Sýretti túsirgender – Erlan OMAR, «EQ», Qyrmyzy Jumaǵalıqyzy
Kolledjdiń jumysshy mamandardy daıyndaıtyn nysany qalanyń shet jaǵynda ornalasqan. Nysandy aınala kásiporyndar qorshap tur. Bir qaraǵanǵa teorııa men tájirıbeniń arasynda alshaqtyq bolmasy úshin arnaıy jasalǵandaı kórinedi. Negizgi basymdyq eńbek naryǵyn tizginde ustaı otyryp, bilim berý qyzmetteriniń sapasyn turaqtandyrýǵa qoıylǵan. Zamanaýı bilim berý ordasynda 59 oqý kabıneti, 13 sheberhana, 4 zerthana, 12 kompıýterlik synyp, 1 lıngofondyq qural-jabdyqpen jabdyqtalǵan kompıýterlik synyp, jalpy aýdany 208,9 sharshy metr bolatyn eki akt zaly, 70 oryndyq oqý zaldarynan turatyn eki kitaphana bar.
«NOCN» Halyqaralyq bıznesti damytý bóliminiń basshysy Tım Dokınz kásiptik tehnıkalyq bilim berý sapasyn qamtamasyz etýdiń standarttary men tásilderi týraly aıtqany oıǵa oralyp otyr. Onyń pikirinshe, túlekterdiń biliktiligi men jumysqa daıyndyǵy arasynda alshaqtyq bar. Biraq bul máseleniń sheshimi retinde taǵylymdamadan ótýdiń dýaldy modelin usynǵan. Iаǵnı oqytýdyń teorııalyq bólimi bilim berý uıymynda, al praktıkalyq bóligi óndiriste ótedi. Dýaldy oqytý biz kelgen kolledjdiń oqý baǵdarlamasynda da bar eken ári ony tıimdi túrde iske asyryp jatqanyn kózimizben kórdik. Mundaı oqytý týraly úshjaqty sharttar memlekettik tirkeý tiziliminde tirkelgen. Elektrmen qamtamasyz etý, tigin óndirisi jáne kıimderdi úlgileý, shashtaraz óneri, radıotehnıka, elektronıka jáne telekommýnıkasııalar mamandary bilimin halyqaralyq ádispen shyńdap júr.
– Búginde tehnıkalyq kásibı bilim óte mańyzdy. Bizdiń kolledj oqý-óndiristik sheberhanalary men ınnovasııalyq zamanaýı qural-jabdyqtarmen jabdyqtalǵan. Munda bilim alýshylar teorııalyq bilimin bekitip, kásibı biliktiligin arttyra túsedi. 13 mamandyq boıynsha oqytamyz. Kolledjdiń seriktes uıymdary da kóp. Bul túlekterdiń jumys ornyn durys tabýyna kómektesedi. Mundaı sabaqtastyq oqý oryndarynyń barlyǵyna aýadaı qajet. Sebebi biz ekonomıkaǵa mamandar daıyndaımyz. Sondyqtan sapaǵa basa mán beremiz. Ujymnyń kásibıligi birinshi orynda turady. Sosyn bilim men praktıkanyń baılanysyna jiti nazar aýdaramyz. Dýaldy oqytýdyń ártúrli ádisterin tekserip kórip, stýdentterimizge baǵyt-baǵdar berip júrmiz. Kolledjde júrip-aq óziniń kásibıligin arttyryp, qosymsha qarjy taýyp júrgender de bar. Odan keıingi esten shyǵarýǵa bolmaıtyn bir jaıt – jaılylyq. Bul – ózekti dúnıe. Bizdiń ustanym – bilikti muǵalim, bilimdi stýdent, – deıdi kolledj dırektorynyń ǵylymı-ádistemelik jumys jónindegi orynbasary Naqııa Álenova.
Ádette kolledj stýdentterdiń boıynda qatty daǵdylar (hard skills) kóp damıdy. Iаǵnı tehnıkalyq oılaý júıesinen aspaı qalyp jatady. Biraq oqý bitirgennen keıingi ómirge daıyn bolyp, el isine aralasýy úshin jumsaq daǵdylar da (soft skills) qajet. Biz kóbine mamannan góri adam qylý mańyzdy ekenin esten shyǵaryp jatamyz. Asylynda, synı turǵydan oılaı alatyn, isin saralaı alatyn adam da, maman da aýadaı qajet. Osy oılardyń jetegimen 72 jastaǵy oqytýshy Paný Hamzaevaǵa bardyq. Ol munda tarıh páninen sabaq beredi. Kabınetine barsaq 52 jyldyq tájirıbesi bar ustaz oqý josparlaryn pysyqtap otyr eken.
– Qazirgi kezde balalarǵa qoıylyp otyrǵan negizgi maqsat – ózdiginen izdenip, bilim alý. Biz olardyń barynsha jan-jaqty, tapqyr bolǵanyn qalaımyz. О́z salańdy jetik meńgerip, bilikti maman bolǵan jaqsy. Biraq adam boıyndaǵy ıgi sezimder men danalyq kózin esten shyǵarmaýymyz kerek. Biz balalar oqýǵa túsisimen osy jaǵyna mán beremiz. Aıtalyq, aldyma kelgen ár topty Sáken Seıfýllınniń mýzeıine aparamyn. Sáken ustalar shaqta balasy 1 jasqa tolyp jatqan eken. Sony oılap, qonaqqa dep aq dastarqan satyp alady. Biraq sol mezette ustalyp ketedi. Sol jaıylmaı qalǵan aq dastarqannyń qadirin balalardyń aq kóńiline quıǵym keledi. Sonda balalar mýzeıden «Muǵalim, biz ómirde bolyp jatqan kóp dúnıege mán bermeıdi ekenbiz. Biz tipti qalaı el bolǵanymyzǵa da beıjaı qaraıdy ekenbiz», dep shyǵady. Kolledj stýdentterine mundaı da tárbıe kerek, – deıdi Paný Hamzaeva.
Bilimde jalǵyz júrip jol tabamyn degen adasady. Sondyqtan da ártúrli oqý oryndarymen yntamaqtastyq ornatý mańyzdy. «Basqarý» kolledji de osy talaptyń údesinen shyǵyp otyr. Aıtalyq, Reseıdiń Qazan qalasyna baryp, ózara memorandýmǵa qol qoıǵan. Taraptar ózara senim negizinde bilim almasýǵa ýaǵdalasqan. Bul stýdentterdiń ózge de oqý baǵdarlamasyn kórip-tanysýyna jol ashady. Osyndaı múmkindikke ıe stýdenttermen de tanystyq. Aıta ketetini, biz júrgen dálizdiń barlyǵy kórkem buıymdar men ásem kartınalarǵa toly. Onyń bári osynda oqıtyn balalardyń qolynan shyqqan. Kolledjdiń ishki jaǵdaıy týraly bilý úshin bilim ordasyndaǵy stýdentterdiń prezıdentin de sózge tarttyq.
– Kolledj maǵan qatty unaıdy. Mektepte kompıýterlik oıyndarǵa qyzyǵa bastadym. Ýaqyt óte kele radıodetaldarmen tanystym. Sodan soń osy kolledjdi tańdadym. Oqý ornynyń jaılylyǵyn, jaqsy pikirler men ustazdardyń bilim deńgeıin eskere otyra tańdadym. Bizge jetispeıtin dúnıeler de bar. Mysaly, árbir sala mamandyqtaryna arnalǵan zerthanalardyń azdyǵy. Birneshe salada oqıtyn stýdentter bir zerthanada bilim alýǵa májbúr. Sol jaǵy rettelse, jaqsy bolar edi. Kóńil kónshiterlik dúnıeler de jeterlik. Jastar isi jónindegi komıtet óz isin jaqsy atqaryp jatyr. Oǵan dán rızamyz. Qalalyq deńgeıde ótetin ártúrli jarystarǵa belsendi túrde qatysyp kelemiz, – dep shynyn aıtty Petr Sypchenko.
Kolledjge kóbine áleýmettik jaǵdaıy tómen, otbasynda qıyndyqtarǵa kóp ushyrasatyn balalardyń baratyny jasyryn emes. Ony biz de kózimizben kórdik. Otbasylyq jaǵdaıyna baılanysty oqýǵa kelmeıtin, sabaqqa beıjaı qaraıtyn balalardy aıtpaǵanda, qarjy jaǵynan qıyndyq kórip jatqandar da kóp. Osyny oılaǵanda, 2025 jyl tezirek bolsa eken deısiń. О́ıtkeni Memleket basshysynyń tapsyrmasymen jastardy 2025 jylǵa deıin suranysqa ıe mamandyqtarmen 100 paıyz qamtý kózdelgeni eske túsedi. Odan bólek oqýǵa yntasy joq, tártipke kónbeıtin balalar da bar. Olarmen psıhologtar júıeli jumys júrgizedi eken. Rasynda da, «Qıyn oqýshy» uǵymy pedagogter arasynda keń taralǵan. Pedagogıkalyq tárbıesi qıyn balalar – oqýǵa, eńbekke, qoǵamdyq ómirge yqylasy joq balalar. Bul máseleniń sheshimin pedagog ǵalymdar kóp izdedi. Árkim óz betinshe sheshýge tyrysty. Degenmen kóbiniń oıy tárbıeni otbasy jaǵdaıyn zertteýden bastaý kerek degenge toqaılasty. Otbasynda qolaıly qarym-qatynas ornatsa, bala qalypqa keledi. Muny qazaq «Otan – otbasynan bastalady» dep biraýyz sózben aıtyp ketken. Bul tásildi kolledj muǵalimderi de qoldanady eken. Bólim meńgerýshisi Nurgúl Ábilqasovanyń aıtýynsha, kolledj qyzmetkerleri qanshama otbasylyq jaǵdaıy qıyn balalardyń ómirin bir jolǵa salǵan. Sol sebepti únemi osy jaǵdaıdy nazarda ustap otyrady.
– Kolledjimizde jumysshy mamandyqtaryn daıyndaımyz. Olardyń ishinde elektrmen jabdyqtaý, tigin isi, radıotehnıka, eletronıka jáne telekommýnıkasııa, shashtaraz syndy mamandyqtar bar. Oqý ornyna kóbine kópbalaly otbasynan shyqqan, jaǵdaıy tómen otbasynda tárbıelengen stýdentter túsedi. Sondyqtan olarmen tyǵyz jumys isteımiz. Bul aıtýǵa ǵana ońaı. Keıbir ata-analar balalaryn ustazdarǵa tapsyryp, olardy ekinshi ata-anasy retinde qabyldap jatady. Bul durys emes. Árbir ata-ana balasy úshin tolyq jaýapkershilik alýy shart. Biz qolymyzdan kelgendi jasaımyz. Keıde isimiz ońǵarylyp, nátıje shyǵyp jatady. Kolledjge túskende tártipke kónbeıtin, qıqar balalardyń keterinde túbegeıli ózgergenin de kórdik. Mundaı jaǵdaılar jıi kezdesedi, – dedi Nurgúl Ábilqasova.
Bizdiń elde ǵana emes, jalpy álemde COVID-19-dan keıin kásiptik bilim berýge kóbirek kóńil bóline bastady. Sol sebepti de osy baǵytty tereńdete túsetin pánaralyq zertteý ádisteri, teorııalyq negizder jáne statıstıkalyq modelder de zerttelip júr. Keıingi jyldary biz kásiptik-tehnıkalyq oqý oryndarynyń stýdentteri jolyǵatyn oqý qıyndyqtaryn jaqsy túsindik. Kóptegen memlekettiń kásiptik bilimi pandemııadan keıin jańa kezeńge ótti. Bizdiń de óter shaǵymyz týǵandaı. Orta kásiptik bilim «tómengi sanatqa» jatpaıtynyn uǵynatyn sát te keldi.
