵımarat ártúrli tulǵaǵa tıesili bolǵan kezde jer aktisin ǵana quqyqsyz resimdeý qateriniń aldyn alady. Málimetter bazasy men aqparattyń ártúrli bolýy azamattardy uzaqqa sozylatyn sot daýlaryna dýshar etetin. Buryn jer telimin alý úshin aldymen qaı jerde bos jer bar ekenin anyqtaý kerek bolǵan. Ol úshin jer qatynastary bólimine barasyz. Bul aqparatty alǵannan keıin de tańdalǵan jerde qandaı qurylys túrlerin salýǵa ruqsat bar degen suraq turady. Jańa ashyq resýrs – jer telimderin bólý úderisin qoǵamdyq baqylaýǵa arnalǵan qýatty qural. Bas josparlar, egjeı-tegjeıli josparlaý, ınjenerlik jeliler jáne basqa da aspektiler boıynsha derektiń barlyǵy qalyń buqaraǵa belgili bolady, – deıdi vıse-mınıstr.

Naqty jumystarǵa keler bolsaq, ashyq­tyqty jáne jer qory týraly derekterge qol jetkizýdi qamtamasyz etetin Jarııa kadastrlyq karta quryldy. Bul ashyq resýrs jer ýchaskelerin bólý úderisin baqylaýǵa alady. Barlyq bas jospar, joba, ınjenerlik jeli, resimdelgen jer ýchaskesi jáne basqa da aqparat osy resýrsta jarııalanady. Bul aqparattar qazirgi kúnge deıin jabyq bolǵandyqtan, derekterge negizdelgen sheshimder birshama kúmán týǵyzatyn. Al qazir ákimdikter qala reglamentterin elektrondy formatqa kóshirý boıynsha jumystar júrgizip jatyr. Mınıstrlik óńirlerge qoldanystaǵy bas jospar men egjeı-tegjeıli josparlarynyń 75 paıyzyn pysyqtap, 13 paıyzyn tolyq túzetýdi talap etken. Bul jerdegi negizgi maqsat – jer resýrstary týraly aqparatqa qoljetimdilikti ashý. Endi bos jer ýchaskeleri týraly aqparattar ashyq ári qoljetimdi. Ony halyq jarııa kartadan tańdaı alady.

– О́ńirlerdegi qala qurylysy qujat­ta­rynyń jaǵdaıy ártúrli. Birqatar óńirde geoaqparattyq tehnologııalar basqasha bolǵan sonaý 1990, 2000-jyldary jasalǵan bas josparlar bar. Olardy sıfrlyq formatqa kóshirý óte uzaq ýaqytty jáne resýrsty qajet etedi. Astana qalasynyń jáne Atyraý oblysynyń bas josparyn túzetý aıaqtalyp jatyr. Kóptegen óńirde, ásirese Túrkistan, Qyzylorda, Qostanaı oblystarynda qala qurylysy qujattaryna túzetýler engizý qajet, – deıdi Respýblıkalyq memlekettik qala qurylysyn josparlaý jáne kadastr ortalyǵy bas dırektorynyń orynbasary Qarlyǵash Moldaǵalıeva.

Tehnıkalyq jumystarǵa toqtalar bolsaq, jyljymaıtyn múlik sala­syn­da­ǵy derektermen almasý sheńberinde 174 ıntegrasııa iske asyryldy. 25 mıllıon­nan­ astam anyqtama men málimetter kór­se­tiletin qyzmetti alýshylardan talap etpeı-aq alyndy. Degenmen 28 qarashadan bastap Biryńǵaı bazanyń jumysynda máseleler de tirkeldi. Aldymen paıdalanýshylar júıeniń keıde málimetterdi uzaq ýaqyt óńdeýin, sodan keıin keıbir fýnksııalar men qyzmetter bazadaǵy úlken júktemege baılanysty qaıta iske qosyla bastaǵanyn baıqady. Munyń negizgi sebebi – ótken aımen salystyrǵanda suranystar sanynyń 2 ese ósýi jáne 20-dan astam júıeniń qosylýy. Sandar sóılesin: qazan aıynda 185 213, qarasha aıynda 400 554 suranys túsken. Dese de, 30 qarashada júıe jumysyn turaqtandyrý maqsatynda naqty áreketter jasalyp, tehnıkalyq máseleler joıyldy. Eske sala keteıik, Biryńǵaı baza 1 shildede iske qosylǵan edi. Baza engizilgen kúnnen bastap 28 qarashaǵa deıin 1 mıllıonnan astam qyzmet kórsetilgen. Onyń ishinde 238 myń kadastrlyq pasport jáne 25 mıllıon­nan astam anyqtama berildi.

Jobanyń kemshilikteri de joq emes. Taldaý nátıjesinde ákimdikter júktegen sıfrlyq derekterdiń kóbi talapqa saı emes ekeni anyqtalǵan jaıttar da bar. Platformada ótinimderdi ýaqtyly qara­maý­ jáne negizsiz bas tartý faktileri de anyq­talǵan. Latıfýndısterdiń de máselesi ústirt qaralyp, nazarsyz qalyp jatyr. Tabıǵı monopolıster ótinimderdi ýaq­tyly qaramaǵany úshin ákimshilik jaýap­kershilikke tartylýǵa tıis. Ýákiletti memle­kettik organdar elektrondy túrde qyzmet kórsetý sheńberinde shyǵys qujattarynyń nysandaryn bekitýge, saýda-sattyqty ótkizý qaǵıdalaryna jáne basqa da normatıvtik-quqyqtyq qujattarǵa qajetti ózgerister engizýge tıis. Buǵan baılanysty osydan birer kún buryn Úkimette Premer-mınıstr Álıhan Smaıylovtyń tóraǵa­lyǵymen Sıfrlandyrý máseleleri jónindegi komıssııanyń kezekti otyrysy ótkeni esimizde. Premer-mınıstr 2024 jyldyń 1 qańtarynan bastap tıisti memlekettik qyzmetterdi tek sıfrlyq formatta sapaly qyzmet kórsetý úshin barlyq kemshilikti qysqa merzimde joıý keregin qadap aıtty.

– Sıfrlandyrýdyń ózi dál osy sybaılas jemqorlyqty azaıtýǵa jáne qate derekter kólemin qysqartýǵa, sáı­kes kelmeıtin koordınattar boıynsha jer telimderin berý faktilerin joıýǵa baǵyt­talǵan. Bul máseleniń barlyǵy sıfr­landyrý nátıjesinde sheshilýge tıis. Biz ár óńirdegi jaǵdaıdy jan-jaqty qaraı­myz. Eger jańa jyldan bastap adam­dar­ǵa ruqsat berý turyp qalatyn bolsa, óńirlerdegi tıisti jaýapty tulǵalardy jaýap­qa tartamyz, jumystan bosatýǵa deıin baramyz. Biz atalǵan memlekettik qyzmet­ti ashyq qylyp, sıfrlandyrǵymyz keledi, al bas josparlar men egjeı-tegjeıli josparlar qazirgi málimetterge sáıkes kelmeıdi. Sondyqtan kóp jaǵdaıda avtomatty túrde ruqsat berilmeı jatady. Biraq biz keri sheginbeıtinimizdi erekshe atap ótkim keledi. Báribir alǵa júremiz. Bul úderisti tejeıtinderdi jumystan shyǵaramyz. Olardyń ornyna óz qyzmetin laıyqty atqarýǵa bel býǵan adamdardy qoıý kerek, – degen edi Á.Smaıylov.

Halyqqa aýadaı qajet bastama jumy­syn oń qadammen bastap jatqandaı. Endi oryn alǵan azyn-aýlaq kemshilik joıy­lyp, taǵy da qajetti derekter júıege engi­zil­se, nur ústine nur bolar edi.