Illıýstrasııa: egemen.kz
SpaceX jáne Tesla kompanııalarynyń negizin qalaýshy Ilon Mask Neuralink jobasyn 2016 jyly qolǵa aldy. Ol 2020 jyldyń tamyz aıynda neırochıpti shoshqa mıyna sátti qondyrǵanyn habarlasa, 2021 jyldyń aqpanynda qurylǵy maımyldyń mıynda synalyp jatqanyn jarııalady. Osydan 2 aı ótkende kompanııa maımyldyń vıdeo-oıyndardy erkin ıgerip, oıy arqyly monıtordy basqaryp otyrǵan sátinen beıneúzik jarııalap jurtshylyqty tańǵaldyrdy. Ilon Mask osy jyldyń 30 qańtarynda Neuralink neırotehnologııalyq kompanııasy alǵash ret adam mıyna ımplantty sátti ımplantasııalaǵanyn habarlady. «Birinshi adamǵa Neuralink ımplanty salyndy, operasııadan keıin qalpyna kelý prosesi jaqsy júrip jatyr», dep jazdy ol H paraqshasynda.
Jazba álem halqynyń oıyna qozǵaý saldy. Bir top jańalyqtan qaýip sezse, kelesi top aqparatty qýanyshpen qabyl aldy. Qýanary sol – neırochıp birinshi kezekte densaýlyǵynda kináraty bar, aıaq-qoly joq, sal adamdarǵa salynyp, ómir súrý daǵdysyn jeńildetse, sekem alar tusy – adamzat tabıǵı oılaý motory mımen jumys isteýden qaǵylyp qalmaı ma? Impantasııalaýdan keıingi saldar qandaı bolmaq? Medısınalyq qarsy kórsetkishter týyndasa artyq qylamyz dep, tyrtyqqa urynbaımyz ba? «Neırochıptiń» paıdasyna naqty kóz jetip jatsa «jańalyq» Qazaqstanǵa qashan jetpek? Jańa saladaǵy saýaldarǵa naqty jaýaptar az. Biz osy turǵyda suraqtarymyzdy IT maman Ǵasyr Quralbaıulyna qoıdyq.
Foto: instagram_gassyr
− Ǵasyr Quralbaıuly, Ilon Mask 30 qańtar kúni kópten kózdep júrgen mıssııasyna jetkenin habarlady. Álemde alǵash ret adam mıyna neırochıp salyndy. Masktiń bul tehnologııalyq jetistiginiń artynda adamzat úshin qandaı qýanysh pen qaýip bar?
− Bul ózgeris adamzat úshin úlken qýanysh pen belgili bir deńgeıde qaýip týdyrady.
Qýanyshty jaǵyna keletin bolsaq, bul tehnologııa múgedektigi bar adamdarǵa, mysaly, qozǵalys qabiletterin joǵaltqan nemese aýyr nevrologııalyq aýrýlary bar adamdarǵa úmit syılaıdy. Masktyń aıtýynsha, Telepathy atty bul ónim adamdarǵa telefon nemese kompıýterdi oı arqyly basqarýǵa múmkindik beredi. Bul tehnologııanyń alǵashqy paıdalanýshylary ózderiniń keıbir múshesin basqara almaıtyn adamdar bolatyny aıtyldy.
Alaıda, bul jetistikterdiń artynda qaýip te jatyr. Mysaly, ımplanttyń mıǵa uzaq merzimdi áseri, onyń mıgrasııasy (ornynan qozǵalyp ketýi), málimetterdiń buzylý qaýpi jáne jeke derekterdiń qorǵalýy sııaqty tehnıkalyq jáne etıkalyq máseleler bar. Sondaı-aq bul tehnologııa adamnyń psıhıkasyna áser etýi múmkin. Mysaly, onyń ózindik basqarý qabiletine birshama kedergi jasaýy yqtımal.
Bul tehnologııanyń damýy men taralýy áleýmettik ádildik pen qoljetimdilik máselesin týdyrady. Iаǵnı bir adamnyń chıpi qymbattaý, fýnksııasy jetilgen bolsa, bir adamdardyń chıpi álsizdeý, tehnologııalyq turǵydan ýaqyt óte eskirgen bolýy múmkin. Sonymen qatar joba baı jáne damyǵan elderdegi adamdarǵa ǵana emes, sonymen qatar damýshy elderdegi adamdarǵa da qoljetimdi bolýy kerek. Tehnologııalardy damytý jáne paıdalaný kezinde etıkalyq normalar men qaýipsizdik standarttaryn qatań saqtaý qajet.
− Ǵalamdaǵy úderister bizdiń elimizdi de aınalyp ótpeıtini belgili ǵoı. Sizdiń paıymdaýyńyzsha, adam mıyna neırochıp ornatý Qazaqstan azamattaryna qashan qoljetimdi bolady? (Boljamdy baǵasy qansha bolýy múmkin?)
− Neıro chıpterdiń adam mıyna ornatylýy – bul álemdegi eń zamanaýı tehnologııalardyń biri jáne onyń Qazaqstanǵa qashan jetetini ártúrli faktorlarǵa baılanysty. Bul faktorlar arasynda ǵylymı-zertteý jumystarynyń jetistikteri, tehnologııalyq damý deńgeıi, qoldanystaǵy zańnama, sondaı-aq densaýlyq saqtaý júıesiniń ınfraqurylymy bar.
Qazirgi ýaqytta Ilon Masktyń Neuralink kompanııasy synama kezeńinde jáne olardyń tehnologııasy áli keń aýqymda qoldanysqa engizilgen joq. Bul prosess birneshe kezeńderden turady, onyń ishinde, klınıkalyq synaqtar, regýlıatorlyq maquldaýlar jáne tehnologııanyń kommersııalyq qoljetimdiligi bar. Qazaqstanda bul tehnologııany engizý úshin, eń aldymen, halyqaralyq standarttarǵa jáne qaýipsizdikke sáıkes keletin zańnamalyq jáne regýlıatorlyq sheńber daıyn bolýy qajet.
Neırochıpterdiń boljamdy baǵasy týraly aıtatyn bolsaq, bul ónimniń naryqqa shyǵý ýaqytyna jáne tehnologııanyń damý deńgeıine baılanysty ózgerýi múmkin. Bastapqy kezeńde, mundaı kúrdeli, jetildirilgen tehnologııalar joǵary baǵalanýy múmkin, biraq ýaqyt óte kele, óndiris jáne ornatý prosesteriniń jetildirilýimen baǵa tómendeı túsedi. Qazaqstandaǵy naqty baǵany boljaý úshin, ǵylymı-zertteý jumystarynyń nátıjeleri, tehnologııalyq ózgerister jáne halyqaralyq naryqtaǵy baǵa dınamıkasyn eskerý qajet. Mysaly kórshi Qytaıda Neural Electronic Opportunity (NEO) jobasy iske qosyldy. Bul jobaǵa ǵalymdar 10 jyl ýaqytyn jumsaǵan. Jumys prosesi, mıǵa chıp ornatýy dál Ilon Masktigideı. Bertin kele ár memleket óz eliniń jeke, táýelsiz chıpterin jasaýǵa kúsh salýy múmkin.
− Mask málimdemesinde neırochıptiń aıaq-qolynan aıyrylǵan, sal aýrýyna shaldyqqan t.b. tulǵalar úshin paıdasyn tizbektegen. Al bul tehnologııalyq tóńkeris 12 múshesi saý adamdar úshin qaı turǵyda paıdaly bola alady?
− Neırochıpterdiń adam mıyna ornatylýy, Ilon Masktyń málimdemesinde aıtylǵandaı, aıaq-qoldarynan aıyrylǵan, sal aýrýyna shaldyqqan jáne basqa da fızıkalyq shekteýleri bar adamdar úshin aıtarlyqtaı paıdaly bolýy múmkin. Bul tehnologııa atalǵan tulǵalarǵa kúndelikti ómirde táýelsizdikti arttyrýǵa, qorshaǵan ortamen ózara árekettesýdi jaqsartýǵa jáne jalpy ómir sapasyn jaqsartýǵa kómektesedi.
Saý adamdar úshin neırochıpterdiń paıdasy basqa aspektilerde kórinýi múmkin:
Bilim alý prosesin jaqsartý: Neırochıpter adamnyń oqý jáne jańa aqparatty ıgerý qabiletin jaqsartýǵa kómektesýi múmkin, bul olardyń bilim alý prosesin tıimdi ete túsedi.
Jumys ónimdiligin arttyrý: Neırochıpter kásibı daǵdylardy jetildirý jáne jumystaǵy ónimdilikti arttyrýǵa múmkindik beredi.
Kreatıv ındýstrııa pen ınnovasııalardy yntalandyrý: Neıro tehnologııalar shyǵarmashylyq oılaýdy jáne jańa ıdeıalardy qalyptastyrý qabiletin jaqsartýǵa kómektesýi múmkin.
Kommýnıkasııa daǵdylaryn jaqsartý: Neırochıpter arqyly adamdar arasyndaǵy ózara árekettesýdi jetildirip, túsinistikti arttyrýǵa bolady.
Densaýlyqty baqylaý: Saý adamdar da neırochıpterdi densaýlyqtyń jaǵdaıyn úzdiksiz baqylaý úshin paıdalana alady, bul olarǵa qaterli aýrýlardyń aldyn alýǵa jáne densaýlyqtyń jalpy jaǵdaıyn jaqsartýǵa múmkindik beredi.
- Jaýabyńyzǵa raqmet!
