Únemdelgen qarajat ekonomıkaǵa baǵyttalady

Qatań shara kimderge qoldanylady?

Oqý-aǵartý mınıstri Ǵanı Beısem­baevtyń aıtýynsha, 2024-2025 jyldary 740 myń oqýshyǵa arnalǵan 369 jaıly mektepti, oǵan qosa bıyl 217 mektepti paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr. Qurylys biryńǵaı standart bo­ıynsha júzege asyrylady. Bul rette 163 mektep (44%) aýyldyq jerde salynady.

Oqý nysandary zamanaýı qural­darmen jabdyqtalmaq. Bastaýysh jáne joǵary synyptar úshin oqý kabıneti, sanıtarlyq toraby jáne sport zaly bar jeke bloktar qarastyrylǵan.

Mektepterde zamanaýı tehnıka­lyq quraldardy engizý jáne kúzetti kúsheıtý esebinen joǵary deńgeıdegi qaýipsizdik sharalarymen qamtamasyz etý tyńǵylyqty josparlanǵan. Sondaı-aq oqýshylarǵa yńǵaıly bolý úshin oqý quraldary men kıimderdi saqtaýǵa arnalǵan jeke shkaftar da qarastyrylyp otyr. Oǵan qosa, jaıly mektepter erekshe bilim alý qajettilikteri bar balalar úshin kedergisiz orta bolady.

Mınıstr «Atameken» UKP men sala­lyq qaýymdastyq ókilderiniń usy­nystaryn eskere otyryp, otandyq óndirý­­shilerdi qoldaýda qosym­sha sharalar qabyldanǵanyn aıtty. Máse­len, jıhaz ónimderin tek «Samuryq-Qazyna» jáne «Atameken» tizimin­degi otandyq kompanııa­lardan satyp alý kózdelgen. Budan basqa otan­dyq ón­diristegi qurylys materıaldaryn qol­danýǵa naqty talaptar engizildi.

О́ńirlerde mektep salý týraly Túrki­s­tan oblysynyń ákimi Darhan Saty­baldy men Almaty oblysynyń ákimi Marat Sultanǵazıev baıandama jasady.

Premer-mınıstrdiń aıtýynsha, Memleket basshysynyń bastamasymen iske asyrylyp jatqan «Jaıly mektep» ulttyq jobasynyń el úshin mańyzy zor. Sonyń arqasynda úsh aýysymmen oqytatyn jáne apatty mektepterdiń máseleleri sheshilýge tıis. Jalpy, salynyp jatqan mektepterdiń sany ár óńirdiń qajettiligin jáne onyń demografııalyq ahýalyn eskere otyryp anyqtalady.

«Bul mektepterdiń barlyǵy jańa mektepke asa muqtaj óńirlerde salynýy qajet. Onyń ústine, atyna zaty saı, jaıly mekteptiń oqýshylarǵa yńǵaıly ári bilim berý deńgeıi joǵary bolýǵa tıis. Olar qaýipsiz jáne sapaly bilim berý ortasyna aınalýy kerek», dedi O.Bektenov.

Atalǵan mektepter áý bastan sıfrlyq kameralarmen jabdyq­talyp, polısııanyń Jedel basqarý ortalyqtaryna jalǵanýy tıis ekenin eskertti. Jańa, ınteraktıvti oqytý ádisterin qoldanýǵa múmkindik beretin jyl­dam­dyǵy joǵary ınternet júr­gizilýi kerektigin de eske saldy.

«Jaıly mektepterdi oqý úderisine qajetti zamanǵa saı jabdyqtarmen jáne jıhazdarmen qamtamasyz etý kerek. Bul mektepterdi óskeleń urpaqty, ásirese shaǵyn qalalar men aýyldarda oqýshylardy baýrap alatyn biregeı ortalyqtarǵa aınaldyrý kerek. Onda sport seksııalary men shyǵarmashylyq úıirmeleri jumys istegeni abzal. Bala­larǵa qosymsha bilim alý maqsa­tyn­da fılmder kórip, ınternetten qajetti aqparat izdeý, kitaphanada daıyndalý múmkindigi berilgeni jón», dedi ol.

Ulttyq jobany iske asyrýda shıki­likter de bar. Atap aıtqanda, Mem­leket basshysy ýchaskelerdi bólý jáne jobalyq qujattamany ázirleý qarqynyn synǵa alǵan edi. Osyǵan oraı Úkimet basshysy barlyq máseleni qysqa merzimde joıýdy tapsyrdy.

«Qurylys materıaldaryn, jabdyq­tar men jıhazdardy satyp alý isine barynsha otandyq óndirýshilerdi tartý qajet. Jalpy, Memleket basshysynyń jańa formattaǵy mektepter salý týraly tapsyrmasyn oryndaý úshin bar kúshimizdi jumyldyrýymyz kerek», dedi Premer-mınıstr.

Úkimet basshysy «Samuryq-Qazyna» qoryna 1 qyrkúıekke deıin 98 mektepti, al qalǵan 119 mektepti jyl sońyna deıin paıdalanýǵa berýdi júktedi. «Belgi­lengen merzimderdiń buzylýyna eshqan­daı jol berýge bolmaıdy. Bul rette jumystyń sapasy aqsamaýǵa tıis» dedi.

О́ńir ákimderine 15 naýryzǵa deıin mektep qurylysyna arnalǵan jer ýchaskelerin rásimdeýge qatysty barlyq máseleni sheshý kerektigi aıtyldy.

«Bıyl paıdalanýǵa beriletin mektepterge baratyn joldar men ınjenerlik-kommýnıkasııalyq ınfraqurylymnyń qurylysyn 1 tamyzǵa deıin aıaqtaý qajet. Ashylǵannan keıin birden naqty josparly oqý úderisin uıymdastyrý úshin salynyp jatqan mektepterdi aldyn ala pedagog kadrlarmen qamtama­syz etý kerek.  Ulttyq jobany iske asyrý barysyn maýsym aıynda qaıta qaraımyz. Eger jumys tásili ózgermese, jaýapty tulǵalarǵa óte qatań sharalar qoldanylatyn bolady», dep túıindedi sózin Úkimet basshysy.

Jumysqa selqos qaraýǵa bolmaıdy

Otyrysta qazirgi sý tasqynynyń jaǵdaıy, sondaı-aq kóktemgi maýsymǵa jáne yqtımal tótenshe jaǵdaılarǵa daıyndyq sharalary da talqylandy. Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Shyńǵys Árinov búginde respýblıkada sý tas­qy­ny jaǵdaıy turaqty ekenin aıtty. Bul rette vedomstvo jergilikti at­qarý­shy or­gan­darmen birge sý tasqyny keze­ńine da­ıyndyq boıynsha qajetti is-shara­lar keshenin ótkizgen. «Kóktem» res­pýb­­lıkalyq komandalyq-shtab­tyq oqý-jat­tyǵý aıasynda basqarý organ­dary­nyń da­ıyndyǵy tekserildi. Halyqty qulaq­­tandyrý pysyqtaldy, zardap shekken aza­mat­tardy jınaý pýnktteri daıyndaldy.

Premer-mınıstr buǵan deıin sý tasqynyna qarsy barlyq is-sharany sapaly iske asyrý qajettigi týraly birneshe ret tapsyrma berilgenin atap ótti. Alaıda memlekettik organdar men ákimdikter tıisti sharalardy tolyq kólemde qabyldaǵan joq. «Saldarynan 218 is-sharanyń 92-si osy ýaqytqa deıin oryndalmady. Jumysqa bulaı selqos qaraýǵa bolmaıdy. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrine josparlanǵan is-sharalardyń oryndalmaýyna jol bergen ortalyq jáne jergilikti memlekettik organdardyń laýazymdy tulǵalardyń jaýapkershiligi týraly usynystar engizýdi tapsyramyn», degen O.Bektenov jekelegen óńirlerde qar shyǵarýǵa arnalǵan qarajat tek iri qalalar men oblys ortalyqtaryna bólinetinin aıtty. Aýyldyq eldi mekenderde qar shyǵarý jumystary nazardan tys qalyp keledi. Eldi meken kóshelerin sý basyp qalý jáne joldardy shaıyp ketý faktileri qazirdiń ózinde tirkelip otyr. Jalpy, 217 eldi mekende tasqyn qaýpi saqtalǵan.

«Birtalaı sharýa negizinen ákimdik­terdiń naqty jumysyna baılanysty. Aryqtardy, jaýyn-shashyn kárizderin tazartý, ýaqytsha bógetter salý jáne eldi mekenderde topyraq úıindilerimen bekitýdi qamtamasyz etý kerek. Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi jyl saıyn «Kóktem» respýblıkalyq komandalyq-shtabtyq oqý-jattyǵýy aıasynda sý tasqyny kezeńine ázirlik barysyn tekseredi. Barlyq óńir sý tasqynyna tolyq daıynbyz dep baıandaıdy. Saıyp kelgende turǵyndar jáne sý basqan ǵımarattar men ınfraqurylym zardap shegedi. Iаǵnı, bul oqý-jattyǵýlar formaldy túrde ótkiziletinin, al daıyndyq qaǵaz júzinde ǵana qalatynyn kórsetedi. Biz pármendi sharalar qabyldaýymyz qajet», dedi Úkimet basshysy.

Bul oraıda O.Bektenov tómendegi mańyzdy mindetterdi júktedi:

• Halyqty sý tasqyny qaýpi, sý basý jáne evakýasııalaý kezindegi is-qımyl erejeleri týraly keńinen habardar etý jumystaryn bastaý;
• Halyqpen naqty keri baılanys ornatyp, olardyń kómek týraly ótinishterin birden qaraý;
• Joldar men kópirlerdiń jaǵdaıyna táýlik boıy monıtorıng júrgizý.

Otandyq ónimge tapsyrys artady

Úkimet otyrysynda 9 aqpanda ótken keńeste Premer-mınıstr bergen tap­syr­­malardyń oryndalý barysy da talqylandy. Onda Premer-mı­nıstr­diń orynbasary – Ulttyq ekonomı­ka mınıstri Nurlan Baıbazarov bıýdjet shyǵystaryn ońtaılandyrý maq­satynda ónim­siz pozısııalardy anyqtaý úshin qo­symsha tekseris júrgizil­genin baıanda­dy. Tekseris kezinde memlekettik organ­dardyń ákimshilik shyǵysyn qysqar­tý (forýmdar men zertteýler, issapar­lar), asa mańyzdy emes jobalar men is-shara­lardy qaıta qaraý (ákimshilik ǵımarattar salý, jóndeý jumystary) usynylady.

Ońtaılandyrýǵa 300 mlrd teńgeden astam qarajat usynylady, ol Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn jáne ekonomıkanyń negizgi sektorlaryn qar­jy­landyrýǵa baǵyttalady. Mınıstr Prezı­denttiń ekonomıkany keshendi yryq­­tandyrý týraly Jarlyǵynyń joba­sy ázirlengenin de aıtty. Onda ekono­mıkalyq úderisterge memlekettiń arala­sýyn kezeń-kezeńimen azaıtý boıyn­sha júıeli sharalar kózdelgen. Jar­lyq­tyń jobasy úsh baǵytty kózdeıdi:

• Naryqtyq básekelestikti damytý;
• Tıimdi jekeshelendirý;
• Kvazımemlekettik sektordy keshendi reformalaý.

Úkimet basshysynyń aıtýynsha, respýblıkalyq bıýdjet shyǵystaryn ońtaılandyrý boıynsha usynylyp otyrǵan sharalar qoldaý taýyp jatyr.

«Únemdelgen qarajatty ońdy-soldy shashpaı, ekonomıkalyq ósimdi ynta­landyrýǵa baǵyttaımyz. Bul jumysty jalǵastyrý kerek. 2025-2027 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet jobasyn qalyptastyrý kezinde osy jumystyń nátıjelerin eskerý qajet», dedi ol.

O.Bektenovtiń aıtýynsha, memlekettik retteý teńge­rimdi bolyp, naryqtyń tıimdi jumy­syn qamtamasyz etýge jáne barlyq qatysý­shynyń múddesin qorǵaýǵa baǵyttalýǵa tıis. «Kásipkerlik sýbek­tileri erkin báseke­ge túsetin naryq qurǵan durys. Son­daı-aq ulttyq múd­deler men qaýipsiz­dikti eskerý mańyzdy», degen Úkimet basshysy, otyn-ener­getı­ka ke­sheni, kólik, baılanys jáne ózge de taýar naryǵyndaǵy naryqtyq báse­ke­les­tikti damytý sharasyna erekshe nazar aýdar­ý kerektigin eskertti. Ol ju­mys­kerlerge eńbekaqy tóleý qorynan biryń­ǵaı tólemge qatysty ádisnama jáne tehnı­kalyq máseleler bar ekenin de eske saldy.

«Qarjy mınıstrligi Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵa­rysh ónerkásibi, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý, Densaýlyq saqtaý, Ulttyq ekonomıka mınıstrlikteri­men birge biryńǵaı tólemdi qol­daný krıterıılerin qaıta qarap, esepteý jáne tóleý mehanızmin ońaılatýy, qol­daný aıasyn keńeıtýi qajet», dedi Úkimet basshysy.

Premer-mınıstrdiń birinshi orynbasary Roman Sklıar 14 aqpanda 50 iri ónerkásip, kásiporyn men ulttyq kompanııa basshylarymen kezdesý ótkizilgenin aıtty. Olarǵa aldaǵy jyldary jańa óndiris­terdi qurý, sondaı-aq jergilikti taýar­lardy, jumystar men qyzmetterdi satyp alýdy aıtarlyqtaı arttyrý boıyn­sha naqty mindetter qoıyldy. ERG kompanııasy qa­zirdiń ózinde ystyq brıkettelgen temir zaýytyn, «KazMinerals» jańa mys bal­qytý zaýytyn salýmen aınalysyp ja­tyr. «Qazfosfat» pen «QazAzot» jańa ón­dirister esebinen tyńaıtqyshtar shyǵarýdy 2 ese arttyrýdy josparlap otyr. Almaty jáne Qostanaı óndiristik alańdarynda avtokomponentter óndirisi bastalady.

Barlyq kásiporyn 16 naýryzǵa deıin kelesi kezeńge jańa óndiristerdi qurý boıynsha orta merzimdi damý josparlaryn jáne otandyq taýar óndirýshilerdiń ónimderin satyp alýdy arttyrý jóninde jańa baǵdarlamalar usynady. Premer-mınıstrdiń paıymdaýynsha, ulttyq ekonomıkany jedel damytýda bul baǵyt óte mańyzdy.

«Bizde otandyq ónimge sura­nys­ty arttyrý esebinen aıtarlyqtaı ósý rezerv­teri bar. Kásiporyndarmen josparly jáne belsendi jumystyń nátıjesinde otandyq óndirýshilerdi tapsyrystarmen barynsha júktep otyrýǵa tıispiz», dep túıindedi sózin Oljas Bektenov.