Tárbıedegi túıtkil

Bas prokýratýra Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıteti tóraǵa­synyń orynbasary Rýslan Álkenev jasóspirimder qylmy­sy turaqty ósý úrdisine ıe eke­nin málimdedi. Jazaǵa tartylǵan jas­óspirimder máselesi «Ama­nat» partııasy janyndaǵy Jas­tar­dy qoldaý jónindegi res­pýb­­lı­kalyq keńestiń otyrysynda ke­ńinen talqylandy.

– Keıingi úsh jylda qyl­mys­tyq jaýapkershilikke 4 919 kámeletke tolmaǵan jasóspirim tartyldy. Jasóspirimder ja­sa­ǵan qylmystardyń negiz­gi túrleri – urlyq, tonaý, buza­qy­lyq, alaıaq­tyq, esirtki qyl­mysy jáne jynys­tyq qatynasqa qa­tysty qyl­mys­tar. Alaıaqtyq pen esirtki qyl­mystaryn jasaý­da ustal­ǵan jasóspirimder sa­nynyń aı­tar­­lyqtaı ósýi erekshe alań­daý­shylyq týǵyzady. Balalar qylmysynyń ósý se­bep­­­teriniń biri – «táýekel to­byn­­­daǵy» kámeletke tolma­ǵan­dar­dyń qaraýsyz qalýy jáne olar­dyń sabaqtan tys ýaqytta baqylaýsyz júrýi. Qylmys ja­saǵan kámeletke tolmaǵan­dar­­dyń jalpy sanynyń 48%-y nemese jartysy esh jerde oqy­maıdy nemese jumyssyz júr­gender. О́tken jylǵy taldaý kór­setkendeı, bul negizinen 9-sy­nyp­tan keıin oqýyn jal­ǵas­­tyr­­­maǵan balalar, – dedi R.Álkenev.

Komıtet ókili kámelet jasyna tolmaǵandardyń qylmysynyń ósýine bilim berý uıymdarynyń profılaktıkalyq jumysty du­rys uıymdastyrmaýy jáne ıývenaldy polısııa yqpalynyń bolmaýy da sebep dep otyr. Al otyrysqa jınalǵandar proble­ma­nyń negizgi ózegi jastardyń boıyndaǵy tárbıede degen pi­kir­di ortaǵa saldy.

– Otbasyndaǵy súıispen­shi­likten bastaý alatyn patrıot­tyq sezim kemeldený jo­lynda san túrli kezeńnen ótip, jalpy­halyqtyq patrıot­tyq sanaǵa, eline degen súıispenshilikke ula­sady. Ol – áleýmettik quby­lys retinde kez kelgen ult pen memlekettiliktiń damýy­nyń negizi. Patrıotızmdi qoǵam­dyq sananyń eń mańyzdy quram­das bóligi retinde jete baǵa­la­maý qoǵam men memleket­tiń ál­sireýine ákeledi, – dedi Májilis depýtaty Nartaı Sársenǵalıev.

Jıynda Oqý-aǵartý mı­nıstr­ligi Tárbıe jumysy jáne qosymsha bilim berý departamentiniń dırektory Merýert Medetbekova patrıot­tyq sezimdi qalyptastyrý bo­ıynsha jasalǵan jumystarǵa toqtaldy. Sala ókili mektepke deıingi, jalpy orta, teh­nı­kalyq jáne kásiptik bilim berý uıymdarynyń tárbıe maz­munyna «Birtutas tárbıe» baǵdarlamasy byltyr qyrkúıek aıynda engizilgenin, baǵdarlama ulttyq, adamı qundylyqtarǵa negizdelgenin aıtty.

– Qujatta bilim berý uıym­da­­ryndaǵy tárbıe jumy­syn to­lyqqandy júzege asyrý úshin bilim alýshylardyń bo­ıynda qalyptastyrylýǵa tıis qun­dylyqtar men tárbıe­niń maqsaty, mindetteri aıqyn­dal­dy. Balanyń ýaqytyn tıim­di paıdalaný, sabaqtan tys ýaqyttaǵy synyp­tan tys is-shara­larmen qamtý mańyzdy. Qazirgi qoǵam óskeleń urpaqty tárbıeleýge, atap aıtqanda, óz betinshe sheshim qabyldaıtyn, yntymaqtastyq jasaýǵa qabi­letti, bastamashyl adamdardy tárbıeleýge jańa talaptar qoıyp otyr. Mun­daı qasıetter balalar men jasóspirimderde adamgershilik maq­sattary bar qoǵamdyq qozǵa­lys­ta qalyp­tasady, – dedi ol.

О́z kezeginde Májilis depýtaty Jarqynbek Amantaı mýzeı aralatyp, kók týdy jel­bi­retýmen patrıottyq sezim qalyp­taspaıtynyn ashyq synǵa aldy. Depýtat bul baǵytta Koreıa men Japonııa tájirıbesin qarastyrýdy da usyndy.

– Biz balalardy tárbıeleýge kelgende onyń áleýmettik jaǵ­daıyna, bólmesiniń qansha sharshy metr bolýyna, ata-anasynyń daýys kóterip urys­paýyna qatty mán berip kettik. Biraq bul «janashyrlyq» qo­ǵam­daǵy tárbıege, «tolyq adam­dy» qalyptastyrýǵa áser etpeıtinin túsiný kerek. Qazir qoǵamda kimder kóbirek nasıhattalyp jatyr degen suraq bar. Telearnalar men ınternet resýrstarynda búginginiń batyrlary, eńbek adamdary juldyzǵa aınalǵan kezde ǵana patrıottyqty qa­lyptastyratyn mem­leketke bet buramyz. Biz áli kúnge deıin shoý-bıznes juldyzdaryn nasıhattap, reı­tıngtiń sońyna túsip ketke­nimizdi kórsetemiz. Bala quqy­ǵy degen uǵymmen álemniń ozyq tájirıbelerin aldyq degen oımen, tozyq tájirıbesin alǵa­ny­myzdy onyń saldarynan kó­rý­ge bolady. 700 balany mý­­zeı aralattyq degen nátıje emes. Kók týdy jelbiretýmen ǵana ıdeologııany qalyptastyra al­maı­myz, – dedi depýtat.

Al Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Jastar jáne otbasy is­teri komıtetiniń tóraǵasy Qaırat Qambarov otanshyldyq jáne mem­leket­shildik qa­sıet ár ba­­lanyń bo­ıynan tabylýy qajet dep sanaıdy.

– Balalar men jasós­pirim­der­di shynaıy patrıottyq se­zim­ge tárbıeleıtin patrıot­tyq uıymdardyń jumysyn jan­dandyrý – mańyzdy is. Otan­dy súıý otbasynan bastaý alatyndyqtan, tárbıe berý de sol ortadan qalyptasýy qajet. О́ziń turatyn úıdi, aýlańdy, qalańdy taza ustaý, qoǵamdyq oryndardy búldirmeý, uqypty bolý – aınalańnan, ósken ortań­nan bastalatyn tárbıe ekeni bel­gili,– dedi mınıstrlik ókili.

Jıyn sońynda Nartaı Sár­senǵalıev byltyr atqaryl­ǵan ju­­mystarǵa toqtaldy. Onyń sózinshe, mamyr aıynan bastap respýblıkalyq Jas­­tardy qoldaý keńesiniń 7 oty­­rysy ótken. Sondaı-aq 79 aımaqtyq keńes otyrysy uıym­dastyrylǵan. Onda 195 suraq qaras­tyrylyp, jergilikti at­qarý­shy organdarǵa 302 usy­nym berilipti.

– Keńes otyrystarynyń qory­tyndysy boıynsha Orta­lyq memlekettik organdarǵa 133 usynym joldandy, qazirgi tańda onyń 122-si oryndalyp, 11-i qaralyp jatyr. Sonymen qatar elimizdiń 20 aımaǵynda óńirlik Jastardy qoldaý keńesi qyzmet atqarady. Keńes quramy biliktilik talaptaryna saı arnaıy kvota arqyly jasaqtalǵan. Biz barlyq salany qamtýdy ty­rystyq. Osy arqyly ár sa­lanyń ózekti suraqtaryn ashyq aıtatyn azamattardy bir ar­naǵa toǵystyra aldyq, – dedi Nartaı Sársenǵalıev.