О́ńir sportyn órkendetý paryz

Bir jylda – 1 655 júlde

Derekke júginsek, ótken jyl óńir sportshylary úshin tabysqa toly bolǵan. Oblys ákimdigi dene shynyqtyrý jáne sport basqarmasynyń basshysy Arman Táshmetov keltirgen málimetke zer salsaq, jambyldyq 805 sportshy túrli deńgeıdegi ulttyq quramalardyń múshesi eken.

«2023 jyly oblysta sport­tyń olım­pıadalyq jáne olım­pıadalyq emes túr­lerin damytý dıreksııalary ashyldy. Qa­zirgi ýaqytta oblys boıynsha basqarmaǵa qarasty 53 sport me­­kemesi jumys atqaryp jatyr. Sport mekemelerinde 29 862 sport­shyny 1 222 jattyqtyrýshy turaqty túrde jattyqtyryp júr. Qazirgi tańda oblysta sporttyń 83 túri qamtylǵan. О́ńir sportshy­lary búginge deıin túrli res­pýb­lıka­lyq jáne halyqaralyq jarystarda 1 655 medalǵa ıe boldy. Onyń 623-i – altyn, 480-i – kúmis, 552-si – qola medal. 2023 jyly jambyldyq 1 sportshy Qazaqstannyń Eńbek sińirgen sport sheberi, 15 sportshy halyqaralyq dárejedegi sport sheberi, 64 sportshy QR sport sheberi normatıvin oryndady. Al 9 jattyqtyrýshy «Qazaqstan Respýb­­lıkasynyń Eńbek sińirgen jattyq­tyrý­shysy» ataǵyna ıe boldy», deıdi basqarma basshysy.

Jyl ishinde 623 altyn júlde buıyr­ǵany, árıne, jaqsy. Bir qara­ǵanda nátıje kóńil toǵaı­tady. Alaıda sport salasyn ór­kendetýge qyrýar qarjy bóline­tinin eskersek, jambyldyq sport­shy­lar­dyń tolaıym tabysqa je­týi zańdylyq ta sekildi.

Byltyr óńir sportynyń barlyq shy­ǵynyn óteý úshin 14,2 mlrd teńge qar­jy qarastyrylypty. Uqsata bilgenge álbette, az qarajat emes. Al buqaralyq sport­ty damytý maqsatynda óńirde az jumys atqarylyp jatqan joq. Jalpy kór­setkish te jaman emes. Áıtse de kem­shilik te bar sekildi.

«Buqaralyq sportty damytý jáne balalar men jasóspirimderdi dene shy­nyqtyrýǵa tartýǵa ba­sym­dyq berilip otyr. Sportty jan basyna qarjylandyrý qaǵıdalaryna sáıkes memlekettik tapsyrystardy engizý arqyly bıýdjetten 930,7 mln teńge bólinip, 4-17 jas ara­lyǵyndaǵy 8 100 bala men jas­óspirim 19 sport túrimen seksııalarda tegin negiz­de shuǵyldanýǵa múmkindik aldy. 2024 jyly 1 mlrd 237 mln teńge bólinip, 8 500 balany qamtý josparlanyp otyr. Taraz qalasy men aýdandarda buqaralyq sportty damytýǵa 2024 jylǵa jalpy 344 mln teńge bólingen. О́tken jylmen salys­tyrǵanda qarjy kólemi 22,7%-ǵa nemese 100,9 mln teńgege kemigen. Buqaralyq sportty qarjylandyrý Jambyl (17,1 mln teńge), Qordaı (15,7 mln teńge) jáne Merki (15,4 mln teńge) aýdandarynda tıisti deńgeıde bolmaı tur. Sonymen qatar 2024 jylǵa tek Shý aýdany men Taraz qalasynda ǵana ótken jyly bólingen qarjy kólemimen salystyrǵanda ósim baıqalady. Basqa aýdannyń barlyǵynda 2024 jylǵa bólingen qarjy kóle­mi ótken jylǵa qaraǵanda tó­men», deıdi basqarma basshysy A.Tásh­metov.

Turǵyndardy buqaralyq sportqa baýlý – memlekettik deń­geıdegi másele. Bıliktiń ózi tur­ǵyndardyń sportpen aınalysýy­na barlyq jaǵdaı qarastyryp otyrǵanda óńirimizdegi keıbir aýdandardyń kejegesi keıin tartyp, qarajattan qysastyq kórsetkeni jaramas. Jyl endi bastaldy ǵoı, bálkim ákimder bul máselege taǵy bir aınalyp soǵyp, qarajat kólemin ulǵaıta jatar. Áıteýir, óńir halqynyń 40,2 paıyzy buqaralyq sportpen shuǵyldanady degen derek kóńilge medeý bop tur.

Dańqyń qaıda, Jambyl boksy?

Jambyl sporty týraly sóz qozǵala qalsa, áýesqoı boksty aınalyp óte almaı­tynymyz anyq. Talaı baıraqty báse­kelerde el namysyn abyroımen qorǵaǵan bylǵary qolǵap sheberleriniń esimi tarıhta altyn árippen ja­zylǵany anyq. Biraq búginde óńir­diń áýesqoı boksynda da másele bar sekildi.

О́tken jyly qudaıy kórshimiz О́zbek-s­ta­n astanasy Tashkent qalasynda ótken álem chempıonatynda 71 kg salmaq dáre­je­sinde baq synaǵan ulttyq qurama kapıtany Aslanbek Shymbergenov qarsy­lastarynyń barlyǵynan aılasyn asyryp, jeńistiń bıik tuǵyrynan kórindi. Bul altyn júldeni jambyldyq jankúıerler 24 jyl boıy asyǵa kútti. Sońǵy ret 1999 jyly Bolat Jumadilov álem­dik dodada top jarypty. Shı­rek ǵasyrǵa jýyq ýaqyt boıy jam­byldyq bylǵary qolǵap sheber­leriniń álem chempıony ataǵyna qol jetkize almaýy kimdi de bolsyn oılandyrsa kerek. Aıtpaqshy, sol dodada 67 kg salmaqtaǵy úkili úmitimiz Dýlat Bekbaýov kúmis medal ıegeri atandy.

Sportqa asa bir qatty jaǵ­daı qaras­tyrylmasa da, táýelsiz­diktiń alǵashqy jyldarynda boksshylarymyz jeńistiń bıik tuǵyrynan jıi kórindi. Alǵashqy úsh Olımpııa oıyndarynda jam­byldyq bylǵary qolǵap she­berleri júldeni kúrep ákeldi. Altanta Olımpıadasynda Bolat Jumadilov kúmispen kúptelse, Ermahan Ybyraıymov pen Bolat Nııazymbetov qola júldeni qor­jynǵa túsirdi. Al Sıdneı Olım­pıa­dasynda Ermahan Yby­raıymov altynnan alqa taqsa, Bolat Jumadilov ekinshi ret kúmis júlde ıegeri atandy. Afınada Baqtııar Artaev Olımpııa oıyn­darynda búkil sport túri boıynsha jalǵyz altyndy ıelenip, el abyroıyn saqtap qaldy.

Afınadan keıin bitti, toq­tady. Jam­byldyq boksshylar tórjyldyqtyń basty dodasynda júldeniń mańyna jolaı alar emes. Beıjiń, London, Rıo, Tokıo. Osy qalalarda ótken baıraqty básekede altyn túgili qola júl­de túsimizge kirmeıtin boldy. Ne­den múlt ketip jatyrmyz? Osy jyly Parıj tórinde ótetin Olım­pııa oıyndarynda júlde buıyra ma? 20 jyldan keıin osy olqy­lyqty túzeı alamyz ba? Úmitker – jalǵyz. 71 kg salmaq dáre­jesinde baq synap júrgen Aslanbek Shymbergenovtiń árbir qa­damyna kóz tigip qarap otyrmyz. Parıjde júldege talasý úshin Shymbergenov jaqyn arada joldama jeńip alýy kerek.

Baıqaısyz ba, 1996-2004 jyldary ótken Olımpııa oıyndarynda bylǵary qolǵap sheberleri júldesiz qaıtpapty. Ol kezde sportqa qazirgideı qarajat qa­ras­tyrylmaıtyn. Keremetteı sport keshenderi joq edi. Sýyq zalda shynyqqan Ermahan men Bolattardyń (Jumadilov pen Nııazymbetov) jeńisti joryǵyn jalǵastyratyn saıypqyrandar búkil jaǵdaı qarastyrylǵan qa­zirgi kezde tabylmaı turǵany tań­daı qaqtyrady. Bir kem dúnıe degenińiz osy emes pe?

Olımpııa oıyndarynan bó­lek, álem chempıonattarynda da jambyldyq boks­shylar jasyndaı jarqyrap júrýshi edi. Bir ǵana Bolat Jumadilovtiń ózi álem chempıonatynyń úsh medalin qor­jynymyzǵa túsirgenin qalaısha umyta­myz?! Umytý múmkin emes. 51 kg salmaq dárejesinde synǵa túsken ol 1995 jyly Berlınde ótken alamanda kúmis medaldy moınyna ilse, 1997 jyly Býdapeshtten qola júldemen oraldy. Budan soń ol 1999 jyly Hıýs­tondaǵy jahandyq jarysta altyn medalǵa qol jetkizip, mereıimizdi tasytqany qalaı ǵana jadymyzdan óshsin? Bolatpen qalaı maqtansaq ta jarasady. Álem birinshiliginen bólek, Olımpııa oıyndarynda eki kúmis, Azııa chempıonatynda eki altyn, bir qola júlde ıelengen Jumadilovtiń sportshy retindegi mansaby barlyq boksshyǵa úlgi shyǵar.

Sıdneı Olımpıadasynyń chempıo­ny Ermahan Ybyraıymov ta álem birin­shiliginde jasyndaı jarqyrap edi. 1997 jyly 67 kg salmaqta topqa túsken Er­mahan Býdapeshtte kúmis júl­deger, 1999 jyly 71 kg salmaqta jarysqa qatys­qan ol Hıýstonda qola júl­deger atandy. Biraq Er­mahan Yby­raıymov pen Bo­lat Jumadilov kásibı mansabyn aıaqtaǵan soń Jambyl boks­y aýyz toltyryp aıtarlyqtaı jetistikterge qol jetkizgen joq. Arada birshama ýaqyt ótkende 69 kg salmaq dárejesindegi Olım­pııa oıyndarynyń chempıony, Barker kýboginiń ıegeri Baqtııar Artaev oblys boksynyń abyroıyn qalpyna keltirdi. Ol 2005 jyly Mıanıanda ótken álem birinshiliginde qola júldege qol jetkizse (69 kg), araǵa eki jyl salyp Chıka­goda ótken jahandyq jarysta sol nátıjesin qaıtalady (75 kg). Baqtııardyń sporttyq mansabyndaǵy sońǵy tabystary da osy júldeler edi.

2011 jyly Ázerbaıjan astanasy Bakýde ótken álem chempıo­natynda Ǵanı Jaılaýovqa (60 kg salmaq dárejesi) qola júlde bu­ıyrdy. Budan soń taǵy da úzilis bastaldy. Almatydaǵy álem chem­­pıonatyn esepke almaǵanda (bul dodaǵa oblysymyzdan boks­shy qatysqan joq), 2015 jyly Qa­tarda ótken álem chempıonatynda ob­lysymyzdan bir boksshy qatys­­qanymen, júlde buıyrmady. Sátsizdik serııasy 2017 jyly bu­zyl­dy. 75 kg salmaq dárejesinde synǵa túsken jýalylyq jampoz Ábil­­­han Amanqul Gambýrgten (Ger­­ma­nııa) kúmis medalmen oral­ǵan.

Sonymen, árige barmaı, keıingi bir­neshe jylǵa den qoıyp kó­reıik­shi. Esimizde qalǵany 2013 jyly Almatyda uıym­dastyrylǵan álemdik synǵa jam­byldyq oǵlandar qatyspapty. Arada alty jyl ótken soń Reseı tórinde jalaýy jel­biregen alamanda óńirimizden birde-bir byl­ǵary qolǵap sheberi baq synamady. 2019 jyly bas­ty úmitkerimiz 75 kg salmaq dáre­je­sindegi Ábilhan Amanqul jaraqat alǵan edi.

Bul másele barshamyzdy alań­datatyny anyq. Jaı ǵana mysal retinde alaıyqshy. 1995-1999 jyl­dar aralyǵynda bir ǵana Bolat Jumadilov álem chempıonatynyń úsh birdeı medalin qorjynymyzǵa saldy. Tórt qana jyldyń bede­rinde mundaı tabysqa qol jetki­zý neni bildiredi? Bir jaǵynan boksshynyń sheberligin, ekin­shi jaǵynan ony baptaǵan maman­dar­dyń myq­tylyǵyn ańǵarta túspeıdi me? 2013 jyly ótken álem chempıonatyna óńirimizden boksshy qatyspaǵanyn aıttyq. Endeshe, salystyraıyq. 2013-2019 jyldar ara­lyǵynda qorjynymyz bir kúmis júldeni qanaǵat tutty. Tórt jyl ótken soń Aslan­bek Shymbergenov top jardy.

Olımpııa oıyndaryna qaıta úńi­leıik. Tórtjyldyqtyń basty dodasynda jambyldyq boksshylar medal almaǵaly 19 jyldan asty. Ras, óńirimizdiń bylǵary qol­­ǵap sheberleri Olımpııa oıyn­­­daryna turaqty túrde attanady. Biraq júldege ilikpeı qala beredi. Nege? Osy suraq qoı – bar­shamyzdyń janymyzǵa batatyny.

Júırik ýaqyt syrǵyp ótip jatyr. Biraq elge ǵana emes, ózge memleketterge de myqty boksshylarymen tanylǵan Jam­bylda áýesqoı bokstyń keri ketkeni qyn­jyltpaı qoısyn ba? Nege nátıjemiz kúrt quldyrady? Qaı jerden múlt ketip jatyr­myz? Osy suraqtar mazamyzdy ala beredi.

Smetov abyroıymyzdy saqtap qaldy

Keıingi eki Olımpııa oıyndarynda dzıýdoshy Eldos Smetov óńir sportynyń abyroıyn saqtap qaldy. Rıoda kúmis, To­kıoda qola júlde almasa, Jambyl obly­sy­nyń sportshylary Olımpııa oıyndary­na týrıst retinde baryp qaıtqan bolar edi.

Oblys ákimdigi dene shynyq­tyrý jáne sport basqarmasynyń basshysy Arman Táshmetovtiń baıandamasynda óńirde olımpıa­dalyq sport túrleriniń 27-si qamtylǵany taıǵa tańba basqandaı kórsetilipti. Nátıjeni qaltarysta qal­dyr­saq, sózsiz «bárekeldi!» deı salýǵa bola­tyn-aq sıfr. Biraq...

Osy bir «biraq» degen sóz ti­limizdi tistete beredi. Táýelsizdik alǵaly jam­byldyq sportshylar Olımpııa oıyndarynda boks, erkin kúres, dzıýdo sekildi sport túrlerinen ǵana nátıje bergen. Qalǵan sport túrlerinen qashan júlde alamyz? Qarjy bosqa ketip jatyr ma?

Qalaı desek te Jambyl sportynda oılandyratyn másele de, kóńil qýantarlyq tabys ta az emes. Paralımpıada men sýr­dlımpıalyq sport túrlerinen jetken tabystar kóńil toǵaıtatyny anyq. Olımpıadalyq sport túr­lerinen de biraz dodalarda sań­laqtarymyz atoı salyp júr. Ult­­tyq sport túrlerindegi ta­bys­­­pen qalaı maqtansaq ta jara­sa­dy. Alaıda Olımpııa oı­yn­d­aryndaǵy jambyldyq boks­shy­lardyń júldesiz úzilisi kóńilge qaıaý túsiredi.

Táýelsizdik jyldarynda jam­byldyq sportshylar olımpıadalyq sporttyń birneshe túrinen ǵana tórtjyldyqtyń basty dodasynda júlde alǵanyn aıttyq. Otyz jyldan asa ýaqyttaǵy nátıjeler úshin basqarmanyń qazirgi basshysy A.Táshmetovti aıyptaı da almaspyz. Biraq Táshmetov biz aıtqan olqylyqtardy túzese, nur ústine nur bolar edi. Erik-jigeri jeter-jetpesin ýaqyt kórsete jatar.

Jambyl oblysy