Zertteýdegi qyzyqty mysaldyń biri – prezıdent Rıchard Nıksonnyń (1969-1974 jyldary AQSh-ty basqarǵan 37-prezıdent) FRJ tóraǵasy Artýr Bernspen (1970-1978) kezdesýi. Olar ózara 160 kezdesý jasaǵan jáne uzaqtyǵy 190 saǵat bolypty. Sol kezde kópshilik Artýr Bernsti jumsaq aqsha-nesıe saıasatyn júrgizdi dep aıyptady. FRJ 1971 jyldyń sońynda paıyzdyq mólsherlemeni 150 bazalyq tarmaqqa deıin tómendetip tastaǵan bolatyn. Monetarlyq saıasat jumsara bastaǵan 1970 jylǵy aqpannyń sońynan Nıkson qaıtadan prezıdent bolyp saılanǵan 1972 jyldyń qarashasyna deıin bazalyq mólsherleme jalpy 400 bazalyq tarmaqqa tómendetilipti. Bul kezde jyldyq ınflıasııa 1972 jyldaǵy 3,3 paıyzdan 1973 jyly 6,2 paıyzǵa deıin joǵarylap ketken. Ádette ınflıasııany aýyzdyqtaý úshin bazalyq mólsherlemeniń kóteriletinin eskerer bolsaq, onda FRJ saıasatynyń shynynda birtúrli júrgizilgenin baıqaýǵa bolady.
Keıinirek Bernstiń jeke kúndeliginiń keıbir bóligi ashyq derekkózge shyǵyp ketti de, onyń nelikten jumsaq saıasat júrgizgeni azdap túsinikti boldy. Ol «Qaıta saılaný úshin prezıdent bárin jasaıdy» dep jazǵan. Sonymen qatar Berns kúndeliginen Nıksonnyń «aqsha massasyn ulǵaıtýǵa shaqyrǵanyn» da ańǵarýǵa bolady eken.
Dreksel osy zertteýinde bir qyzyq jumbaqtyń sheshýin tabady. Onda FRJ-nyń saıası qysymnan keıingi sheshimi men óz betinshe qabyldaǵan sheshiminiń kórsetkishi birdeı bolǵanymen, ekonomıkaǵa tıgizgen áseri ár alýan bolyp shyqqan: Ortalyq banktiń mólsherlemeni saıası motıv boıynsha 100 bazalyq tarmaqqa tómendetýi 4 jyldan soń ekonomıkadaǵy jalpy baǵa deńgeıiniń 5 paıyzǵa ósýine alyp keledi eken. Eger dál sondaı jumsaq monetarlyq saıasat saıası qysymsyz júrgizilse, baǵa 1 paıyzdan artyqqa óspeıdi. Inflıasııalyq kútýler boıynsha da jaǵdaı solaı órbıdi: eger monetarlyq shoktyń saıası sebebi bar bolsa 5-6 jyldan soń ınflıasııalyq kútý 4 paıyzdan asyp túsedi. Al eger monetarlyq shok FRJ-nyń óz sheshimi bolsa onda ınflıasııalyq kútý deńgeıi 1 paıyzdan aspaıdy.
Iаǵnı halyqtyń «ortalyq bank óz áreketin táýelsiz jasaı almaıdy» dep oılaýy ekonomıkalyq agentterdiń (adamdar men kompanııalar, ıaǵnı jeke tulǵalar men zańdy tulǵalar) ınflıasııalyq kútýin kóterip jiberedi jáne olarǵa qysym kórsetedi. Nátıjesinde, aqsha-nesıe saıasatynyń saıası negizdelgen álsireýine IJО́ men jumyssyzdyqtyń reaksııasy álsiz bolyp shyǵady.
Ara-tura bazalyq mólsherlemege áser etkisi keletin bılik ókilderi bizde de boı kórsetip qalady. 2022 jyly mamyrda Senat tóraǵasy Máýlen Áshimbaev ekonomıkaǵa nesıe berý kórsetkishiniń ósýine joǵary paıyzdyq mólsherlemeniń kedergi keltirip turǵanyn málimdedi. Ulttyq ekonomıka mınıstri bolǵan Álibek Qýantyrov byltyr qyrkúıekte UB-ǵa bazalyq mólsherlemeni (ol kezde mólsherleme 16,5 paıyz edi – red.) 1-2 paıyzdyq tarmaqqa tómendetýge «keńes» berdi.
Ulttyq banktiń 2022 jáne 2023 jyldary qatań aqsha-nesıe saıasatyn ustanýy búginde jemisin bere bastady dep tolyq senimmen aıta alamyz. Birqatar sarapshy joǵary mólsherleme kásipkerlerdiń nesıe alýyn qıyndatady, ekonomıkany qarjylandyrý tejeledi dep dabyl qaqty. Alaıda qymbatshylyq jaǵdaıynda naryqqa taǵy mol aqsha aǵynynyń kelip túsýine jol berý óte qaýipti bolatyn. Sondyqtan UB «ıá, biraz qıynǵa soǵady, biraq erteńgi kúni odan asqan qıyndyqqa tap bolmas úshin, qazirgi beınetke tózeıik» degen ustanymda júrdi. 2023 jyldyń shildesinen beri únemi tómendep kele jatqan bazalyq mólsherleme jáne onyń ınflıasııany azaıtýdaǵy róli (sharyqtap ketken 20 paıyzdan 9,5 paıyzǵa deıin tústi) osyny dáleldeıdi.
