Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetinde ótken jıynda UǴA basqarma prezıdenti Aqylbek Kúrishbaev jas ǵalymdar keńesiniń tóraǵasy, Ulttyq bıotehnologııa ortalyǵy Adam genetıkasy zerthanasynyń meńgerýshisi, qaýymdastyrylǵan professor, PhD Maqsat Jabaǵındi tanystyrdy. Bul kezdesýge respýblıkanyń túkpir-túkpirinen onlaın jáne offlaın rejimde 400-ge jýyq ǵalym qatysty.
– Elimizde ǵalymdardyń jalpy sany 22 myńnan asady. Ǵylymı dárejesi bar qyzmetkerlerdiń ortasha jasy – 57. Ǵalymdardyń 15 paıyzy zeınet jasynda. Bul kórsetkish ǵylym salasyndaǵy memlekettik saıasatqa basymdyq bere otyryp, ǵylymǵa jas talanttardyń kelýine qolaıly jaǵdaı jasaý qajettigin kórsetip otyr. Ulttyq ǵylym akademııasy el ekonomıkasynyń damýyna zııatkerlik úles qosýǵa qabiletti jáne ǵylymǵa qushtar daryndy jastardyń ortalyǵyna aınalýdy maqsat ete otyryp, ekojúıeni damytýmen qatar ǵylymı zertteýlerdiń basym baǵyttary boıynsha jas ǵalymdardyń usynysyn basshylyqqa alyp, túıtkilderdi sheshýge atsalysady. Munymen qosa ǵylymdy basqarý salasyndaǵy olqylyqtardyń ornyn toltyryp, táýelsiz avtonomdy, bedeldi saraptamalyq uıymǵa aınalýdy kózdeıdi, – dedi Ulttyq ǵylym akademııasynyń prezıdenti A.Kúrishbaev.
Akademııa ǵylymı ákimshilendirý salasynda alǵash ret jas ǵalymdardyń quqyǵyn qorǵaý úshin ombýdsmen, tóralqa múshesi, jas ǵalymdar keńesiniń laýazymyna, jas ǵalymdardyń mártebesin kóterý mıssııasyna mán berip otyr. Jetekshi jas ǵalymdar akademııanyń saraptamalyq-taldaý qyzmetine, ǵylymdy nasıhattaýǵa, forsaıttyq zertteýler, aqparattyq jumystar júrgizýge, sondaı-aq ǵylym jónindegi Ulttyq baıandama daıyndaýǵa usynystaryn engizbek.
Jastardyń ǵylymı-shyǵarmashalyq múmkindikterine, áleýmettik jaǵdaıyna qoldaý kórsetý ǵylymnyń damýyna tikeleı áser etetini anyq. Osy oraıda jas ǵalymdar múddesin qorǵaýmen aınalysatyn ombýdsmen mindeti Maqsut Narikbayev University professory, PhD, zańger-ǵalym Múslim Hasenovke júkteldi. Keńes tóraǵasynyń orynbasary bolyp Abaı atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń Jas zertteýshiler keńesiniń tóraǵasy, qaýymdastyrylǵan professor, PhD Shahıslam Laıshanov saılandy.
Kezdesýde jańa qurylǵan Jastar keńesiniń aldaǵy isine sáttilik tilep, ǵylymdaǵy mańyzdy máselelerge toqtalǵan Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek mınıstrliktiń bir jarym jyl merzimde atqarǵan jumysyn az-kem sóz etti. Mınıstrdiń aıtýynsha, atalǵan vedomstvo zańnamalyq bazany retteý saıasatyna basymdyq bere otyryp, ǵylym salasyna qatysty qaýymdastyqtardyń ishki jumystaryn uıymdastyrý, ózin-ózi basqarý isinen beıtarap ustanymda Memleket basshysy usynyp otyrǵan «kórinbeıtin úkimet» qaǵıdatynda jumys istep keledi. Ǵalymdardy biriktirý, ózin-ózin basqarý, ashyqtyqqa negizdelgen qaýymdastyq jumysyn nyǵaıtýmen aınalysyp, júıeli dıalog, tıimdi áriptestikti damytýdy kózdeıdi. Saıasat Nurbek osy oraıda ǵylymdy qarjylandyrý tetikterine de toqtalyp, osy salany qaıta túletýde iske asyp jatqan ilkimdi qadamdar týraly aıtyp berdi. Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, 2024-2025 jyldary jas ǵalymdarǵa arnalǵan zertteý granttaryna 18 mlrd teńge qarastyrylǵan bolsa, byltyrdan bastap ǵylymdy damytýǵa 643 mlrd teńge bólingen. Qarjy kózin taǵy da 15 paıyzǵa ulǵaıta otyryp, aldaǵy úsh jylda 715 mlrd teńgege jetkizý kózdelýde. Desek te, bólingen qarajatty ıgere almaı otyrǵan ınstıtýttar bar. Osy rette UǴA-men birlesip basym baǵyttardy anyqtaý, ǵylymı forsaıttardy ilgeriletý, jańa mehanızmge kóshý ýaqyt kúttirmeıdi. Bul baǵytta Koreıa, Sıngapýr, Reseı, Túrkııa sııaqty elderdiń tájirıbesine nazar aýdarǵan mańyzdy.
Jıyn barysynda Maqsat Jabaǵın jas ǵalymdar keńesiniń qurylymy jáne mindetimen tanystyrdy. Onyń aıtýynsha, jańa bekitilgen prezıdıým qazirgi quramdaǵy 23 ǵalymmen shektelmeıdi. Tórt baǵyt boıynsha jumys isteıtin jastar keńesinde ár salanyń qosymsha ǵylymı baǵyttary anyqtalady. Ǵylymı baǵyttardy ári qaraı zertteý úshin óńirdegi úzdik jas ǵalymdardy jumys toptaryna tartyp, qurylymyn keńeıtýdi kózdeıdi. О́ńirlerde ókildikter, turaqty nemese ýaqytsha eksperttik komıtetter qurylady. Ǵylymda jańa kókjıekterdi baǵyndyrý jas ǵalymdar aldynda turǵan bıik meje ekenin alǵa tartqan Maqsat Jabaǵın «Ulttyq ǵylym akademııasynda aǵa býyn negizin qalaǵan alǵysharttar táýelsiz eldiń jas ǵalymdar keńesiniń jumysyna serpilis beretini sózsiz», dep atap ótti.
Jıyn barysynda respýblıkanyń ári óńirinen kelgen jas ǵalymdar ǵylymdy qarjylandyrý, derekter bazasyn jetildirý, ǵylymı zerthanalar áleýetin kóterý, stýdentterdi ǵylymǵa baýlý, mektepter men kolledjderde ǵylymdy nasıhattaıtyn úıirmeler, mýzeıler ashýdyń ózekti ekenine toqtaldy. Osy túıtkildi máselelerdi sheshý úshin jas ǵalymdar keńesiniń jyldyq jumys jospary aldaǵy ýaqytta bekitiletin bolady.
ALMATY
