Jolaýshysyz saparjaı

Astanadaǵy «Saparjaıǵa» ar­naıy baryp, tolyq aralap, jaǵ­daıdy kózimizben kórip qaıt­tyq. Tablo baǵanynda eki baǵyt­tyń ǵana reısi jazylǵan. Soǵan saı úlken zalda eki-aq jolaýshy eleýsiz ǵana otyr. Eki qabatty qonaqúı de qańyrap bos turǵan sııaqty. Ári-beri júrgen jan balasyn baıqamadyq. Ekinshi bettegi ashanada da shaı iship, júrek jalǵap turǵan adam kózge túspedi. Erterek kelip qoıdyq pa dep saǵatqa qarasaq, tirshilik qaı­naıtyn sáskeniń kezi bolyp qalypty. Shashyrańqy turǵan dúń­girshekterdiń keıbirinde bolmashy satylym zattary qylań bergenimen, tutynýshydan jur­daı. Aýmaǵy atshaptyrym asta­nalyq avtobeket qańyrap bos tur. Ne istemek kerek?

Izdep júrip «Saparjaı-Astana» JShS dırektorynyń qabyldaýyna surandyq.

«2020 jyly pandemııa bas­tal­ǵaly jumysymyz alǵa baspaı qoıdy. Onyń sebebi kóp. Sol kezde saparjaı 9 aı boıy jabyq turdy. Kóptegen tıisti mekemelerge arnaıy hat jazdyq. Onyń arasynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemelulynan bas­tap Kólik mınıstrligi, As­tana ákimdigine joldanǵan aryz-shaǵymdarymyz da bar. Bizdiń jabylyp turǵan máse­le­miz bo­ıynsha úkimettik komıssııa qu­rylyp, úsh aı degende ony sol kezdegi vıse-premer Eraly Toǵjanov bas­tap keldi. Komıssııa quramynda qalalyq ákimdik pen «Atameken» UKP-nyń jáne Kólik mınıstrligi Avtojol komıtetinen de ókilder boldy. Olardyń qa­ta­rynda qalalyq sanıtarlyq-epıdemııalyq baqy­laý qyz­me­tiniń bastyǵy da júrdi. Osy mem­le­ket­tik organdardyń ókil­derinen quralǵan komıssııa saparjaıdyń ishi-syrtyn tolyq qarap, avtobýs­tar­dy túgel tekserdi. Sóıtip, sa­nı­tarlyq normaǵa tolyq sáıkes degen toqtamǵa kelip, jumys is­teýi­mizge ruqsat bergendeı boldy. Dese de avtovokzal ashylmady. Sol 9 aı boıy jabyq turdy», deıdi avtobekettiń dırektory Jumash Ábdirahmanov.

Dırektordyń aıtýynsha, osy eki arada Reseıden kelgen «inDrive» qo­symshasy men qalanyń ár tu­syn­daǵy «jabaıy» tasymal kúsh alyp ketti. Olar adamdardy alys-jaqyn qalalarǵa esh­qandaı ruqsatsyz, jolaýshy ta­­sy­maldaýda talap etiletin esh­­bir tıisti qujatsyz tasymaldaı bastady. Ásirese halyq arasynda «Shanhaı» atalyp ketken qala shetindegi Kók bazar men Alaı bazarynda jolaýshylardy beı-bereket jınaýdyń jabaıy tásilderi amalǵa asyp jatty. Mundaı áreket keıbir meshitter men basqa da iri saýda oryndarynyń janynda da bolǵan. Al olardyń zańsyz isine tyıym salatyn memlekettik or­gan­dar sol kezde pandemııa sebe­binen jumys istemedi.

О́z elimizdiń azamaty bolyp sanalatyn jolaýshylardy jabaıy túrde tasymaldaýǵa sol kezde memle­kettik organdardyń nege kóz juma qaraǵany áli túsi­nik­siz. О́ıtkeni alys-jaqynǵa avtokólikpen jolaýshy tasymaldaý úshin arnaıy organdardan mindetti ruqsat qujaty bolýy shart. Áýeli tasy­mal­ǵa shyǵatyn avtobýs júrgizýshisi bir táýlik demalyp, ár reıstiń aldynda medısınalyq tekserýden ótip otyrý­ǵa tıis. Sondaı-aq avtobýs nemese sha­ǵyn avtobýs ár reıs­ke shyqpas buryn teh­nı­ka­lyq baıqaýdan ótkizilýi kerek.

«Áıtpegende jol ústinde jo­­laý­­shy­nyń ómiri men densaý­lyǵyna qater tónýi bek yqtımal. Konstıtýsııanyń birinshi babynda «elimizdiń eń qymbat qazynasy – adam jáne adamnyń ómiri» ekeni taıǵa tańba basqandaı anyq jazylǵan. Jolaýshy qozǵalysyn baqylaýǵa mindetti memlekettik organdar bul mańyzdy iske nege selqos qaraıtynyn túsinbedik», dedi dırektor.

Pandemııaǵa deıin Astanadaǵy saparjaıda 150-ge jýyq adam qyz­met etipti. Tabystyń joqty­ǵy­nan olar­dyń sany qysqara kelip, búginde 25 jumysshy ǵana qalǵan. Onyń ózinde aı saıyn 2-3 qyzmetkerdi aqysyz demalysqa jiberip otyrady eken. Jalaqylary da tym tómen. Avto­­beket zalyndaǵy bos alań­dar­dy kom­mersııalyq maq­sat­ta jalǵa be­rip, 25 qyzmetkerdiń eńbekaqysyn áýpirim­men aıyryp otyrǵan jaǵdaıy bar. Mundaı aıanyshty jaǵdaıǵa túsip qal­ǵan­daryn «inDrive» pen «jabaıy» tasymaldyń beleń alyp ketkeninen kóredi.

«Bulardyń bárinde derlik jolaý­shyǵa qyzmet kórsetý lısenzııasy da joq. Zań boıynsha tu­raqty nemese turaqsyz qatynaý degen bar. Turaqty qatynaý de­ge­ni bizdiń avtovokzaldan ǵana jú­rýge tıis. Turaqsyz degeni – tap­­syryspen ǵana júretin qo­­­ǵam­dyq kólikter. Mysaly, týrıs­­terdi nemese sportshylar­dy jáne saıahatqa shyqqan mektep oqýshylaryn tasymaldaýmen aınalysatyndar. Qa­zir­gi turaqsyz qatynaýshylardyń lı­sen­­zııasynyń merzimi sheksiz sııaq­ty. Keıbiri 2000- jyldary alǵan lısenzııa­symen áli de adam tasyp júr. Negizi el ishinde júretin jolaýshy avtobýstaryna ákimdiktiń Kólik basqarmasy ruqsat qaǵazyn beredi», dedi J.Ábdirahmanov.

Qalalar arasynda qatynaý tártibi boıynsha eger Shymkent­ten beri qaraı bir avtobýs sa­parǵa shyqsa, onda oǵan qarsy Astanadan da dál sondaı bir kólik jolǵa túsýge tıis. Júrý kes­tesi jasalyp, soǵan saı naqty erejeleri bolady. Ony buzǵandar zań aldynda jaýapkershilikke tartylýy kerek. Qazir «Saparjaı-Astana» JShS-men kelisimshart jasasqan 50 shaqty tasymaldaý­shy kompanııa bar. Olar zańǵa negizdelip qoıǵan talaptarǵa tolyq saı keledi jáne qyzmettik erejeni qatań usta­na­dy.

«Bularmen birge avtovok­zal­dardyń dıspetcheri bar. Olar sapardaǵy ár jolaý­shy avtobý­sy­nyń ár qadamyn baqylap, kerek jerde baǵyttap otyrady. Keleńsiz jaǵdaı týyndasa, kómek berý sharalaryn qarastyrady. Mem­lekettik organdarǵa habar jibe­re­di. Jol ústinde avtobýs buzyl­sa, ekinshisin jóneltýdi uıym­das­tyrady. Al zańsyz, jabaıy tasymalda onyń biri de joq. Osyny árbir azamatqa táptishtep túsindiretin buqaralyq aqparat quraldary da biz­diń «maıdanǵa» jetkilikti kóńil bóle ber­meıdi», deıdi suhbat berýshi.

Elimizde keıbir avtobýstar 1000 nemese 1500 shaqyrymǵa deıin qa­shyq­tyq­ty eńseredi. Ol jol­dar­dyń jaǵ­daıy taǵy belgili. Jol boıyndaǵy qyz­met kórsetý oryndary men mekeme­ler­diń hali de máz emes. Kók bazar janyndaǵy «jabaıy» tasymaldaýmen aınalysatyn birneshe avtobýsqa baryp jón-josyq surap kórdik. Olardyń jolaýshylarmen qarym-qatynasyna jáne qylyp otyrǵan qyzmetine qarap, «jabaıy tasymal» degen uǵym osy arada oıymyzǵa nyq­tap ornyqty. Zańdy suraǵymyzǵa shalaǵaı jaýaptary da birtúrli kúdik uıalatady. Lısenzııalary bary-joǵyn, bul jerde turyp jolaýshy jınaýǵa kim ruqsat etkenin, qandaı ereje men talapqa saı jumys isteıtinderin bilgi­miz kelgen. Ol áreketimizden túk shyqpady.

Onda oryndar túrli baǵamen satylady. Aldyńǵy jaǵy qymbat bolsa, artqy oryndar arzan. Bılet berý degen túsinik osynaý qaýymǵa múlde jat sııaqty. Jolaýshylardyń ornyn óz qalaýy bo­ıynsha retteı salady. Buǵan qosa jatyn oryndary bar avtobýstardyń jolaýshy tasymaldaýyna bizdiń elde ruqsat joq. Biraq olarda bar. Sondaı-aq avtobýs tolmaǵan jaǵdaıda ekinshi kúnge qala salady. Myna beıqamdyq pen tártipsizdikti baı­­qaı almaı júrgen tıisti mem­lekettik organdarǵa qarap, «Kór­mes, túıeni de kórmes» degen mátel tilge oraldy.

Saparjaı dırektorynyń sózine qaraǵanda, qazir «inDrive» qyzmeti Reseıde toqtatylypty. Sebebi solar­dyń sebe­binen jol oqıǵasy men jol apaty óte kóp tirkelgen.

Iá, myńdaǵan shaqyrym joldy bir júrgizýshiniń demalyssyz basyp ótýi múmkin emes. Jolsoqty bolyp sharshaǵan, kózi talǵan júrgizýshi túrli sebeppen joldyń qarsy betine shyǵyp ketip, qanshama ómirdiń qyrshynynan qıylýyna sebepshi bolmaı ma? Buǵan qosa dereksiz joǵalyp jatqan adamdar men balalardyń da iz-tússiz ketýine zańsyz, beıbereket jolaýshy tasy­maldaýdyń da septigi bar ma degen oı keledi. Ara-tura zańmen ty­ıym salynǵan keı zattardy qylmys áleminiń ókilderi osyndaı kóliktermen dittegen jerine jetkizýge tyrysady degen áńgimeni de estip qalamyz.

«inDrive» qosymshasynyń zań­syz áreketteri týraly mem­leket­tik organ­dar­ǵa kóptegen hat joldadyq. Olardy tym alys saparǵa jibermeı, arasy 50 sha­qy­rymdyq qashyqtyqpen shekteý qoıý kerek degende usynys engizdik. Biraq bul máseleniń bárin memlekettik organdardyń túpkilikti tekserip, zerde­leý­­ge kásipkerlerdi tekserýge salyn­ǵan moratorıı qolbaılaý bolypty. Endigi jaǵdaı ońalyp, tıisti sharalar qolǵa alynady degen úmittemiz. Qańtar aıyn­da Kólik mınıstri Marat Qarabaev eldegi avtobeket basshylary men salada qyzmet etip júrgen júzge tarta adamnyń basyn qosyp, jıyn ótkizdi. Onda kóp másele talqylandy. Odan keıin osy aqpan aıynyń 13-inde taǵy bas qosýymyz kerek bolatyn. Ol jıyn keıinge shegerildi. Sebebi qaladaǵy juqpaly aýrý taǵy ýshyǵyp, adamdar qaıtadan betperde taǵýǵa májbúr boldy. Ke­le­si kezdesýde beı-bereket ket­ken salany júıelep, bir retke kel­ti­retin zań talqylaýǵa túsedi», dedi J.Ábdirahmanov.

Zamana úderisine ilese almaı qalǵan kásiporyn basshylary barlyq kináni ózgege artpaı, básekelestermen ortaq kelisimge kelip, ýaqyt talabyna saı jumys istegenderi de jón be degen oı keledi.