Buzylǵan meshittiń ózi emes, qasyndaǵy apatty jaǵdaıda turǵan qosalqy ǵımarat. 1980 jyly salynǵan bul ǵımaratta 1998 jylǵa deıin balalar medrese esebinde oqyp kelgen. Alaıda apatty jaǵdaıyna baılanysty keıin balalardy oqytý toqtatylyp, búginge deıin ǵımarat bos turǵan. Halyq arasynda týyndaǵan túsinispeýshilikti boldyrmaý úshin qala ákimi Ǵabıt Syzdyqbekov qurylys alańyna arnaıy baryp, sol jerde BAQ ókilderine suhbat berdi.
Shahar basshysy qosalqy eski nysannyń ornyna salynatyn jańa ǵımarattyń qurylysyn bir jylǵa sozbaı, ári ketse eki aıda bitirý kerektigin málimdedi. Sonymen birge ákim el ishinde teris pikir men daý týǵyzǵan bul máseleniń negizgi shyǵý sebebi adamdardyń aqparatty durys túsinbeýinde dedi. Megapolıstegi árbir qurylysqa birinshi kezekte jaýapty ekenin baıandaǵan qala basshysy tıisti aqparattyq-túsindirý jumystaryn der kezinde júrgizbegen Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń Shymkenttegi ókildigine eskertý jasady.
Qalanyń bas ımamynyń orynbasary Muhamedjan Estemirovtiń aıtýynsha, meshit janyndaǵy apatty ǵımaratty buzýǵa birinshiden «Tech-Inspection» mekemesiniń saraptamalyq qorytyndysy ruqsat berse, ekinshiden Shymkent qalasy ákimdigi de «Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy» respýblıkalyq ıslam dinı birlestiginiń jergilikti fılıalyna joldaǵan hatynda meshittiń eski qosalqy ǵımaratyn súrip tastaýǵa qarsy emestigin bildirgen. Sondyqtan megapolıstiń naıb-ımamy áleýmettik jelini shýlatqan «kóne meshit buzylyp jatyr» degen aqparattyń negizsiz ekenin habarlady.
Tarıhı meshitti salǵan Dáýituly Shyńǵysbaı qajynyń shóberesi Seıdahan Mamytov meshit buzylyp jatyr degen habardy áleýmettik jeliden estigen boıda sonaý Tólebı aýdanynan kelipti. Qulaýǵa shaq turǵan kóne ǵımaratty buzyp, ornyna jańasyn salý úshin demeýshiler izdep, ter tógip jatqanda keıbir áleýmettik jelini paıdalanýshylar joq jerden eldi dúrliktirip jatqanyna alańdaýly ekenin aıtqan ol jalǵan aqparat taratýshylardy taýyp, jazaǵa tartý qajettigin de eske saldy.
Kezinde osy meshitti salý úshin Ferǵanadan arnaıy ustalardy jaldaǵan. Mine, sodan beri meshit 140 jyl boıy halyqqa qyzmet kórsetip keledi. Tek Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta qulshylyq úıi kazarmaǵa aınalsa, 1948 jyly burynǵy mártebesin qaıta alǵan. Meshit alańynda bir-birine qarama-qarsy ornalasqan qos medrese bolǵan. Onyń bireýi 2014 jyly jańǵyrtýdan ótken. Qazir bul ǵımaratta balalar oqyp jatyr. Al ekinshisi apatty jaǵdaıda qalyp qoıdy. Súrilgen osy nysan. Áleýmettik jelide de dúrbeleń týǵyzyp jibergen osy ǵımarattyń buzylýy. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy jergilikti fılıaly ókilderiniń aıtýynsha, endi onyń ornyna zamanaýı záýlim medrese boı kóteredi.
Sáýlet óneriniń bilikti mamany, Qazaqstannyń qurmetti sáýletshisi Asqar Mamyrbaıdyń aıtýynsha, mundaı nysandardyń qurylysyn josparlaǵanda mindetti túrde tıisti sarapshylardyń qatysýymen keńes ótýi qajet. Qala qurylysyna qatysty keńes buryn bolǵan. Biraq keıin taratyp jibergen. Endi qala ákimdigi qaıtadan sol keńesti jandandyrýdy qolǵa alyp jatyr. Alaıda qurylym áli tolyq qurylyp bitpedi. Sol sebepti bul qurylys aldyn ala eshqandaı mamandarmen, sarapshylarmen kelisilmedi.
«О́z basym súrilgen nysannyń ornyn kózimmen kórgen joqpyn. Biraq áleýmettik jeliden bárin baıqap, kórip otyrdym. Buzylǵan meshittiń ózi emes, kóshe boıyndaǵy eki qabatty bastyrma. Onyń birinshi qabatynda namaz oqyǵan. Alaıda búginde qabyrǵasy jarylyp, apatty jaǵdaıda bolǵan deıdi. Ony buzyp, jańasyn salatyn bolypty. Degenmen áleýmettik jelige júktegen bolashaq ǵımarattyń jobasyn kórgenimde qalanyń ortalyǵynda, tarıhı-mádenı nysandar ornalasqan aımaqta turmaq, shetki aýyldardyń ózine de tatymaıtyn joba eken dedim. Shynyn aıtqanda óte uıat. Eshqandaı sáýlettik sáni joq, kádimgi tórt buryshty qorapqa uqsaǵan birdeńe. Nysan meshit aýmaǵynda boı kóteretindikten eń bolmaǵanda shyǵys úlgisine jaqyndatyp salynýy kerek edi. Negizgi ǵımarat meshit bolǵandyqtan aınalasyndaǵy nysandar da sonyń sáýletine saı bolýǵa tıis. Bul pikirimdi áleýmettik jelige de jarııaladym. Biraq pikirime qulaq asyp jatqan bir adam joq. Tarıhı-mádenı, sáýlettik mańyzdylyǵy joǵary mundaı jobalar konkýrstyq negizde jasalýy kerek. Qalanyń tarıhı aımaǵynda ornalasqan ǵımarattar baıqaýdan ótkennen keıin salynǵany durys. Onyń ústine qala ákimi nysandy eki aıdyń ishinde salyp bitirýge tapsyrma beripti. Mundaı tórt buryshty qorapty asyǵyp dál qysta salýdyń eshqandaı qajeti joq. Bul jer qalanyń eski aýmaǵy sanalady. Shahardyń tarıhy da osy eski qaladan bastalady. Sondyqtan osynda buzylyp qaıta salynatyn nysandardyń barlyǵy eski qalanyń sáýletine tán bolý kerek. Sol sebepti jańa medreseniń jobasyn salmaı turyp qaıta qaraý qajet», dedi sáýletshi.
Qala ákimi Dáýituly Shyńǵysbaı qajy meshiti tarıhı-mádenı nysanǵa jatatynyn aıtty. Alaıda qujat boıynsha irgetasy qalanǵanyna ǵasyrdan astam ýaqyt ótken qulshylyq úıi eshqandaı tarıhı-mádenı nysan ekenin rastaıtyn tizimge enbegen. Bul týraly qalalyq mádenıet jáne tilderdi damytý basqarmasynyń bas mamany Gúlmıra Lazar aıtyp berdi. Mamannyń málimdeýinshe, óńirde respýblıkalyq mańyzy bar 7 nysan, jergilikti mańyzdaǵy 8 tarıhı nysan bar. Respýblıkalyq mańyzy bar eskertkishter negizinen qala irgesindegi Saıram aýmaǵynda ornalasqan.
«Jalpy, Qoshqarata ózeni boıynda Jámı meshiti ne respýblıkalyq, ne jergilikti mańyzy bar eskertkishter qataryna alynbaǵan. «Mádenı mura» ortalyǵynan osy jóninde suraý salǵanbyz. Olardan nysandy tizimge engizý úshin saraptamalyq komıssııanyń qorytyndysy kerek degen jaýap keldi. Kóne eskertkishterdi taldaýmen mınıstrlikten lısenzııa alǵan jeke kompanııalar aınalysady. Kompanııa quramynda bilikti mamandary bar sarapshylyq jumys tobyn qurady. Shymkentten ázirge bir-eki nysan ǵana tarıhı eskertkishter tizimine alyndy. Al kóne meshit ázirge qala qurylysynyń jaı nysany bolyp tabylady. Degenmen basqarma birtindep megapolıs ishindegi osyndaı tarıhı nysandarǵa zerdeleý jumystaryn júrgizýdi bastap keledi», dedi maman.
Resmı málimet boıynsha, Shymkentte 92 meshit bar. Bul qulshylyq oryndarynyń barlyǵy da Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasyna tirkelgen. Al el arasynda Qoshqarata meshiti degen atpen belgili Dáýituly Shyńǵysbaı qajy meshiti solardyń ishindegi eń kónesi sanalady.
ShYMKENT
