Sýrette: Keshe jáne búgin. Fotolar «Ortalyq klınıkalyq aýrýhana» AQ muraǵatynan alyndy
Qazaq tilin biletinder materıaldyq turǵyda qulshyndyryldy. Osylaısha, ambýlatorııalyq medstatıstıka buıryǵymen Barsýkova men akýsher Tıýmenevalarǵa qazaq tilin bilgeni úshin aılyqtaryna aı saıyn 10% ústeme qosyldy. Til úıretý jetik júrgizilgendikten, ambýlatorııanyń eń alǵashqy medbıkeleriniń biri M.I.Krachevskaıa 86 jasynda emdelýge kelgendermen qazaqsha sóılesip, ana tilderinde qarsy aldy».
Sodan beri de ǵasyrǵa jýyq ýaqyt aqqan sýdaı, zyr etip óte shyǵypty. Otyz jyldyq jýrnalıstik jolymyzda memlekettik tildiń taǵdyry, kúıi kóz aldymyzda ekenin nesine baıandaı bereıik. Ana tiliniń múshkil halin tek qaǵaz júzinde qaldyryp otyrǵan uıymdar men mekemeler myńdap sanalatynyn aıtyp otyrýdyń ózi artyq. Degenmen memlekettik tildi aqıqatynda tiri ustaýǵa umtylǵan osyndaı tarıhı, úlgili ujymdar da bar.
Búginde Ulttyq gospıtalǵa aınalyp jatqan Ortalyq klınıkalyq aýrýhanaǵa barǵan saıyn, esikten kirgennen árbir medısınalyq qyzmetkerden bastap, qaraıtyn dárigerińe deıin memlekettik tilde qarsy alǵanda, bul basshynyń buıryǵyn buljytpaı oryndaıtyn ujym ustanymy ma, álde namys pen jaýapkershilik pe dep oılanǵan kezderimiz bolypty.
Aıtqandaı, biz ilgeride OKA basshylary qazaq tilin úıretetin kýrstarǵa mán beretini, pasıentterin qazaq tilinde qarsy alatyny týraly maqala ázirlegen ekenbiz. Demek ana tilimizdiń máselesi medısınalyq mekemeniń udaıy nazarynda bolsa, onda «Ortalyq klınıkalyq aýrýhana» AQ prezıdenti, medısına ǵylymdarynyń doktory Ashat Bralovtyń da ıgi yqpaly bar ekenin atap ótý lázim. Áıtpese, kún saıyn myńdaǵan pasıentti qabyldap, keshendi medısınalyq saraptamalar júrgizip, jaǵdaıy aýyr naýqastardy aıaǵynan turǵyzyp kele jatqan aýrýhananyń basqa sharýasy da shash-etekten jáne bul til bilmeýge syltaý bolyp kórgen emes.
Endeshe, bul joly «Ortalyq klınıkalyq aýrýhana» AQ qazaq tili oqytýshysy, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Aıgúl О́tenniń 12 jyldan beri atqaryp jatqan tirligi týraly aıtamyz. О́ıtkeni toqsan jyldan astam tarıhy bar aýrýhanada qyzmetkerlerge memlekettik tildi úıretý máselesi áý bastan retke keltirilgen, dárigerlerdiń qazaq tilin meńgerýine barlyq múmkindik jasalǵan.
Qazaq tili kabınetteri tolyq kompıýterlik-lıngofondyq tehnıkamen, taqta jáne stendtermen jabdyqtalǵan. Aýrýhanada qazaq tilin shyn máninde qoldanýdyń naqty amaldary júzege asyrylyp, barsha kórneki qural, anyqtamalyq pen qabyrǵaǵa ilinetin aqparattyq nusqaý qazaq tilinde saýatty jazylǵan. Jarnamalyq taqtalar, aýrýhana ǵımarattary men bólimsheleriniń, em júrgizetin bólmelerdiń kórsetkishteri men siltemeleri biryńǵaı tildik júıege keltirilgen.
Eger keýdesinde jany bar adam aınalasymen aralaspaı tura almaıdy desek, osy qarym-qatynas shynaıy iltıpat, til arqyly júzege asady. О́zge ult ókilderine memlekettik tildi oqytý barysynda ujym aldyndaǵy basty mindet – til úıretýdiń eń qolaıly tásilderi men qaǵıdattaryn tańdap alý. Sebebi memlekettik tildi úıretý úderisin tıimdi uıymdastyrýdyń bir ózegi osyǵan saıady.
«Til úıretýdiń amal-tásilderin utymdy, nátıjeli paıdalaný árbir oqytýshynyń iskerligine baılanysty. Biz de óz tájirbıemizde, ózge ult ókilderin oqytýda memlekettik tildi oqytýdyń ońtaıly, qarapaıym joldaryn usynamyz. Sonymen birge jumys barysynda kezdesetin, medısına salasyndaǵy qyzmetine baılanysty mátindermen jumys isteımiz. Mysaly, mekemede qazaqsha úırenip júrgen ózge ult ókilderi kóp. Árbir dárigerdiń óz beıinine baılanysty mátindermen jumys isteý – qyzyqty, ári tıimdi. Birinshiden, olar ózderi de bilmeıtin jańa sózdermen, jańa balamalarmen tanysyp, osy mátinder arqyly til úırenedi. Ásirese dárigerlerge óz beıinine baılanysty mátinderdi oqytqan kezde, munyń tıimdi tusy – sózdikpen jumys, ıaǵnı tyńdaýshy qyzmetkerler ár salaǵa, atqaryp júrgen beıinine baılanysty termın sózderdiń aýdarmalarymen qosa tanysady. Qazaq tili sabaqtarynda qoldanylatyn mátin ǵylymı turǵydan suryptalǵan, óńdelgen bolýǵa tıis, ol tyńdaýshynyń psıhofızıologııalyq ereksheligine beıimdelip alynady. Men óz sabaǵymda qajetti mátindi tańdap alǵan soń, onymen júrgiziletin jumystardy kezeńderge bólemin: mátinmen jumystyń aldyndaǵy kezeń, mátinmen jumys kezeńi, mátin sońyndaǵy jumys kezeńi. Mátinge deıingi kezeńde mátinaldy jattyǵýlar berilip, ártúrli qurylymdyq tirkesti meńgertý kózdeledi. Mátinmen jumys kezeńinde mazmunyn túsiný, aıtý, suraqqa jaýap berý, negizgi oıdy anyqtaý jumystary atqarylady. Sońǵy kezeńde mátinge túsinikteme berýdi úıretýge baǵyttalǵan jumystar, sóz tirkesterimen jumys júrgiziledi, mátindi grammatıkalyq taqyryppen baılanystyrý maqsatynda sóz tirkesterin taldaýǵa kóńil bólinedi. Qazaq tilindegi termınderdi este saqtaý maqsatynda sol termınder kómegimen sóılem quraımyz», deıdi Aıgúl Jaqsylyqqyzy.
Qysqasy, osy sııaqty aýqymdy umtylystyń arqasynda tyńdaýshylar tildi meńgerýge múmkindik alyp otyrǵan jaıy bar.
Taǵy bir kóńilge shýaq uıalatatyn ońdy tirlik – umyt qalmaǵan qoǵamdyq jumystar. OKA hakim Abaıdyń týǵan kúnine oraı QR PIB MO basshysy A.Soıdan chellendjdi qabyldap alyp, Prezıdent Is Basqarmasynyń qoldaýymen «Táýelsizdik – eń basty qundylyǵymyz jáne ol bárinen qymbat!» taqyrybynda «OKA» AQ Ákimshilik basqarý qyzmeti men bólimsheler arasynda baıqaý ótkizipti. Esse jazý, mánerlep oqý, ulttyq aspapta án oryndaýdan turatyn konkýrsqa 60 shaqty dáriger qatysyp, ónerli, úzdik dep tanylǵan qyzmetkerler QR PIB basshysy jáne «OKA» AQ prezıdentiniń Alǵyshattarymen marapattalǵanyn aıta ketýge bolady.
Al qazaq tili kýrsyna qaıta oralatyn bolsaq, 2023 jyly bastaýysh topta 59, jalǵastyrýshy topta 41 medısına qyzmetkeri sabaqqa turaqty qatysqan. Nátıjesinde byltyrǵy 15–19 mamyr aralyǵyndaǵy «QazTest» júıesiniń dıagnostıkalyq testileýinen «OKA» AQ-nyń 99 qyzmetkeri oıdaǵydaı ótipti.
Sol sııaqty «OKA» AQ kitaphana qory Almaty qalasy ákimdigi Tilderdi damytý jáne onomastıka bólimi «Qazaqsha – oryssha, oryssha – qazaqsha termınologııalyq sózdiginiń» 30 tomdyǵymen tolyqty.
Eger tize berseń, ǵasyrǵa jýyq aralyqta nebir ulttyq tulǵalarymyzdy emdep, shıpa darytqan baıyrǵy emdeý mekemesinde tilge qatysty ońdy bastamalar barshylyq. Eń bastysy, shynaıy yqylas pen nıet bolsyn.
ALMATY
