Kún saıyn shamamen 250-ge jýyq jany shyrqyraǵan eń kishkentaı pasıent jedel járdemmen ortalyqqa jetkiziledi. О́ıtkeni áli aqyl-esi kirmegen oıyn balasy aýyr jaraqat, kókónisterdi tuzdaıtyn sirke sýy qosylǵan sýdy, basqa da suıyqtyqtardy iship qoıý, bógde zatty jutyp qoıý, ýlaný, appendısıt nemese aýyr sozylmaly keselderdiń órshýi sııaqty sanap taýysa almaıtyn jaǵdaılarǵa dýshar bolyp jatady. Buǵan qosa perzenthanalardan reanımobılder de týabitti kúrdeli keselderimen týǵan sharanalardy adam qataryna qosylyp ketedi degen úmitpen shuǵyl operasııa jasatý úshin jetkizedi. Osyndaıda ómirge jańa kelgen judyryqtaı ǵana pasıenttiń qoly jeńil, tájirıbesi mol mamandardyń qolyna túsýin Qudaıdyń qarasqany dep bilemiz.
Búkil sanaly ǵumyryn medısına ǵylymdaryn damytýǵa, balalarǵa hırýrgııalyq kómekti jetildirýge baǵyshtap júrgen mamandar bar. Al saǵattarǵa sozylǵan, kúrdeli operasııalardyń nátıjesinde tabylǵan ınnovasııalar, medısınalyq ázirlemeler, hırýrgııalyq emdeýdiń jańa ádisteri – qarapaıym adam úshin jaı ǵana medısınadaǵy jetistikter dep atalady. Biraq sol jetistiktiń artynda orasan eńbek, qatelik, tógilgen ter jatqanyn bireýi bilse, bireýi bilmes. Mysaly, Almaty qalalyq Balalar shuǵyl medısınalyq járdem ortalyǵynyń irińdi-torakaldy jáne neonataldy hırýrgııa bólimshesiniń meńgerýshisi, 35 jyldyq eńbek ótili bar balalar hırýrgi Samatbek Myrzahmetti sábılerdiń jebeýshisi desek, ásire sóz emes. Tipti ortalyqtyń óz mamandary da ol kisini solaı ataıdy. Myńdaǵan balanyń ómirin uzartqan qarapaıym ǵana balalar hırýrginiń boıynan birneshe qabiletti sanamalap shyǵýǵa bolady. Mysaly, Samatbek Myrzahmet fıbroezofagogastroskopııa, bronhoskopııa, fıbrokolonoskopııa, laparoskopııa, torakoskopııa sııaqty dıagnostıkalyq zertteý ádisterin meńgergen. Sondaı-aq balalar men jańa týǵan nárestelerdegi keýde jáne qursaq qýysy, kishi jambas aýrýlary kezindegi jedel hırýrgııalyq emdeý ádisterin ıgergen.
«Birinshiden, ınnovasııalardy úzdiksiz izdeý, bilim kókjıegin udaıy keńeıte berý qajet. Ekinshiden, tájirıbeni únemi jetildirý, úshinshiden, batyldyq qajet. «Hırýrgtiń aqyly ushqyr, kózi ótkir, qoldary batyl, júregi jalyndy bolýy kerek», degen qanatty sóz tekke týmaǵan», deıdi Samatbek Ábdimanapuly.
Keıipkerimiz únemi tájirıbe baıytyp otyrǵanyna qaramastan, shet memleketterde, Reseıde laparoskopııalyq holesıstektomııa ádisin ıgerip, jańa týǵan nárestelerdegi týabitti keselder men júre paıda bolǵan patologııany dıagnostıkalaý men emdeý kýrsyn zertteýge baqandaı 20 jylyn jumsaǵan. Oǵan qosa neonataldy hırýrgııa jáne óńesh hırýrgııasy mamandyǵy boıynsha biliktiligin arttyrady. Máselen, medısınamen birge damý degenge kelsek, balalar hırýrgi travmatologııa jáne ortopedııa, gastroıntestınaldy endoskopııa, ýrologııa boıynsha taǵylymdamadan ótken. Sheteldik klınıkalarda balalardyń shuǵyl hırýrgııa sıkli, endoskopııalyq dıagnostıka ádisteri men jańa týǵan náresteler hırýrgııasy boıynsha biliktiligin arttyrǵanyn atap ótýge bolady.
«Jasóspirim kezimde Sabyr aǵa deıtin stomatolog boldy. Sol kisi men úshin ıdeal edi. Kabınetine kirip uzaq ýaqyt ony baqylap otyratynmyn. Appaq halat kıgeni, júris-turysy, ár quraldy uqyptylyqpen paıdalanýy, atqarǵan isi qatty unaǵandyqtan, men de sondaı stomatolog bolamyn dep sheshim qabyldadym. Sodan stomatologııa fakýltetine tapsyramyn dep júrgende ol jerge irikteýden ótý óte qıyn bolyp, pedıatrııa fakýltetine tapsyrýǵa májbúr boldym. Biraq bir jyldan keıin stomatologııa fakýltetine aýysamyn degen oı boldy. Sodan pedıatrııa fakýltetiniń birinshi kýrsyn bitirgennen keıin osy oımen dekanatqa bardym. Dekan orynbasary ol kezde Erbolat Sálmenov degen adam edi. Ol kisi erinbeı bir saǵattaı maǵan pedıatrııa mamandyǵynyń mańyzy jóninde baıandap, osy mamandyqta qalýyma sebepker boldy. «Balalarmen jumys isteý – úlken baqyt» degeni esimde. 5-kýrsty aıaqtaǵannan keıin men balalar hırýrgııasyn tańdadym», deıdi dáriger.
«Balalar shuǵyl medısınalyq kómek ortalyǵy» ShJQ irińdi-torakaldy jáne neonataldy hırýrgııa bólimshesine kelsek, qazir munda 30 tósektik oryn bar. Halyq bul bólimsheniń qyzmetkerlerin aq halat kıgen perishteler dep ataıdy. Osy bólimniń myqty mamandary týraly jaqsy aqparat jurtpen tarap, emdelýge, túrli operasııalar jasatýǵa respýblıkamyzdyń basqa óńirlerinen de pasıentter kelip jatady. Aıtpaqshy, bizben suhbattasqan kúni Samatbek Ábdimanapuly týa salysymen perzenthanadan birden ortalyqqa shuǵyl túrde jetkizilip, kúrdeli operasııany ótkergen 12 kúndik Jaına atty sábıdi aman-esen úıine shyǵaryp jatyr eken.
«Bul náresteniń damýynda kinárat bolyp, segizkóz-quıymshaq teratomasy degen dertpen, quıymshaq túbinde ornalasqan isiktiń bir túrimen dúnıege kelgen. Mundaı isik jańa týǵan nárestelerde jıi kezdesedi. 10*8 sm kólemindegi isiktiń aralas túrimen týǵan sábıge jaryq dúnıege kelgenine úsh kún ǵana ótkende operasııa jasaldy. Bári sátti ótti, isikti tolyǵymen alyp tastadyq. Qazir balanyń jaǵdaıy birqalypty. Bizdiń ortalyqta aıyna 100-ge jýyq jańa týǵan nárestege operasııa jasalady. Biraq men keıingi 10 jylda dınamıka ósti dep aıtpas edim, buryn da osyndaı bolǵan. Árbir ata-ana aýrýdyń sebebin bilgisi keledi, týabitti dertke ishki jáne syrtqy faktorlar, ekologııa, klımat, tuqym qýalaýshylyq, juqpaly aýrýlardyń barlyq túri áser etedi. Balanyń damýyndaǵy aýytqýlardyń paıda bolýyna áıeldiń júktilik kezinde juqtyrǵan vırýstyq ınfeksııalary da sebepshi bolatynyna ábden kóz jetkizdik», deıdi S.Myrzahmet.
Dárigerdi táýliktiń kez kelgen ýaqytynda klınıkaǵa shuǵyl shaqyrtýy múmkin. Samatbek Ábdimanapulyn tún ortasynda aýrýhanadan, tańerteń operasııa bólmesinen kezdestirýge bolady.
«Naýqas balanyń janynda kúndiz-túni bolý – bizdiń kásibimiz. Balaǵa tek kómek kerek. Máselen, operasııalyq nemese konservatıvti emdeý máselesine qatysty suraqtar týyndaǵan kezde naýqastyń qasynda júrip ony baqylaýda ustaý qajet. Árıne, men árbir pasıentim úshin ýaıymdaımyn. Operasııa sátti ótse, qýanamyn. Náresteniń tez saýyǵyp úıine qaıtýy, ata-anasymen qaýyshýy – biz úshin orasan baqyt. Operasııa aldynda uıyqtaı almaı, operasııa barysyn, is-qımyldardy oılap jatamyn. Sosyn kúrdeli operasııadan keıin de durys jasadym ba, balanyń jaǵdaıy qalaı eken degen oılar mazalap, eki-úsh táýlikteı uıyqtaı almaı júremin. Biz, hırýrgter balanyń áke-sheshesinen de qatty ýaıymdaımyz, óıtkeni sábıdi operasııaǵa alyp ketkennen bastap onyń ómirine jaýapty ekenimizdi túsinemiz», dedi ol.
«Alǵashqy qadam aldaǵy jolyńdy anyqtaıdy» degen sóz bar. Sol alǵashqy qadamdardy jasaýǵa ustazdar septesetin bolsa, óz kezeginde Samatbek Ábdimanapuly da – balalar hırýrgteriniń tutas býynyn tárbıelep shyǵarǵan maman. Mysaly, medısınalyq ortada moıyndalǵan eki jańa juldyz balalar jáne neonataldy hırýrgteri Jalǵas Kýnııazov pen Meıirjan Qurmanalıev – Samatbek Ábdimanapuly maqtan tutatyn izbasarlary.
Keshegi maıdangerdiń otbasynda dúnıege kelgen kenje bala óz ustazdary týraly bylaı deıdi: «Bizge myqty mamandar tálim berdi. Meńgerýshimiz Valerıı Kataev óte bilimdi, saýatty, tájirıbeli, jaýapkershiligi mol kisi edi. Valerıı Borısovıch ádildigimen, úlken adamgershilik sııaqty izgi qasıetterimen daralanyp turatyn. Kóp jyldyq tájirıbesi men abyroı-bedeline qaramastan, únemi oqyp, izdenip júretin, bizdi de osyǵan úıretti».
Sóz sońynda aıtarymyz, aıyna kemi 100 shaqty balaǵa operasııa jasaıtyn Samatbek Myrzahmet syndy mamandar myńdaǵan sábıdi ajaldan arashalap otyrǵan otandyq medısınanyń altyn bir dińgegi desek te jarasady.
ALMATY
