Foto: Ashyq derekkóz
− Tokıoda ótken Grand Slam týrnırin tarqata aıtsańyz. Qola medal úshin beldesýde otandasymyzben beldestińiz.
– Daıyndyq oıdaǵydaı, jarys joǵary deńgeıde ótti. Alǵashqy aınalymda Eýropa qurlyǵynyń tegeýrindi balýanyn aıqyn basymdyqpen jeńdim. Ekinshi beldesýde de qarsylasymdy erkin eńserdim. Jartylaı fınalda Germanııa eliniń úmiti, fızıkalyq turǵydan da óte tegeýrindi, qarsylasymmen negizgi ýaqytta ıtjyǵys túsip, golden skorda ese jiberdim. Byltyr Bakýde ótken álem chempıonatynda bul qarsylasymdy jyqqan edim, esesin qaıtaryp ketti. Qola medal úshin beldesýde jerlesimiz Aslan Nurdáýletovpen jolymyz túıisip, jeńiske jettim. Qanjyǵama Tokıodan qola medal baılandy. Sáıkestikti qarańyzshy, bir aı buryn Qytaıdyń Hanchjoý qalasynda ótken jazǵy Azııa para oıyndarynyń fınalynda da Aslan ekeýmiz kúrestik. Alla maǵan altyn medaldi násip etti, Aslan baýyrym jazǵy Azııa para oıyndarynyń kúmis júldesin enshiledi. Arada bir aıdan asa ýaqyt ótkende Tokıo tórinde taǵy da beldestik.
– Erǵalı, kózińizdiń syrqatyn emdep, kórý qabiletińizdi saqtap qalýdyń múmkindigi bolmady ma?
– Kózimniń keseli týabitti bolǵan eken mende. Bala kúnimnen kórý qabiletim álsiz edi, alǵyrttyqpen onsha mán bermedik. Ýaqytynda dárigerdiń aldyn kórip, emdeýdi qolǵa alsam, múmkin mundaı kúıge túspeıtin be edim. Bala kezimizde alysyp-julysyp oınap júrip eren sanamaı, aqyry mine zardabyn tartyp otyrmyn.
20 jastan bastap kózimniń kórýi kúrt nasharlap, jaryq álemniń dıdaryn kórý muńǵa aınaldy. Alǵashynda Jaratqannyń meniń pesheneme osyndaı synaq jazǵanyna moıynsynýǵa kúpti kóńil jibimeı ýaıym jeıtin. Biraq bul da bir synaq ekenin júregimnen ótkize sezingen soń ǵana kúpirlik oıdan aryldym. Osy kúnde kózim múldem kórmeıdi. Aýrýdyń asqynǵany sondaı qylaýdaı bolsa da noqatty kóretin janarym tipti semip qaldy. Shetelde emdetýge qısyny kelmedi, óz elimizdiń medısınasynda tekserildim, dárilerdi qabyldadym biraq asqynýdyń beti qaıtqan joq.
– Para dzıýdo kúresimen shuǵyldanǵanyńyzǵa 9 jyldyń júzi bolǵan eken. Toǵyz jyldyń ishinde toǵyz joldyń torabyn jazbaı kóretin keı sportshylar jete almaǵan bıikke at baılap, álem chempıony atandyńyz.
– Para dzıýdo sportyna 2014 jyldyń sońynda qosyldym. El chempıonatyna alǵash ret 2016 jyly qatystym. Ulttyq qurama sapyna alǵan ýaqyttan beri túrli dodalarda elimizdiń mereıin asyryp júrmin.
– О́zińiz jaıly derekti fılm túsirildi. Sol suhbatyńyzda kóziniń janary tıtteı de bolsa kóretin qarsylaspen kúresýdiń qanshalyqty qıyn ekenin aıttyńyz.
– Tokıo jazǵy paralımpıadasyna deıin para dzıýdo kúresinde kózi kórmeıtinder men múlde sýqarańǵy sportshylar mıdaı aralasyp birge beldesýge túsetin. Bul endi ádilettiliktiń týyn jyqqany ras. Sebebi qarsylasyń saǵan qaraǵanda sálde bolsa jaryq dúnıeniń sańylaýyn kóre alǵany, múlde kórmeıtin seni aılamen-aq alyp soǵýyna múmkindik týdyrady. Osyny eskerip Tokıo paralımpıadasynan keıin para dzıýdonyń erejesine ózgeris engizildi. Bizdiń qýanǵanymyz kórý qabileti nasharlaǵandardy múldem kórmeıtinderden bóldi, ıaǵnı J1 jáne J2 sanaty boldy. Bizder, kórmeıtin balýandar qandaı jarysqa qatyssaq ta endi J1 sanatynda synǵa túsemiz. Kózinde aqaýy bar sportshylar ekinshi sanat boıynsha beldesedi. Árıne ózińiz aıtpaqshy bizge qaraǵanda sál de bolsa jaryq álemdi shyramytatyndardyń áleýeti ústem bolatyny sózsiz. Eki sanatqa bólgeni kóp sportshynyń ekinshi tynysyn ashty. Solardyń arasynda ózim de barmyn. Eki sanatqa bólgennen keıin Grand Prix, Grand Slam syndy mańyzdy dodalarǵa júlde buıyrdy. Ázirge basty jetistigim – byltyrǵy jyldyń enshisinde ıelengen álem chempıonatynyń altyn medali.
– Paralımpıada oıyndarynda para dzıýdoshylarǵa altyn medal buıyrmaı tur. Kem tusymyzdy bútindep, mereıimizdi tasytý sizderge amanat ekenin bilesiz.
– Árıne, elińe paıdańdy tıgizý asyl muratyń bolǵandyqtan sol mejeden kórinsek dep tynbaı eńbektenip kelemiz. Júzýden Zýlfııa Ǵabıdýllına 2016 jyly Rıo paralımpıadasynda tarıhtyń jylnamasyn jazyp, tuńǵysh ret chempıon atanyp, altyn medal ıelendi. 2021 jyly Tokıo paralımpıadasynda Davıd Degtıarev paýerlıftıngten altyn medal oljalap, mártebemizdi asyrdy. Búgingi tańda Qazaq eliniń sportshylarymen kez kelgen el sanasady, tipti aıaǵyn tartyp basatyndary da, mysymyzdan qaımyǵatyndary da joq emes. Bul neni kórsetedi? Elimizde kásibı sportpen qatar para sporttyń da edel-jedel qarqynmen kúsh alyp, damyp kele jatqanyn aıqyndaı túsedi. Salmaqtap saralaıtyn bolsańyz, para sportta sońǵy jyldary para dzıýdoshylardyń oljasy ózge sportqa qaraǵanda orasan. Árıne para dzıýdodan da Paralımpıada chempıony shyǵatyn kún, jarqyn sát alys emes dep oılaımyn. Tokıo paralımpıadasynda úsh birdeı para dzıýdoshymyz fınalǵa jetti. El sportynyń tarıhynda dzıýdodan Olmpıadanyń fınalyna bir emes, úsh balýannyń qatar shyǵýy buryn-sońdy bolǵan emes. Ánýar Sarıev, Temirjan Dáýlet jáne Zarına Baıbatına esimdi batyr qyzymyz da fınalda súrinip, kúmis júlde aldy. Muny az tabys dep qomsynýǵa bolmaıdy.
– Shańyraq kóterip otbasyn qurdyńyz, burymdy qyzdaryńyz, aıdarly uldaryńyz ósip keledi. Páterge de, Astananyń mańynan jer alyp úı salýǵa da bertinde qol jetkizdińiz. Tepkende temir úzetin, on eki múshesi saý zińgitteı azamattyń keıbiri atqara almaıtyn sharýany jaryq dúnıeniń dıdaryn kórmeıtin Erǵalı Shámeı arqalaı aldy.
– Masyldyq merezdik dert der edim. Dúnıe de, múlik te, tipti densaýlyq ta Alladan beriletin amanat. Biz soǵan táýbe etýshi pendemiz tek. Páter satyp alý da, úı soǵý da qaltamyzǵa az salmaq salǵan joq. Biraq eńbektendik, sporttaǵy jetistigimizge saı buıyrǵan qarajatymyzdy jınaqtap jetkizdik. Adamǵa ómirde senim berip, demeý jasaıtyn tiregi bolady. Meniń anam maǵan qorǵan, tireý bolyp kele jatyr. О́zimiz úıde on bir aǵaıyndymyz. Men – sút kenjesimin. Aldymda alty ákpem, tórt aǵam bar. Baýyrlarym da bala kúninde kúreske qatysty. Solarǵa eliktep ózim de dzıýdomen shuǵyldandym. Aýdanaralyq jarystarǵa qatysyp júlde alǵanymmen, oblystyq saıysqa ótkizbeıtin, sebebi medısınalyq tekserý kezinde kózimniń kórý qabileti nashar bolǵandyqtan ruqsat joq. Biraq soǵan qaramaı jattyǵýdan qol úzbedim. Maǵan baǵdar berip, jigerimdi janyp, namysymdy qaırap, synyp ketpeýime sebepker bolǵan – anam. Jasy ulǵaıǵanda kórgen kenjesi bolǵandyqtan erekshe erkeletip ósirdi. Áli kúnge jattyǵý jıynynan, dodalardan oralǵan saıyn anama erkelep, maýqymdy basyp alamyn.
Eseıip oń men soldy aıyrǵan shaqtan bastap armandaýshy edim, «anamdy ózim qolyma alyp qarasam, bizdi jetkizemin dep qalaı tynbaı eńbek etti, sonyń óteýin tıtteı de bolsa aqtasam, sol kúnge jetsem» dep. Shúkirshilik, tilegim oryndaldy. О́mirge degen qushtarlyq, talabymnyń bastaýynda anama degen qurmetim tur. О́ıtkeni kózimniń janary múldem semip, kórý muńǵa aınalǵanda anam qatty ýaıymdady. «Keleshegiń qalaı bolar eken?» dep kóziniń almasyn jýǵan jasy etegine tógilgen sátterdi sezingende janyma qatty batýshy edi. Sodan keıin men ózime sert berdim. Allanyń bul pendesine artqan synaǵy, qaıyspaı, synyp ketpeı kótersem, súıgen qulyn nesibesiz qaldyrmaıdy degen oıǵa bekindim. Osylaı tek alǵa jyljyp, anamdy ózimniń shańyraǵymda, nemereleriniń ortasynda júretin kúnge jetemin dep maqsat qoıdym, soǵan jettim dep oılaımyn. Ata-ananyń balasy úshin tilegen duǵasy qashanda qabyl bolady. Bizdiń únemi tileýimizdi tilep otyrady.
– Bıylǵy kúzde Hanchjoýdaǵy (Qytaı) jazǵy Azııa oıyndarynda sportshylarymyzdyń jetken bıigi kóńil kónshitken joq. Oǵan az syn da aıtylmady. Esesine, Azııa para oıyndarynan sportshylar tolaıym tabysty oraldy. Alda úlken alaman – Parıj paralımpıadasy tur. Daıyndyq barysyn baǵamdaǵanda bári jetkilikti me, kerek-jaraqpen qamtý, qajettilikti óteý jaǵy qalaı?
– Hanchjoýdaǵy Azııa para oıyndarynda sportshylarymyz 8 altyn, 12 kúmis, 21 qola medal enshilep, jalypkomandalyq esepte 11-satyǵa turaqtady. Oǵan qosa sańlaqtarymyz Azııanyń 3, Azııa para oıyndarynyń 4 rekordyn jańartty. Endi osy tolaıym tabysqa para dzıýdoshylarymyzdyń qosqan úlesin taǵy bir ataı keteıin. Aqmaral Naýatbek, Oljas Orazalyuly jáne men Azııa para oıyndarynyń chempıony atandyq. Aslan Nurdáýletov, Janbota Amanjol, Zarına Raıfova, Erlan О́tepov kúmis medalǵa ıe boldy. Baýyrjan Arystanbek, Daıana Fedosova, Dınara Quttyjolova, Ǵalymjan Smaǵululy, Erlan Qońqıev, Talǵat Ájiǵalıev, Ánýar Sarıev qola medal oljalady. Para dzıýdodan jalpy kórsetkish boıynsha Qazaqstan sportshylary 2-satyǵa turaqtap, Hanchjoýdaǵy Azııa para oıyndarynan 14 medal aldy. 2018 jyly jazǵy Azııa para oıyndary Indonezııa elinde ótkende para dzıýdoshylarymyz tek kúmis pen qola medaldi mise tutqan bolatyn. Mine, osy nátıjege qarap ta elimizde para dzıýdo sportyna memleket tarapynan qanshalyqty kóńil bólinetinin, sportshylarymyzdyń artylǵan senimdi aqtaı alǵanyn baǵamdaýǵa bolady. Dárýmen, kıim-keshek, sporttyq jabdyqpen qamtamasyz etýde eshteńege kóńil alań bolmasa ǵana daıyndyqqa erkin kirisesiń. Baryńdy salyp beldesýge, eldiń artqan úmiti men senimin aqtaýǵa umtylasyń. Sondyqtan da memleket tarapynan para dzıýdo sportyna aıyryqsha kóńil bólinip, damyp keledi. Jetpegenin, qajetimizdi suraımyz, ýaqytynda oryndalady. Sportshy ózdiginen mundaı jetistikke jete almaıdy, eger onyń tireýi, tuǵyry myqty eli bolmasa.
– О́zegińdi ókinish býatyny biz táýelsizdik alǵan 33 jyldyń ishinde para dzıýdo ǵana emes dzıýdo kúresinen de Olımpıada chempıonyn shyǵara almadyq. Kúmis, qola medal qanjyǵamyzǵa bókterilgenimen, altyn buıyrmaı keledi.
– Bizdi de qınaıtyny, jigerimizdi janıtyny osy altyn medal. Sóz arasynda aıttym, Tokıo tórindegi paralımpıada oıyndarynda úsh birdeı balýanymyz fınalǵa jetip toqtady. Demek, bizdiń sportshylardyń da altyn medal ıelenýine áleýeti jetedi, tek tynbaı eńbektený ǵana qajet. Byltyr Ázerbaıjan astanasy Baký qalasynda ótken álem chempıonatynyń jartylaı fınalynda álemdik reıtıngte bizdiń salmaqtyń kóshin bastap turǵan rýmyn balýanyn uttym. Fınalda Germanııa balýanyn tizerletip álem chempıony atandym. Demek, anaý myqty, mynaý kemel dep qaımyǵyp, jasyqtyq tanytýǵa bolmaıdy. Eldiń namysy úshin aıanbaı ter tógýdi murat tutý kerek. Paralımpıadanyń altyn medalin elime tartý etý basty maqsatym, soǵan jetýge barymdy salamyn.
Osy bıigime jetý úshin jattyǵýda aıanbaı ter tógip, jyldamdyqty myǵymdaýǵa den qoıyp júrmin, álsizdigim shapshań emespin. Sportta ábjildik asa mańyzdy. Beldesý kezinde qımylymnyń baıaýlyǵy kóp kedergi keltirip júr. Osyǵan basa mán berip, taktıkalyq jospardy da jyldamdyqty arttyrýǵa quryp ázirlik ótkizemin.
– Oqý-jattyǵý jıyny kezinde kúnine eki márte ázirlik ótesizder me?
– Iá, kúndelikti tańǵy 6:00-de uıqymyzdan oıanyp, 7:00-de zalda fızıkalyq qýatymyzdy arttyrý úshin ázirlikti bastaımyz. Azanda eki saǵat, keshkilik taǵy eki saǵat jattyǵý bolady. Arasynda tańǵy, túski, keshki asymyzdy ýaqytynda iship, aýqattanyp, tynyǵamyz. Túngi 22:00-de uıqyǵa bas qoıamyz. Túnimen uıyqtamaı basqa sharýaǵa aınalyp, ýaqytty ótkizý densaýlyqqa da zııan, jattyǵýymyzǵa da kesirin tıgizedi. Sondyqtan josparly tártipke saı júremiz.
– Enshińizde álem chempıonatynyń, Azııa birinshiliginiń, jazǵy Azııa para oıyndarynyń altyn medali, halyqaralyq aıtýly dodalardyń kúmis, qola júldesi jáne bar. Keıde tókken terdiń óteýine buıyrǵan medaldardy bir kóre alsam degen arman oıanbaı ma?
– Meniń kóz janarym múldem semip eshteńe kórmeı qalǵan kezderi árıne armandadym, «shirkin-aı, ıelengen medaldiń túsi, dızaıny qandaı ekenin bir kórsem» degen pendeýı dáme boldy. Biraq taǵdyrǵa adam moıynsunýy kerek. Alla meniń pesheneme osyndaı ǵumyr súrýdi jazǵan eken, táýbe deımin. О́zim úshin qos janarymnyń múlde kórmeıtini alańdatpaıdy, tek otbasymnyń basyna osyndaı synaq túspese eken dep tileımin. Bastysy anamnyń, baýyrlarym jáne tórt qyzym men eki ulymnyń, jarymnyń basyna Jaratqan osyndaı synaq jazbasa eken deımin. Allanyń qudireti sheksiz, syrqatty berýshi de, onyń emin darytýshy da ózi. Eger ǵaıyptan taıyp kózim kórse, men úshin erekshe nyǵmet bolar edi. О́ıtkeni kóziń atqaratyn, kóziń tartý etetin erekshe áserdi eshteńe almastyra almaıdy. Adam estip te qýana alady, al kórmeseń, qansha qýansań da shynaıy seziný bolmaıdy.
