Bala nesibesin arttyrǵan jyl

Balanyń tabysyna salyq salynbaıdy

Endi álgi máteldi zaman yrǵaǵyna saı beıimdesek, esh sóket bola qoımas. Budan bylaı «bir sábı dúnıe esigin ashsa – bir barrel munaı artyq satylady» dep aıta júretin boldyq. Qaıtkenmen, osy ıgilik munaıdan túsken tabystan úlestirilip jatyr ǵoı. Prezıdenttiń «Ulttyq qor – balalarǵa» jobasyn 2024 jyldyń 1 qańtarynan bastaý týraly tapsyrmasyna sáıkes, endi Ulttyq qordaǵy ınvestısııalyq kiristiń 50 paıyzy 18 jasqa deıingi balalarǵa teń bólinbek.

Shottaǵy qarajat bala 18 jasqa tolǵannan keıin qoljetimdi bolady jáne ony eki maqsatta – baspana alý jáne bilim alý úshin paıdalanýǵa múmkin­dik beriledi. «Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qory» (BJZQ) AQ basqarýshy dırektory Murat Sháripovtiń aıtýynsha, kámeletke tolǵan qatysýshy ýákiletti operatorǵa ótinish beredi. Zeınetaqy qory balanyń jınaǵyn ýákiletti operatorda ashylǵan banktik shotqa aýdarady. Bul tólemderden jeke tabys salyǵy alynbaıdy.

Degenmen eskeretin birqatar talap bar. Máselen, Qazaqstan azamattyǵy joq nemese azamattyǵyn toqtatqan kezden bastap shetelge shyqqan azamattarǵa nysanaly talap esebi toqtatylady. Oǵan belgilengen soma basqa balalar arasynda bólinedi. Ýaqytsha shetelde turyp, azamattyǵynan aıyrylmasa, aqsha eseptele beredi. Al qatysýshy qaıtys bolsa, qarajaty muragerlerine tıesili bolady. Balanyń jınaǵyn alýshy muragerler aqshany kez kelgen maqsatqa paıdalanýǵa quqyly.

Bıyl qansha bala qarjysynyń ıgiligin kóredi?

Ulttyq qordan beriletin nysanaly jınaq­tarǵa kelesi shekteýlerdi qoıýǵa tyıym salynady:

• Bank shottaryndaǵy aqshaǵa tyıym salý nemese óndirip alý;
• Bank shottaryndaǵy aqsha qa­ra­jattary boıynsha shyǵys operasııalaryn toqtata turý;
• Jınaqty qatysýshynyń kelisiminsiz alyp qoıý;
• Jeke tabys salyǵyn salý.

Budan uǵatynymyz – qatysýshynyń qandaı da bir sot nemese basqalaı qaryz-bereshegi úshin kim-kimniń de (uıym, mekeme, organ dep te túsinińiz) ol qarajatty alyp qoıýǵa quqy­ǵy joq.

«Ulttyq qor – balalarǵa» baǵ­darlamasy – elimizdegi mańyzdy áleý­mettik jobalardyń biri. Ol Ulttyq qor­dyń basty paryzyn oryn­­­daýǵa baǵyt­talǵan. Qordyń ósýi jáne ın­­ves­tısııalyq kiris alý esebinen ulǵaıatyn óske­­leń urpaqtyń qarajaty balanyń eresek ómir­ge nyq qadammen attaýyna kómek bolatynyn erekshe atap ótken abzal», deıdi Murat Sháripov.

Qosh, alǵashqy qarajat tústi, tıisin­she kámeletke bıyl tolatyn birqatar qatysýshy­dan ótinishter de kelip úlgergen. Bıyl 18 jasqa tolatyn 304 815 balanyń BJZQ-da ashylǵan nysanaly jınaqtaý shotynda qarjy jatyr. 9 kúnniń ishinde BJZQ-ǵa 100-den astam ótinish túsipti. Onyń ishinde 54-i – bilim berý aqysyn tóleýge, 49-y turǵyn úı jaǵdaıyn jaqsartýǵa qatysty. Osy ótinishterdiń 63-i oryndalyp, 21-i qarastyrylyp jatyr eken. Qalǵan 19-y qabyldanbaǵan.

«О́tinishterdiń qabyldanbaý se­bep­teri – bir ótinishti qaıtalap berý, derek­ter men so­ma­lardy durys kórset­peý. Biz­diń baıqaýy­myzsha, keıbir azamattar óz óti­nishinde esep­sho­tynda­ǵy jınaq somasy­nan asyp túsetin somany kórsetken. Teksermeımiz nemese baıqa­maı qalamyz dep oılaǵan bolýy múmkin. Biraq bul ótinishterdiń barlyǵy qaralmaı, keri qaıtaryldy», dep túsindiredi BJZQ basshysy.

Shetelde týǵan balalarǵa shot ashyla ma?

Qarjy mınıstrligi Bıýdjettik kredıtteý, Ulttyq qor jáne qarjy sektory máseleleri boıynsha ózara is-qımyl departamentiniń dırektory Aıbol Arǵynǵazınovtyń aıtýynsha, Ulttyq qordyń sońǵy 18 jyldaǵy qalyptasqan ortasha ınvestısııalyq kirisiniń máni 695 519 269 dollarǵa teń. Bul soma 6 919 131 balaǵa teńdeı bólinip, árbir balanyń esepshotyna 100,52 dollar mólsherindegi nysanaly salym tústi. 304 815 bala osy qarajatty 2024 jyly paıdalana alady.

Departament basshysy shetelde ómir­ge kelgen balalarǵa Ulttyq qordan shot ashyla ma degen saýalǵa da jaýap berdi.

«Eger bala Qazaqstan Respýblıkasy­nan tys jerde dúnıege kelgen bolsa, biraq Qazaqstan Respýblıkasynyń aza­mattyǵyn alsa, oǵan qarajat týǵan kezden bastap esepteledi. Al eger bala basqa memlekettiń aýmaǵynda dúnıege kelip, azamattyqty kelgen kezde ǵana alsa, onda qarajat azamattyq alǵan kezden bastap eseptele bastaıdy. Bul jerde negizgi shart – Qazaqstan Respýblıkasynyń aza­mat­tyǵy ekenin atap ótken jón», deıdi.

Statıstıkalyq derekterge súıensek, nysanaly talaptarǵa qatysýshy balalar­dyń eń kóp sany (922 841 bala) Túrkistan oblysynda tirkelgen. Olarǵa 92 763 977 dollar esepteldi. Onyń ishinde bıyl 18 jasqa tolatyn 41 968 nysanaly jınaq alýshynyń jınaqtaý shotyna 4 218 623 dollar túsken.

Balalar sany boıynsha ekinshi orynda – Almaty qalasy. Mundaǵy 666 443 balaǵa 66 990 850 dollar eseptelipti. 600 myń­nan astam almatylyq balǵynnyń 26 621-i bıyl 18-ge tolady, sáıkesinshe olar­dyń shotynda jalpy alǵanda 2 675 942 dollar bar. 

Úshinshi orynda – Almaty oblysy. 608 711 balaǵa 61 187 000 dollar jiberilgen. Onyń ishinde bıyl 18 jasqa tolatyn 26 802 nysanaly jınaq alýshynyń jınaqtaý shotyna 2 694 000 dollar eseptelgen.

Balalar tabysy óse berýge tıis

BJZQ basshysy Murat Sháripov tólenetin qarjy somasynyń ın­vestısııalyq kiristiń túsýine baılanysty jyl saıyn artyp otyratynyn aıtady.

«Ulttyq qordyń ınvestısııalyq tabysy jyl máninde 1 mlrd 390 myń dollar bolyp belgilengen. Ulttyq qordyń 18 jyldaǵy ortasha jyldyq kiristiligi 2,6 paıyz dollarmen boldy. Osy ınvestısııalyq kiristiń 50 paıyzy – 695,5 mıllıon dollar 2024 jyly bólindi. «Ulttyq qor – balalarǵa» jobasynyń negizgi maqsaty – óskeleń urpaqty qoldaý jáne olarǵa ulttyq jınaq esebinen turǵyn úı jaǵdaılaryn jaqsartý nemese bilim alýǵa múmkindik berý», deıdi spıker. 

Jalpy, baǵdarlamaǵa 2006 jyldyń 1 qań­tarynan bastap 2023 jyldyń 31 jeltoq­sanyna deıingi aralyqtaǵy týǵan balalar túgel qatysady. Kelesi jyldary týǵan balalar da avtomatty túrde baǵdarlamanyń qatysýshysy atanady. 

Bizdiń qarjy BAÁ-den nege az?

Aıbol Arynǵazınov Qazaqstandaǵy bala­larǵa beriletin qarjynyń nelikten Birikken Arab Ámirlikterindegi somadan az ekenine de toqtaldy.

«Bul jerdegi aıyrmashylyq memleket tańdaǵan áleýmettik modeldiń ár alýan­dy­ǵynda. Qazaqstan ózin álemdik qaýym­das­tyq aldynda áleýmettik memleket retinde kórsetti. Sáıkesinshe halyq barlyq áleý­mettik kepildikpen qamtamasyz etiledi, ol úshin Ulttyq qordan respýblı­kalyq bıýdjetke transfert jasalady. 70-ten asa túrli áleýmettik kómek túrleri bar. Ondaı kóp kómek basqa elderde qaras­tyrylmaǵan. Son­daı-aq qazir áleýmettik járdemaqylardyń jeke­legen túrleri, memleket sýbsıdııalaıtyn zeınetaqynyń bir bóligi Ulttyq qordan bıýdjetke jiberiletin transfert esebinen júzege asyrylyp otyr. Sondyqtan Ulttyq qor azamattarymyzdyń ıgiligine jumys istep jatyr dep aıta alamyz», deıdi maman.

Aıta keteıik, balanyń baǵdarlamaǵa qaty­sý deregi jáne oǵan eseptelgen nysanaly talaptar týraly aqparatty kámeletke tolma­ǵan balanyń ata-anasy nemese basqa zańdy ókilderi arnaıy qurylǵan kids.enpf.kz saıtynan balanyń JSN boıynsha teksere alady. Baǵdarlama jumysynyń birinshi kúni, ıaǵnı 2024 jyldyń 1 aqpanynda bul bólimge 2 mıllıon 700-den astam adam kirdi. JSN boıynsha shamamen 5,5 mln suranys óńdelgen.

Árbir balaǵa jasalǵan esepteýler týraly málimet egov.kz portalynda ornalastyrylǵan. Nysanaly jı­naq­tardy kámeletke tolǵan azamat enpf.kz saıtyndaǵy jeke kabınetinde, BJZQ uıaly qosymshasynda nemese egov.kz portalynda óz betinshe teksere alady.