– Sáken Jetibaıuly, áýeli bizdi Tashkentke shaqyrǵanyńyz úshin alǵys aıtqymyz keledi.
– О́zbekstan – Qazaqstan sekildi qonaqjaı memleket. Kez kelgen meımandy qushaq jaıa qarsy alýǵa daıynbyz. Birneshe kúndik saparda kórikti jerlerdi aralap, Tashkenttiń tarıhymen tanysasyzdar dep senemin.
– Rahmet, aǵa. Siz boks federasııasyna kelgeli beri ózbek boksynda jaqsy ózgerister bolyp jatyr. Aldymen qandaı máselege mán berdińiz?
– Aldymen tóreshilerdiń máselesin sheshýge kiristik. Buǵan deıin О́zbekstan chempıonatynda jekpe-jektiń nátıjesine kúmán týdyrǵan sátter kóp bolǵan edi. Jeke bapkerler jıi shaǵymdanatyn. Sodan soń Azııa boks konfederasııasynan úsh juldyzdy 12 úzdik tóreshiniń tizimin suratyp, solardy ishki chempıonatqa shaqyra bastadyq. Alǵashqy jyly 15 tóreshi qyzmet etti. Bes jyl qatarynan osyndaı júıemen jumys istep kelemiz. Kelgen tóreshilerdiń jumysyna eshkim aralaspaıdy. Bapkerler ońasha sóılese almaıdy. Bizdiń de olardyń sheshimine qatysymyz joq. Osyndaı jumystyń nátıjesinde tóreshiler máselesin tıimdi sheshtik.
– Sonda jergilikti tóreshilerdiń deńgeıi tómen bolǵany ma?
– Tóreshilerdiń deńgeıi tómen dep aıta almaımyz. Biraq olardyń bireýi bapker bolsa, endi bireýi sport mektebinde qyzmet isteıdi. Kóbisi bir-birimen aralasady. Sondyqtan bir-birine járdemdesýi múmkin. Sol úshin osyndaı qadamǵa bardyq. Bul durys sheshim boldy. Sondaı-aq tóreshilerimizdiń deńgeıin kóterý máselesin de oılastyrdyq. О́z jumysyn jaqsy atqarǵan jáne jasy kelip qalǵan tóreshilerdi qurmet kórsetip, zeınetke shyǵardyq. Ornyna jastardy kóbirek tarttyq. IBA ókilderiniń qatysýymen Tashkentte semınar ótkizdik. Sol is-sharaǵa qatysqan tóreshilerdiń barlyǵyna bir juldyzdy ataq berildi. Osyndaı bastamanyń nátıjesinde tóreshilerimiz shet tilin meńgerip, óz jumysyn tııanaqty atqaryp keledi.
– Tóreshilik demekshi, ótken jyly Tashkenttegi álem chempıonatynda kóp jankúıerdiń pikirinshe, Sáken Bıbosynov jeńilgen joq. Bıbosynov pen Dıpak arasyndaǵy jekpe-jekti siz de kórgen bolarsyz. Bul týraly pikirińiz qandaı?
– Sáken taza jeńildi. Kezdesýdi bastan-aıaq kórdim. Sol kezde maǵan kim habarlaspady deısiz? Biraq men olardyń barlyǵyna emosııaǵa berilmeı, kezdesýdi qaıta qarap shyǵýyn ótindim. Keıinnen barlyǵy qaıta habarlasyp, keshirim surady. Sál keıin Sákenniń ózi de jeńilgenin áleýmettik jelide moıyndapty. Mundaı daýly sátter boksta kóp kezdesedi. Mysaly, Hanchjoýdaǵy Azııa oıyndarynda 80 kıloda jartylaı fınalda Qytaı men О́zbekstan boksshylary arasyndaǵy jekpe-jekti kórgen bolsańyz, munda da týra solaı boldy. Biraq biz eshkimge ókpe artpaımyz. Bir bas joǵary bolmasa, teń jaǵdaıda ótken kezdesýde árqıly oılar men pikirler aıtylatyny sózsiz.
– Osydan eki jyl buryn Bolgarııada ótken «Strandja» kýboginde О́zbekstan boksshylary 8 boksshymen baryp, 6 altyn alyp qaıtqany esimizde. Keıinnen «ózbek aǵaıyndar tóreshilerdi satyp aldy» degen pikir aıtyldy. Jaýabyn ózińizden estıikshi, osy ras pa?
– Biz týraly mundaı pikirdi kimderdiń aıtqanyn bilip otyrmyn. Biraq sizderdiń sol kezdegi aparǵan birinshi, ekinshi, tipti úshinshi nómirli boksshylaryńyzdyń deńgeıi tómen bolsa kimge ókpeleısizder? Sol kezde bapkerler tájirıbe jınaqtasyn dep kóp boksshyny aparǵan da bolar. Ony biz bilmeımiz. Bir biletinim, О́zbekstan adam sanyn kóbeıtpeı, bar-joǵy myqty degen segiz boksshyny ǵana alyp bardy. Jalpy, Ortalyq Azııa elderi qonaqjaı ǵoı. Sonyń ishinde О́zbekstan men Qazaqstan da bar. Byltyr Tashkentte ótken álem chempıonatynda sizderdiń bas bapkerlerińizge shapan jaýyp, qurmet kórsettik. Myrzaǵalı Aıtjanov – syılaýǵa turarlyqtaı álemdegi óte bilikti maman. Sonymen qatar Qazaqstannan kelip jatqan qanshama meımanǵa qurmet kórsetip kelemiz. Aıtpaǵymyz, qazaq-ózbek boksshylary yntymaqshyl bolýy kerek. Eki eldiń boksshylary tatý bolsa, alynbaıtyn qamal bolmaıdy. Biraz ýaqyt buryn fýtboldan qos qurama arasynda joldastyq kezdesý ótti. Biz de solaı birlesken jattyǵý uıymdastyrýymyz qajet. Sonda básekelestik joǵary bolady ári álemde qos eldiń boksshylary jeńis tuǵyrynda qatar turady.
– Keıingi kezde О́zbekstannyń boksshy jastary da halyqaralyq jarystarda atoı salyp júr. Osynyń syry nede?
– Biz úshin basty talap – tártip. Tártip bar jerde nátıje de bolady. Biz eshkimniń de ataq-dańqyna qaramaımyz. Chempıondardyń barlyǵy temirdeı tártiptiń arqasynda jetistikke jetip otyr. Sondaı-aq qurama boksshylary men bapkerlerinde, basshylarda aýyzbirshilik bar. Bul da jetistikke jetýde úlken ról atqarady. Qazaqstannyń da jetistikterine jurt súısinedi. Sońǵy álem chempıonatynda 4 altyn alý – qazaq tarıhynda buryn-sońdy bolmaǵan jaǵdaı. Tek 2013 jyly ǵana Almatyda ótken álem birinshiliginde 4 altyn aldyńyzdar. Al syrt elde ótken álemdik dodada tuńǵysh ret osyndaı oljaǵa keneldińizder. Bul da – úlken jetistik.
– О́zbekstan boksynda kýbalyq mamannyń jumys isteıtinin bilemiz.
– Iá. Adam barlyq ýaqytta bir tamaqty jeı bermeıdi ǵoı. Sol sekildi boksshylar da tek Tolqyn bapkerdiń jattyǵýymen shektelmeı, ózge de jattyqtyrýshylardan nusqaý alǵany durys. 72 jastaǵy kýbalyq maman boksshylarǵa óz bilgenin úıretip júr. Onyń kómegi bizge aýadaı qajet. Ol – bizge jańalyq ákeletin maman. О́zbekstanda buryn bir akademııa bolsa, qazir taǵy tórt akademııa qurylyp jatyr. Sondaı-aq ınstıtýt bar. Sol ınstıtýttyń bizge bereri mol. Buǵan qosa el prezıdenti Shavkat Mırzııoev te sportqa, onyń ishinde boksqa aıryqsha mán beretinin aıtqymyz keledi. Mundaı kózqaras bokstyń damýyna serpin bereri anyq.
– О́zbekstan chempıonatynda erler boksynan bólek qyzdar boksynyń da qarqyn alǵanyn baıqadyq. Mysaly, 52 kıloda eki Azııa chempıony óte sheberlik baıqasty.
– Durys ańǵarǵansyz. Shúkir, qazir qyzdar boksy jaqsy damyp keledi. 2016 jylǵa deıin sol kezdegi boks federasııasynyń basshylyǵy qyzdar boksyn onsha qoldaǵan joq. Biraq О́zbekstan qoldamaıdy eken dep álemde qyzdar boksy toqtap qalmaıdy ǵoı. Rıo Olımpıadasynda – 3, Tokıo Olımpıadasynda – 6, Parıj Olımpıadasynda 7 salmaq boıynsha medaldar jıyntyǵy sarapqa salynyp jatyr. Demek biz de kóshten qalmaı, qyzdarǵa tıisti deńgeıde kóńil bólýge tıispiz. Keıbir salmaqta básekelestik óte joǵary ekenin ózderińiz de kórdińizder. Buryn bir salmaqta 5-6 boksshy ǵana baq synaıtyn edi, qazir chempıondyqtan úmittilerdiń sanynyń ózi birshama. Maqsatymyz – Parıj Olımpıadasynda júlde alý. Al 2028 jylǵy Olımpıadada chempıon shyǵarsaq deımiz.
– Erler arasynda О́zbekstan chempıonaty da tartysty ótti. Sizder kútpegen sensasııa tirkeldi me?
– El chempıonatyna 250 boksshy qatysty. 2022 jyly odan da kóp bolǵan. Birinshi kezekte sportshylardyń densaýlyǵyna mán beremiz. Bul joly boksshylar kóp jaraqat almas úshin chempıonat aldynda ár óńir óz sportshylary arasynda irikteý júrgizdi. Áıtpese, áý basta 350 boksshyny qatystyramyz dep oılaǵan edik. Bul birinshilikte chempıon bolǵandardyń basym bóligi – jastar. Biz 24-25 jasqa kelgenderdi «ardager» dep esepteımiz. Esterińizde bolsa, 22 jasqa deıingi boksshylar arasynda ótken Azııa chempıonatynda toǵyz boksshymyz chempıon atanǵan edi. Solardyń kóbi bıyl О́zbekstan chempıonatynda top jardy. Negizgi quramnyń ornyn basatyn jastar kóbeıip kele jatqany qýantady.
– Áńgimeńizge rahmet. Týystyq týy asqaqtaı bersin!
Áńgimelesken –
Almas MANAP,
«Egemen Qazaqstan»
ASTANA – TAShKENT – ASTANA
