Shaǵyn jáne orta bıznes úlesi artty

О́tken jyldyń qorytyn­dy­synda óńir áleýmettik jáne  ekonomıkalyq damý kórset­kishteri boıynsha barlyq salada turaqty ósimge qol jetkiz­gen. Negizgi kapıtalǵa salyn­ǵan ınvestısııa byltyrmen sa­lys­tyrǵanda 16,4%-ǵa, óńdeý óner­kásibi – 7,4%-ǵa, qurylys jumysynyń kólemi – 29,7%-ǵa, turǵyn úılerdi paıdalanýǵa berý – 1,7%-ǵa, ishki saýda kólemi 18,6%-ǵa ósip otyr.

«Memleket basshysy elimiz­diń myqty ónerkásiptik negizin qalyp­tastyryp, ekonomıkamyz ózi­mizdi tolyq qamtamasyz ete ala­tyn jaǵdaıǵa jetkizý másele­sin talap etip otyr. Sondyqtan oblys ekonomıkasyn odan ári ártaraptandyryp, óńdeý salasyn damytý baǵytynda naqty isterdi qolǵa alyp jatyrmyz», dedi aımaq basshysy.

2023 jyly óńirde ónerkásip óniminiń kólemi 3,5 trln teńgeni qurap, ósim 6,6%-ǵa jetti. О́ńdeý ónerkásibiniń kólemi 308 mlrd teńgeni qurap, 7,4%-ǵa artty. О́sim metallýrgııa ónerkásibi, munaı óńdeý ónimderi, mashına jasaý, jıhaz, qurylys ındýs­trııa­sy salalarynda baıqalǵan.

Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 16%-ǵa artyp, 645 mlrd teńge bolsa, sonyń ishinde jeke ınvestısııa úlesi 495 mlrd teńgeni nemese 77%-dy qurap otyr.

О́ńirdiń ekonomıkasyn árta­rap­tandyrý úshin aldaǵy bes jyl ishinde 67 ınvestısııalyq joba qolǵa alynǵaly otyrǵa­nyn ákim­niń áńgimesinen bil­dik. Joba­lardyń jalpy quny 2,4 trln teńge bolmaq. Byl­tyr ǵana oblysta ónerkásip pen aýyl sharýashylyǵy salasynda quny 30 mlrd teńge bolatyn 45 ınvestısııalyq joba iske qosylǵan. Osy arqyly 1000-nan asa jańa jumys orny ashyl­dy. Buǵan qosa shetel ınves­tor­larynyń qatysýymen qol­ǵa alynǵan jobalar sany da ósip keledi. Relokasııa aıasynda 5 mlrd teńgelik 5 joba júzege asty, 173 adam turaqty jumysqa ornalasty. Bıyl jalpy somasy 100 mlrd teńgege 15 jobany iske asyrý josparlanyp otyr. Bul óńirimizde qosymsha jańa jumys oryndaryn qurýǵa, salyq túsimin kóbeıtýge, jańa tehnologııalardy engizýge múmkindik beredi.

Prezıdent otandyq kásipker­likti qoldaý, básekelestikti damytý, 2025 jylǵa qaraı ishki jalpy ónimdegi shaǵyn jáne orta bıznes (ShOB) úlesin 35 paıyzǵa deıin jetkizý jóninde naqty tapsyrma bergen bolatyn. Memleket tarapynan jasalǵan birqatar naqty sharanyń nátıjesinde Batys Qazaqstan óńirinde de shaǵyn jáne orta kásipkerlik damyp keledi. 2023 jyldyń qory­tyndysyna kóz salsaq, óńirdiń shaǵyn jáne orta bıznes salasy jalpy ónimniń 33%-yn óndirgen eken. ShOB sany byltyr 8,7%-ǵa, saladaǵy qyzmetker sany 7%-ǵa ósip, 127 myń adamdy quraǵan. Oblysta qazir 58 myńdaı shaǵyn jáne orta bıznes nysany naqty jumys istep tur.

«Shaǵyn jáne orta bıznes nysandary 1,6 trln teńgeniń ónimin óndirdi. О́tken jyly memlekettik qoldaý sharalary aıasynda shaǵyn kásipkerlikke 22 mlrd teńgege jýyq qarjy bólinip, 3 myńnan astam jobaǵa qoldaý kórsetildi. Sol arqyly 4 myńnan asa jańa jumys orny ashyldy», deıdi Narıman Tóreǵalıuly.

Bıyl shaǵyn jáne orta bıznes nysandaryn memlekettik qoldaý maqsatynda 22 mlrd teńge qarastyrylyp otyr eken.

«Aýyl amanaty» baǵdarla­ma­sy Aqjaıyq óńirinde tabys­ty júzege asyp jatyr. Baǵdar­lama aıasynda 2023 jylǵa respýb­lı­kalyq bıýdjetten 6,4 mlrd teńge nesıe qarajaty bólinip, qazir 966 ótinish boıynsha 6,3 mlrd teńge kóleminde qarjy berildi. Sondaı-aq negizgi azyq-túlik taǵamdarynyń ımporty­na táýeldilikti azaıtý maq­sa­tyn­da aldaǵy 3 jylda aýyl sharýa­shylyǵy ónimderin qaıta óńdeý kólemin 70%-ǵa deıin jetkizý maqsaty tur. Oblysta 270 aýylsharýashylyq kooperatıvi jumys isteıdi. Sonyń ishinde 44 kooperatıv «Aýyl amanaty» baǵdarlamasy aıasynda jańadan qurylǵan.

Al halyqty qaladan aýyl­dyq jerge qonystandyrý úshin 2024-2026 jyldarǵa arnalǵan «Qaladan aýylǵa» qanatqaqty jobasy qolǵa alynǵanyn budan buryn habarlaǵan edik. Jobanyń negizgi maqsaty – azamattardyń aýylǵa kelýin yn­talandyrý, aýylda shaǵyn bız­nesti damytý, turaqty jumys orny joq qala azamattarynyń, jas ot­basylardyń áleýmettik máse­l­elerin sheshýge qoldaý kórsetý.

Oblysta qaıta óńdelgen aýylsharýashylyq ónimderiniń úlesi 2022 jyly 56%-dy qurasa, 2023 jyldyń qorytyndysy­men 63,1%-ǵa jetti. «Biz 2026 jyl­ǵa deıin bul kórsetkishti 70%-ǵa jetkizetin bolamyz», dedi N.Tóreǵalıev.

О́tken jyly oblysta barlyq aýyl sharýashylyǵy daqyly­­nyń egis alqaby 617 myń gek­­tar boldy. Nátıjesinde, oblysta 302 myń tonna as­­tyq, 153 myń tonna kartop, kó­k­­ónis-baqsha ónimi jınaldy. Maı­ly daqyldardan 78 myń tonna ónim alyndy. Agro­ó­ner­kásip keshe­ninde 2023-2026 jyldarǵa 89 mlrd teńgege 40 ın­ves­tısııalyq jo­ba josparlansa, 2023 jyly 6 mlrd teńgege 15 ın­vestısııalyq jo­ba júzege asyryldy. Bıyl 47 mlrd teńgege 19 jo­bany iske asyrý josparlanǵan eken.

Árıne, osynyń bári óńirdiń azyq-túlik qaýipsizdigi úshin asa mańyzdy jumys ekeni sózsiz. Búginde óńirde golland tehnologııasymen jylyna 11 myń tonna ónim shyǵaratyn eki óndiristik jylyjaı jumys istep tur. Byltyr olar 6,7 myń tonna ónim shyǵarǵan.

О́ńirdiń qajettiligi úshin maý­symaralyq kezeńde 66 myń tonna kartop pen kókónis qoımada saqtalýǵa tıis. Byltyr 130 myń tonna ónim óndirilse, sonyń bir bóligi oblys aýmaǵyndaǵy 35 kókónis qoımasynda saqtaýly tur. Bul jerde óńir qajetiniń 75 paıyzy qamtylǵan. Bıyl taǵy da 4 kókónis qoımasy iske qosylsa, oblys ózine qajetti kókónisti tolyǵymen saqtaı alady.

«2030 jylǵa qaraı biz sýarmaly alqaptyń kólemin 44 myń gektarǵa deıin jetkizemiz. Ol jerde sýdy únemdeıtin tehnologııa qoldanylady. 2023 jyly mundaı alqap kólemi 11,5 myń ga ǵana bolǵan edi», deıdi oblys ákimi.

2023 jyly óńirde aýyl sharýa­­shy­lyǵyn qoldaý úshin 54 mlrd teńgeden astam qarjy bólin­gen bolatyn. Sonyń ishinde 3 myń agroqurylym 16 mlrd teń­ge sýbsıdııa alǵan, 38 mlrd teńge nesıe bólingen. Al bıyl salany qoldaý úshin bólinetin qarjynyń kólemi 73 mlrd teńge bolmaq.

О́ńirdiń damýyna úlken serpin beretin baǵyttyń biri – etti mal sharýashylyǵy. Jyl saıyn óńirde mal basy da, mal sharýashylyǵy ónimderin óndirý kólemi de turaqty ósip keledi. Qazir oblysta 857 myń bas iri qara (13 paıyzy asyl tuqymdy), 1 mln 346 myń bas qoı men eshki, 308 myń bas jylqy jáne 3 myń basqa jýyq túıe maly ósirilip jatyr. 2023 jyly aýyl sharýashylyǵynyń jalpy ónimi men kórsetilgen qyzmeti 30,5 mlrd teńgeni quraǵan. Sonyń ishinde óndirilgen et kólemi – 58 myń tonna, sút – 242 myń tonna, jumyrtqa – 166 mln dana, jún 2,2 myń tonna boldy.

«Áleýmettik azyq-túlik sebeti» degen uǵym bar. Kún­de­likti turmysqa qajetti 19 túr­li azyq-túlik túri kiretin bul tizim­niń baǵasy erekshe baqylaýǵa alynǵan. Sonyń ishinde 1-sortty un, nan, sıyr eti jáne makaron ónimderimen Batys Qazaqstan oblysy ózin-ózi tolyq qam­typ otyr. Al sábiz, qyryqqabat, pas­terlengen sút, sary maı, irimshik jáne aıran syndy 6 túrli azyq-túlikpen 75 paıyzǵa deıin qamtylǵan. Taýyq eti, jumyrtqa, pııaz, kúnbaǵys maıy, kartop ónimderimen qamtylý deńgeıi odan da joǵary. Tek qaraqumyq, kúrish, qant pen tuz ǵana Batys Qazaqstan aýmaǵynda óndirilmeıdi. Degenmen óńirde aqsap jatqan sala – sút óndirý máselesi. Dál qazir Batys Qazaqstan úshin 112 myń tonna sút ónimderi qajet bolsa, sonyń 22 paıyzyn ǵana ózimiz óndire alamyz. Byltyr 400 basqa arnalǵan sút-taýarly ferma qurylysyna 6 mlrd teńge bólindi. Odan bólek, taǵy da 4 sút fermasyn qarjylandyrý baǵdarla­ma­sy iske qosyldy. Osy jobalar iske qosylǵan kezde oblys sút ónimderimen 30 paıyzǵa deıin qamtylady», deıdi óńir basshysy.

Batys Qazaqstan oblysy