Aınalamyzda tylsym kúsh qudiretine senetin zamandastarymyz az emes. Jeke basyn nemese júregin mazalaǵan máselelerdiń sheshimin tabý úshin astrologterge nemese erekshe kúshke ıe kóripkelderdiń kómegine júginedi. Sarapshylardyń sózine sensek, qasıeti ata-babasynan aýysqan shyn kóripkelder bar. Biraq olardyń qasıeti tanylǵan boıda memlekettiń nemese qaltaly azamattardyń qataryna ótip otyrady. Sany shekteýli bolǵandyqtan, kóripkeldi qoldan jasaýǵa týra keledi. Bul tek bizde emes, barlyq elder bastan keship jatqany belgili jaıt.
90-jyldardaǵy Anatolıı Kashpırovskııdiń alaıaqtyǵyn áshkerelegen reseılik derekti fılm jaryq kórdi. Onda Kashpırovskıı sóılep jatqanda sybaılastary syrt jaqtan eshkimge bildirmeı aldap-arbaýǵa qajettilerdi daıarlap turatyndyǵyn anyq kórsetken derekter keltirilgeni aıtylady. Aıta berse, alaıaq kóripkelsymaqtardy memleket ádeıi týdyrady, osy baǵyttaǵy keıbir teleónimder osy baǵyttyń tez arada jersinip ketýine yqpal etedi. «Bul qubylys kimge kerek?» degen saýaldyń jaýabyn búgin-erteń estı qoımaıtynymyzdy bárimiz bilemiz.
Búgin áleýmettik jelini jaýlap alyp, qoǵamnyń sanasyna qysym jasap jatqan kóripkel-astrologter 1990 jyldary bastalǵan «jańalyqtardyń» bizge aqsańdap baryp jetken keri jańǵyryǵy.
Qazir kóripkelderdiń qurbandaryna aınalǵan azamattardyń jan aıǵaıy qattyraq estile bastady.
Mysaly, elimizdiń batys óńiriniń turǵyndarynyń biri Ksenııa Gefnıder astanalyq kóripkelderdiń tuzaǵyna túsip qalyp, 65 mln teńgesinen aırylǵany aıtyldy.
Osy maqalany jazýǵa daıyndyq barysynda mundaı jaǵdaılardyń kóp ekenine kózimiz jetti. Byltyrǵy jyldyń aqpan aıynda Pavlodarda kásipker áıeldi otbasyna «Getııanyń 72 jynynan» qorǵaný úshin 119 mıllıon teńgege aldaǵany belgili boldy.
Tizimdi ári qaraı jalǵastyra bersek, mundaı mysaldar óte kóp.
Qazir bul taqyryptar eshkimdi tańdandyrmaıtyny aqıqat. Balgerler adamdardyń kóńilindegi alań kóńildi paıdalanyp, aqsha tabýdan tartynbaıdy. О́mirine kóńili tolmaıdy, ishki dertinen aıyrylǵysy keledi, sońynda balgerdiń aldynan shyǵady. Psıhologterdiń sózine sensek, balgerler men tarologtar qarapaıym algorıtm boıynsha jumys isteıtin kórinedi, áńgimege tartqan bolyp, ishki qupııasyna barlaý jasap alady da qalǵan áńgimeni qalaýyna qarap beıimdep otyrady.
Mysaly, joǵaryda aıtyp ótken Ksenııa Gefnıder quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerlerimen kezdesken kezde ózin aldap ketken kóripkeldiń klıentteriniń ómirleri sáttilikke toly bolǵanyn aıtqan. Demek, sonsha shyǵynǵa batsa da balgerlerge degen senimi seıilmegen. Sońǵy úmitiniń ózine úmitpen qaraıdy.
Ataqty ıllıýzıonıst, AQSh azamaty Djeıms Rendıdiń aıtýynsha, kóripkelder adamdardy psıhologııalyq trıýkpen aldaıdy eken. Ol 1996 jyly arnaıy qor ashyp, kóripkeldik qabiletin dáleldeı alǵan adamǵa 1 mıllıon 112 myń dollar berýge ýáde beripti. Biraq qarajat ıesin tappaǵan, ol «surqııalyq pen ótirik» atty kóripkelderge plasebo effektisi jaqsy kómektesetinin aıtqan. Basqasha aıtqanda, kóripkel bir nárseni túrtip jiberse, aldynda otyrǵan adam ishindegisin jaıyp salatyn kórinedi. Adamdar nege «sıqyrshylarǵa» júgine beredi?» degen taqyryp máńgilik taqyryp ekenin bilemiz.
Bizdi qyzyqtyratyny budan qalaı qorǵanýǵa bolatyndyǵy. Kashpırovskııdiń, Alan Chýmaktyń, «kúıeýimdi qojaıynynan qaıtaramyn» degen saryndaǵy gazettegi jarnamalardyń dáýiri ótti. Biraq sarapshylar qazir «onynshy býyn sıqyrshylary» zamanaýı tehnologııalardy belsendi túrde ıgerip, olardyń tartymdylyǵyn arttyryp, áleýmettik jeliler arqyly áreket etýde, ózderin «nýmerolog», «astrolog» jáne «bıonergoterapevt» salasynyń ókilderimiz degen ádemi sózderdi kóp aıtady, Tipti, reıtıngisin kóterý úshin áldebir halyqaralyq qaýymdastyqtan alǵan sertıfıkattarynyń sýretin kórsetýdi de umytpaıdy. Olardy tabý úshin qalanyń burysh-buryshyn kezýdiń tipti keregi joq. Kez kelgen áleýmettik jelini ashyp, izdeý júıesine qajetti «mamandy» terý jetkilikti. Qazir basym kópshiligi feısbýk nemese ınstagramm arqyly ózderin ashyq jarnamalaýǵa kóshti. Baqsylyq pen kóripkeldik taqyryby WitchTokterimen toltyrylǵan jastardyń TikTok áleýmettik jelisin de qamtydy. #witchtok heshtegi qazirdiń ózinde mıllıardtan astam qaraldy.
Sózimiz naqty bolý úshin ózin Marııam dep tanystyrǵan astrologpen baılanysqa shyqtyq. Qaraǵandy qalasynda turady eken. Kómegine júginý úshin jolǵa shyǵýdyń qajeti de joq. Sýretińdi, týǵan jyl, kúnińdi aıtsań boldy, ári qaraı áńgimeni ózderi zaýlatady. Bastapqy qyzmetaqy 5 myń teńgeden bastalady. Keıingi somany «sizdiń jolyńyzdaǵy kedergilerdiń» deńgeıi anyqtaıdy. Onyń kýrsy sizdiń jaǵdaıyńyzdyń betalysymen esepteledi. Qysqasy, jolyńyzdy ashyp tastaý úshin bas-aıaǵy 150-180 myń teńge kerek. Eger nátıje shyqpaǵanyn aıtyp qaıta habarlassańyz, keıingi rásimderdiń quny tym qymbat. Muny olardyń tilimen aıtqanda, «kúsheıtkish, dem bergish rásimder» dep ataıdy eken. Mundaı kómek túrine júginseńiz, nátıjesi de «kóp kúttirmeıdi» eken.
Bir qyzyǵy áleýmettik jelilerde tirkelgen árbir kóripkel men tarologtyń demeýshi jazylýshylary barshylyq. Mysaly, ınstagram jelisinde Izagdı Isa degen ataýmen tirkelgen azamatshanyń «jazylýshylarynyń» arasynda demeýshileri-qoldaýshylardyń bar ekenin baıqaý qıyn emes.
Áleýmettik jelidegi jarnamalaryna qarap otyryp, olardyń adam psıhologııasyn tereń meńgergen jandardyń sanatynda ekeni baıqalady. Aldyna kelip, problemalaryn aıqyn ashyp bergen soń, adam senip, kelesi kúni taǵy da keledi. Sondaı jaǵdaıdyń birine Astana qalasynyń turǵyny tap boldy. Januıasyn qarǵystan tazartý úshin bir jyl ishinde 60 mıllıon teńgesinen aıyrylypty. Astana qalasy, «Saryarqa» aýdandyq polısııa basqarmasy tergeý bóliminiń basshysy Talǵat Joldasov jýrnalıstermen kezdesken kezde zardap shekken adam balgerge júgingen, al balger otbasyna jáne ózinde qarǵys bar ekenin túsindirip, tez arada alyp tastaý keregin aıtqan. Osylaısha, bir jylda qomaqty qarjysynan aıyrylǵan.
Sıqyrshylar álemindegi eń trend baǵyttar – taro bolyp shyqty. Kóripkelderge birneshe ret júgingen tanystarymyz aıtqandaı, jarnama arqyly balger izdeý alaıaqtardyń qurǵan qaqpanyna óziń baryp túsýmen birdeı. Bul baǵyt kóbinese ol «seniń mahabbatyń jaqyn» degen baǵyttaǵy boljamdardy qamtıdy. Bul profıldiń negizgi aýdıtorııasy jas qyzdar bolǵandyǵy da sebep bolýy múmkin.
Otbasy psıhology Pavel Hamaev bizben áńgimesinde mundaı áreketterden eshqandaı paıda joǵyn, tek zııan ekenin aıtady. Onyń aıtýynsha, kóripkelderdiń kómegine júginetinderdiń basym kópshiligi psıhologııasy kúızeliske ushyrap, syrttyń jylylyǵyna muqtaj adamdar. Olar aldaǵy ómirleri týraly jaqsy boljam kútedi, sol sebepti olar ne aıtsa soǵan senedi. О́mirleri týraly jaqsy boljam tapqansha, durys kóripkelderdi izdep júre beredi.
Mundaı pikirdi kelesi psıholog Raısa Baıdalıeva da qoldaıdy. Ol jýrnalıstermen kezdesken kezde kúızeliske túskenderdiń basym kópshiligi balgerlerden úzilip bara jatqan úmittiń ózinen úmit izdeıtinin aıtypty.
Jaratýshy ıemizdiń adamzat balasynyń boıyna bergen kúlli qasıetterin sanamalap shyǵý pendeniń taǵdyr-talaıyna buıyrmaǵan. Jekelegen adamdardyń boıynda bolatyn sondaı erekshe qasıetterdiń biri – kóripkeldik bolǵanyn tarıh joqqa shyǵarmaıdy. Oǵan kúmán-kúdiksiz ılanyp senetinder de, «kózboıaýshy alaıaqtar» dep qaraıtyndar da bar.
Jalpy, kóripkeldik – adam balasy paıda bolǵaly beri tirshilik ıesimen beıbit qatarda ómir súrip kele jatqan ǵylymı tujyrymdamasy joq tylsym kúsh, qupııasy ashylmaǵan qubylys. Oǵan qatysty kózqaras ta ártúrli, qazaqy uǵymǵa da jat emes.
Fransýz Nostradamýs (Mıshel Notrdam), bolgar Vanga – dúnıe júzine attary belgili kóripkelder. О́zimizdiń «Móńke bı aıtty» degen kóregendik oılar da tańǵaldyrady. 1882 jyly Londonda parapsıhologııany júıeli zertteýdiń jáne baqylaýdyń nysany retinde belgilep, naqty izdenýdiń bastaýy bolǵan qoǵam quryldy. Parapsıhologterdiń ózderiniń sanaǵy boıynsha, 1970 jyldary 30 elde 240-tan astam zertteý laboratorııalary men qoǵamdar jumys istep turdy. Nıý-Iorkte halyqaralyq parapsıhologter qaýymdastyǵy qurylǵan. Kóripkeldik osy parapsıhologııanyń bir salasy retinde zerttelgen.
Postkeńestik elderde, ásirese Ortalyq Azııa elderinde balgerler kúndelikti turmystyń bir bólshegine aınalyp ketken, onyń ishinde biz de barmyz. Biraq Orta Azııa keńistiginde bul baǵyttyń ǵylymı emes, mıstıkalyq sıpaty basymdaý.
R.Baıdalıevanyń aıtýynsha, balgerge kóbinese ómirine túzetý engizgisi keletinder barady, problemalarynyń sheshimderin sıqyrly kúshten tapqysy keledi. Sebebi tyǵyryqqa tirelgen adamdar ne isterin bilmeıdi, sanasy sarsylady. Mundaı adamdardy basqarý óte ońaı. Olar jyldam nátıjege qol jetkizý úshin, jıǵan-tergenin berýge daıyn. Oǵan tym bolmasa sóz járdem kerek. Onyń aıtýynsha, adamnyń astrologterdiń kómegine júginýi onyń ózine syn kózben qaraý jaǵynyń kemshindigin kórsetedi eken. Ol ózin syrt kúshterden qorǵaı alatyn tylsym kúshterdiń bar ekenine senedi, munyń artynda ózi nemese balalary úshin jaýapkershilikten bas tartatyn jasyryn oı boı kórsetip tur.
Sarapshylardyń sózine den qoısaq, memleket adamdardy sıqyrshylardan nemese alaıaqtardan qorǵaı almaıdy. Qoǵamdyq sana kóterilgen saıyn olardyń qyzmetin kerek qylatyndardyń qatary da azaıa bermek. Dál qazir olardyń qyzmetine zańmen tyıym salý da, qyzmetin shekteý de múmkin emes, Veıpterge, kalıanǵa tyıym salǵanmen, olardyń qatary azaıǵan joq. Memlekette adam ómiriniń árbir kórinisin baqylaý úshin resýrstar jetkiliksiz.
Saıasattanýshy Talǵat Qalıevtiń aıtýynsha, keńes zamanynda kóripkeldikke tyıym salynǵany, olardyń qyzmetin júrgizýge kedergi bolmady. Olardyń keıbiri muny atadan qalǵan kásip dep qabyldasa, endi biri boıynda buǵyp jatqan tylsym qasıetti syrtqa shyǵarýdyń joly dep túsindirdi. Saıasattanýshynyń aıtýynsha, qazir muny bıznes dep qaraıtyndardyń qatary kóbeıip barady. Osyǵan deıin kóripkel-alaıaqtardan aldanǵandar quqyq qorǵaý oryndaryna sırek shaǵymdanatyn. Qazir bul qalypty dástúrge aınaldy.
Erteń ókinip qalmaý úshin olardyń jumysyn qadaǵalaý kerek.
ALMATY
