Máselen, 2023 jyldyń kúzinde, ıaǵnı, oqý maýsymynyń 4-shi kezeńinde spýtnık stansııasynyń maman-tehnıkterin qaıta daıarlaý baǵdarlamasy boıynsha oqý júrgizildi. Bul sátte bizder Almaty oblysynda issaparmen júrgen edik. Qarakemer kentinde ornalasqan áskerı bólimge atbasyn burdyq. Mundaǵy maqsat - Ulttyq ulannyń baılanys mamandaryn oqytý boıynsha materıal ázirleý. Osy rette bizge 1 oqý rotasynyń 3 oqý vzvodynyń komandıri kishi serjant (materıal gazetke daıyndalyp jatqan tusta keıipkerimiz leıtenant shenin aldy. Ary qaraı – leıtenant) Qýanysh Aıtbaı kómekke keldi.
Leıtenant Aıtbaı Qýanysh 1990 jyly 23 jeltoqsanda Almaty oblysy Raıymbek aýdany Bóleksaz aýylynda dúnıege kelgen. 1993 jyly otbasymen Qarakemer aýdanyna kóshken. Sol jyldan beri osy aýyldyń turǵyny. Eńbekshiqazaq aýdany Qarakemer aýylyna mektepte 9 synypqa deıin bilim alǵan. Keıin Esik qalasyndaǵy Jetisý zań kolledjinde oqyǵan. Almaty qalasynda zańger mamandyǵy boıynsha joǵary oqý ornyn aıaqtaǵan. Sondaı-aq Shymkent qalasynda baılanys mamandyǵy boıynsha bilim alǵan. 2010 jyly kóktem kezinde ásker qataryna qosylǵan. Qorǵanys mınıstrligine qarasty 06708 áskerı bóliminde raketalyq ásker men artıllerııa quramynda bolypty. Áskerden oralǵannan keıingi birneshe aıdan soń 6654 áskerı bólimine kelisimshart boıynsha qyzmetke ornalasqan. Áskerge deıin sot oryndaýshysy bolyp qyzmet istegen. Munda qarjylyq máseleler jıi týyndaǵandyqtan keıipkerimiz jalaqysynyń turaqtylyǵyna baılanysty áskerı qyzmetke qyzyqqan kórinedi.
– Áskerı qyzmetimdi bólimshe komandırinen bastadym. Áýelde vzvod serjanty boldym. 2015 jyly baılanys qyzmetine aýystym. Naqtyraq aıtqanda, bólinis bastyǵy-apparat bastyǵy boldym. Apparat bastyǵy – mobıldik-keshendi apparattarǵa jaýapty tulǵa. Áskerı bólim turǵan jerde baılanys toraby bolady. Al áskerı bólimniń jeke quramy túrli jaǵdaıda, ártúrli jerde tapsyrma oryndaýy múmkin. Sondaı kezde baılanysshylar da erip barady. Olardyń mindeti – baılanys júıesin retteý. Mine, osyndaı mindetterdi atqardym. Ýaqyt óte kele baılanys torabynda radıostansııa bastyǵy boldym, odan soń 5574 áskerı bólimine ýaqytsha aýysyp bardym. Ol jerde 8 aı áskerı qyzmet atqardym. Ýaqytsha barýyma áskerı bólimniń jańadan qurylǵany sebep boldy. Ol jerde biz baılanys torabyn qurdyq. Kadr máselesi ózekti bolǵandyqtan, jańadan áskerı qyzmetshilerdiń jınalǵanyn kúttik. Sol jerde jas mamandardy úıretken soń, 6654 áskerı bólimine qaıta oraldym. Men buǵan deıin 2012 jyly elektr-kúsh qondyrǵylarynyń qyzmeti baǵytynda kýrstan ótken edim. Sonyń nátıjesinde áskerı bólimime oralǵan sátte meni bólinis bastyǵy – elektr-kúsh qondyrǵylar bastyǵy laýazymyna taǵaıyndady. 2018 jyldyń tamyzynan 2022 jyldyń jeltoqsanyna deıin osy baǵytta qyzmet ettim. Sodan keıin áskerı bólim komandıriniń usynysy boıynsha oqý batalony vzvod komandıri bolyp taǵaıyndaldym. Sóıtip, ofıserlik laýazym buıyrdy, – dedi Aıtbaı Muratjanuly.
Keıipkerimizdiń ómirjolymen tanysyp alǵannan keıin, qyzmeti men oqý barysy jaıly sóz qozǵadyq. Bizdi atalǵan áskerı bólimniń 1 oqý rotasynyń oqý vzvodynda kimderdi jáne qalaı oqytatyny qyzyqtyrǵan edi.
– Jyldyń tamyz-qyrkúıek aılarynda bul jerde radıotelegrafıster oqytylady. Radıotelegrafııa uǵymy kóne bolǵanyna qaramastan, áli kúnge deıin múltiksiz qyzmet atqaryp kele jatqan tıimdi baılanys tásiline jatady. Bir kezderi Ulttyq ulanda bul tásildi qoldaný sharalaryn toqtatqan bolatyn, biraq 2017 jyldan bastap osy salaǵa qaıtadan den qoıyla bastady. О́ıtkeni, ózderińiz shet memleketterde bolyp jatqan soǵys jaǵdaılaryn baǵamdap otyrǵan shyǵarsyzdar. Sondaı sátterde sıfrly qural-jabdyqtar jıi sónip qalady. Mysaly, ıadrolyq jarylys kezinde nemese ózge de jarylys túrleri bolǵan shaqta da radıotelegrafııa baılanys ornatýdyń senimdi kózi bola alady. Sondyqtan mundaı sátte sıfrly baılanys óship qalsa, báribir radıotelegrafııa kómegine júginýge týra keledi. Mine, sondyqtan da munyń tilin túsine alatyn, bilimdi mamandar daıyndaýdy biz óz mindetimizge aldyq. Menimen birge 3 oqý vzvodynda maman (tehnık) – nusqaýshy Tımýr Sársenbaev ta qyzmet atqarady, – dedi leıtenant Aıtbaı Qýanysh.
О́ńir-óńirden jınalǵan áskerı qyzmetshiler Qarakemerdegi oqytý pýnktinen bilim alyp, oqý aıaqtalǵan soń Bas qolbasshylyqtan kelgen komıssııa aldynda emtıhan tapsyrady. Oqýǵa kelgen 95-110 tálimgerdiń barlyǵy 4-5 degen baǵaǵa tapsyrýy shart. Munda bilim alatyn azamattardyń ózge oqý rotalaryndaǵy qarýlastarynan ózgesheligi sol óz qabiletterin jeke-dara ǵana baıqatady. Sondyqtan baılanys mamandarynyń estý qabileti óte jaqsy bolýy kerek. Sol sebepti olar áskerı bólimge kelgende estý qabiletteri jiti tekserýden ótedi.
– Mysaly, biz olarǵa belgilengen 5-6 sıgnal jiberemiz. Álgi adam dál sol sıgnaldy bizge qaıtalap berýi kerek. Eger berilgen sıgnaldy qaıtalaı almasa, oqýǵa qabyldanbaıdy. О́ıtkeni, ondaı adamdy oqýǵa qabyldaǵannyń ózinde nátıje shyǵarý qıynnyń qıyny. Al dybysty estı biletin qabiletti adam baılanysshy mamandyǵyn meńgerip kete alady. Buǵan kóbine mýzykaǵa jaqyn jandar laıyqty sanalady, – dedi ol.
Sondaı-aq mundaǵy baılanys torabynda jaýyngerlik beket bar. Bekette kúnine eki nemese úsh kezeńdik aýysym bolady. Sol kezeńdik aýysym kezinde radıostansııalarǵa jaýap beretin radıotorap jaýyngerlik beketi bolady. Bul jan-jaqta issaparmen nemese arnaıy tapsyrmamen júrgen joǵary basshylyqpen jáne ózge de mamandarmen baılanys jelisin ornatýǵa úlken múmkindik beredi. Munyń paıdasy jaýapty tulǵalardyń issapary kezinde kóbirek tıedi. Radıotelegrafıster qysqa tolqynda habarlama jiberedi. Bul alys aımaqtardy baılanystyrýǵa tıimdi. Habarlama ýltraqysqa tolqynda sıfrly jaǵdaıda jiberilmeıdi. Sol sebepti de radıotelegrafııa áli kúnge deıin qoldanysta. Mamandardyń aıtýynsha, muny úırenip alǵan adam sıgnaldyń basqa túrlerimen de jumys isteýge ıkemdi keledi. Mysaly, radıotelegrafıster túngi ýaqytta jasandy sáýleniń nemese kez kelgen jaryq shamynyń kómegimen de habar tarata alady. Al bul baǵytta bilim alýshylarǵa radıotelegrafııa salasy ǵana úıretilmeıdi. Sondaı-aq Ulttyq ulan bazasynda bar baılanys radıo stansııalaryn qoldaný tásilderi de kórsetiledi. Bul qatarǵa Codan Envoy, Hytera, Hyt, Alinca jáne taǵy basqa da qurylǵylar jatady.
Máselen, mobıldi spýtnıkti stansııaǵa jatatyn Iridium 9555 telefonymen jumys isteý tásili úıretiledi. Bul aldyńǵy Iridium 9505a modeliniń jańartylǵan nusqasy. Ol aldyńǵy deńgeımen salystyrǵanda qorǵanys dárejesi jaǵynan anaǵurlym joǵary, ári jeńil korpýsymen erekshelenedi. Telefonnyń jabdyqtalýy da birshama jetildirilgen. USB ınterfeısin qoldaný ony daýystyq jáne SMS jiberý quraly retinde ǵana emes, sonymen qatar dial-up júıesine qosylý úshin modem retinde paıdalanýǵa múmkindik beredi. Model sýretterdi kórýge nemese áýen tyńdaýǵa arnalmaǵan, biraq ol kez kelgen jaǵdaıda ózin senimdi baılanys quraly retinde dáleldeı alady. Bul baǵytta ıntegrasııalanǵan Ranger júıesi jaıly aıtpaı ketýge bolmas. Ranger- senimdi jáne tez ornalastyrýǵa yńǵaıly spýtnıktik baılanys platformasy. Ol tótenshe jaǵdaılarda taptyrmas baılanys quraly sanalady. Onyń tipti dızaınyna deıin alyp júrýge yqshamdy oılastyrylǵan. Materıaly berik ári qoldanýǵa qolaıly keledi. О́ndiris prosesinde joǵary dáldiktegi modýldik termınal jasalady, onda barlyq komponentter ońaı biriktiriledi. Tipti buǵan vıdeo-kamera men noýtbýkti de qosyp baılanys ornatýǵa múmkindik bar.
Bulardan bólek oqý ortalyǵy tálimgerlerge Hytera PD – 705, 785 jáne Hytera MD - 785 radıostansııalaryn qoldanýdy úıretedi. Bul radıostansııalar stasıonarlyq baılanys toraptarynda, jyljymaly obektilerde ornatý múmkindigi bar ýltra-qysqa tolqyndy qabyldaýǵa arnalǵan. Sonymen qatar bir tıpti radıostansııamen baılanysty uıymdastyrýǵa jáne baılanys júrgizýge laıyqtalǵan.
Osylardyń qaı júıede jáne qalaı qoldanylýy kerektigi de oqytylady. Qarakemerde bilim alatyn áskerı merzimdi qyzmetkerlerge bul qurylǵylarǵa tehnıkalyq qyzmet kórsetý joly egjeı-tegjeıli túsindiriledi.
– Ekinshi jáne tórtinshi kezeńdegi oqytý barysynda mamandardy qaıta daıarlaýǵa mán beremiz. О́ıtkeni, zaman ózgergen saıyn tehnıkalar men tehnologııalar da ózgerip otyrady. Sondyqtan áskerılerdi 2-3 jyl saıyn qaıta daıarlaýdy qolǵa alamyz. Qazirgi sátte Ulttyq ulanda 2012 jyldan beri qoldanyp kele jatqan aýstralııalyq Ranger stpýtnıktik qurylǵysynyń qyzmetimen tanystyrý sabaqtaryn ótkizip jatyrmyz. Bul quraldyń Qańtar oqıǵasy kezinde bizge tıgizgen paıdasy kóp boldy. «Qazaqtelekomnyń» qyzmeti toqtap, uıaly telefon operatorlary sóndirilgen ýaqytta biz osy apparattyń kómegimen baılanys jasap otyrdyq. Mundaı mobıldik-spýtnıktik stansııa 56.5-58.8 gradýstarynda KazSat-3 jáne KazSat-2 spýtnıkterine baǵynady. Sol arqyly ishki áskerı bólimdermen baılanys ornatýda qıyndyq bolǵan joq. Munymen aýdıo jáne foto-vıdeo derekterdi de joldaı alamyz. Árıne, bul qurylǵylardyń qoldanysta júrgenine on jyldan asyp ketti. Dese de kútip-baptap ustaýdyń nátıjesinde áli de uzaq qyzmet etýine jaǵdaı jasap otyrmyz. Ár áskerı bólimdegi baılanys mamandary ádette aptasyna bir márte barlyq baılanys júıelerin tekserip, jumysyn zerdeleıdi, – dedi bilikti maman.
Oqytýshynyń osy sózinen soń, bilim alýǵa kelgen áskerı qyzmetshilerdiń oıyn bilgimiz keldi. Vzvodta Ulttyq ulannyń árbir áskerı bóliminen 27 tálimger bilim alýǵa jınalypty.Solardyń biri – «Batys» óńirlik qolbasshylyǵynyń Aqtaý qalasynda ornalasqan 6656 áskerı bóliminen kelgen Spýtnık stansııasynyń mamany (tehnık) qatardaǵy Bekzat Imanǵalıev.
– Qaıta daıarlaý baǵyty boıynsha ózimniń mamandyǵym boıynsha bilimimdi pysyqtap, bilmegenimdi oqyp jatyrmyn. Mobıldi-spýtnıkalyq termınal Ranger apparatyn jańa qyrynan tanyp jatyrmyz. Munyń atqaratyn qyzmetteri jaıly tereńirek bilim aldyq. Bizdiń áskerı bólimde bul qurylǵylar bar. Qoldanyp júrmiz. Biraq qazirgi sátte Qarakemerge kelip, ozımýtti anyqtaý, spýtnıkti taýyp alýdyń jańartylǵan baǵdarlamalaryn úırendim, - dedi Imanǵalıev Bekzat.
Leıtenant Aıtbaı Qýanysh sekildi óz salasyn jaqsy meńgergen azamattardan bilim alǵan ózge de áskerı qyzmetshiler osal bolmaýy kerek. Sonda ǵana Ulttyq ulannyń baılanys salasy sapaly bolady. Baılanysshylardyń arasynda «Basqarmasyz jeńis, baılanyssyz basqarma joq!» degen beıresmı devız bar. Iá, jany bar sóz! Baılanys bolmasa kez kelgen mekeme, kez kelgen adam jańalyqtan habarsyz qalady. Búgingideı aqparat maıdanynda mańyzdy habardan qur qalsańyz, kóp dúnıeden aıyrylyp qaldym deı berińiz. Sol sebepti de baılanysshylardyń mártebesi zor!
Qatardaǵy
Janbolat KENJEǴUL
Astana – Almaty oblysy - Astana
