Osy oraıda tehnıka ǵylymdarynyń kandıdaty, professor, halyqaralyq aqparattandyrý akademııasynyń akademıgi, MBA, Sh.Esenov atyndaǵy Kaspıı memlekettik tehnologııalar jáne ınjınırıng ýnıversıtetiniń prezıdent-rektory (YU, Aqtaý) Qazaq-Nemis turaqty ınjenerııa ınstıtýtynyń (KINI, Aqtaý) negizin qalaýshy jáne teń quryltaıshysy Berik Ahmetovpen zań ǵylymdarynyń doktory, professor, Qazaqstan-Nemis ýnıversıtetiniń prezıdenti (DKU, Almaty), Qazaq-nemis turaqty ınjenerııa ınstıtýtynyń (KINI, Aqtaý) negizin qalaýshy jáne teń quryltaıshysy Volrad Rommelmen suhbat júrgizgen edik.
- Jýyrda óz jumysyn bastaǵan Qazaq-Nemis turaqty ınjenerııa ınstıtýtynyń aldyna qoıǵan maqsat, ıdeıalarymen bólisseńizder.
B.Ahmetov: - Esenov ýnıversıtetiniń mıssııasy - Mańǵystaý óńiriniń turaqty damýy úshin oqytý, shabyttandyrý jáne zertteý júrgizý. Svevind Company kompanııasynyń HyrasiaOne jobasyn estigende, bizdi eń qyzyqtyrǵan másele qandaı mamandar keledi degen suraq boldy. Sebebi, halyq sheteldik qatysýy bar otandyq kompanııalar týraly sóz bolǵanda, nege jańa kompanııalarǵa kadrlar shetelden ákelinedi degen suraq týyndaıdy. Esenov ýnıversıteti osy baǵytta ne isteı alady? QR Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasymen eldiń batys óńirlerinde shetel ýnıversıtetiniń fılıalyn ashý tapsyryldy. Bizde jasyl sýtegi boıynsha quzyrettilik bolmaǵandyqtan, biz Almaty qalasynda ornalasqan Qazaqstan-Nemis ýnıversıtetimen qandaı ortaq joba jasaı alatynymyz týraly nemis áriptesterimizge baılanysqa shyqtyq. Osy oraıda jasyl sýtegini óndirýge, ony Eýropalyq Odaqqa tasymaldaýǵa, sondaı-aq kómirqyshqyl gazyn azaıtýǵa baǵyttalǵan birlesken ınstıtýt qurý týraly sheshim qabyldandy. Jergilikti kadrlardy daıarlaý jáne qazaq jastarynyń áleýetin tutastaı paıdalaný basty máselelerdiń biri boldy. Ekinshiden, jańartylatyn energııa kózderi, jasyl sýtegini óndirý, tasymaldaý jáne saqtaý boıynsha nemis seriktesterimizben birlesip zertteý jumystaryn júrgizýde yntymaqtastyqty da arttyrý qajet boldy. Bul jasyl sýtegini óndirý, ony tasymaldaý, sýdy tushytý, elektrolız salasynda transfert jáne qoldanbaly zertteýler boıynsha ǵylymı jumystar júrgizý úshin QR Úkimeti tarapynan qoldaý men qarjylandyrý bar ekendigi málim. Úshinshi másele - ınnovasııalyq startaptardy nemese spınoff kompanııalaryn damytý arqyly Mańǵystaý óńirindegi nemis tehnologııalaryn zerdeleý.
V.Rommel: - Qazaq-Nemis turaqty ınjenerııa ınstıtýtyn qurý prosesi bastalǵan kezde, biz jasyl sýtegi óndirisine mamandanǵan «Svevind» kompanııasynyń HyrasiaOne jobasynyń bastalýyna baılanysty, nazarymyzdy Almatydan Aqtaý qalasyna aýdarýdy sheshtik. Biz Mańǵystaý óńiriniń damýyna eleýli áser etetin osy jobany iske asyrý úshin qoldaý kórsetýge daıynbyz. Bizdiń ınstıtýtta kadrlar daıarlaý jobany iske asyrýǵa yqpal etedi, bul bolashaqta energetıkanyń turaqty damýyna ákeledi. Qazaqstannyń energetıkalyq júıesinde eleýli ózgerister kútilip otyr. Meniń oıymsha, uzaq merzimdi perspektıvada aldaǵy 20 jyl ishinde qandaı ózgerister bolýy múmkin ekenin taldaý mańyzdy.
- KINI jobasy bolashaqta Mańǵystaý óńirine jáne onyń jastaryna qalaı áser etýi múmkin?
B.Ahmetov: - Bizdiń nemis áriptesterimizdiń tájirıbesi men bilim berý baǵdarlamalaryn transfertteý kezinde sheteldik ındýstrııa 4.0 baǵyty boıynsha jas mamandardy daıarlaý, óńir ekonomıkasynyń jáne tutastaı alǵanda memlekettiń tıimdi damýyna yqpal etedi. Barlyq stýdentterdiń ata-analary Germanııada oqytýǵa jaǵdaıy jete bermeıdi, sondyqtan ýnıversıtet pen memlekettiń resýrstary jastarǵa sheteldik seriktesterdiń qatysýymen shet elderge barmaı-aq úzdik ınjenerlik mektepterde bilim alýǵa múmkindik beredi. Alǵashqy 2 jyl orys jáne qazaq tilderinde oqytylady, biraq 3 kýrstan keıin nemis tilin qarqyndy oqytý arqyly, bizdiń stýdentter Germanııada nemis standarttaryna sáıkes 1 jyl oqıdy, al sońǵy alty aıda Germanııanyń jetekshi kompanııalary negizinde taǵylymdamadan ótedi. KINI-de oqýdy támámdaǵannan keıin stýdentter eki dıplom alady: bir qazaqstandyq DKU jáne YU birlesken dıplomy, sondaı-aq tańdalǵan bilim berý baǵdarlamasyna baılanysty Germanııanyń seriktes-joǵary oqý ornynyń dıplomy. О́tken jyly biz eki baǵdarlamany ashtyq: «Energetıkalyq jáne ekologııalyq ınjınırıng», «Logıstıka». Bul toptarǵa biz 44 stýdentti eki kezeńdik irikteý arqyly qabyldadyq. Birinshi kezeńde biz stýdentterge aǵylshyn tilin bilý deńgeıin anyqtaý úshin testileý júrgizdik. KINI-de bilim alýshylardy irikteý erejelerine sáıkes A2 deńgeıinde aǵylshyn tilin bilýge qoıylatyn talap belgilendi. Ekinshi kezeńde nemis ýnıversıtetteri professorlarynyń qatysýymen aǵylshyn tilindegi úmitkerlermen suhbat júrgizildi. Irikteý nátıjesinde memlekettik grant negizinde 40 stýdent, qalǵandary aqyly negizde qabyldandy. Nemis talaptaryna sáıkes biz ınstıtýttyń professorlyq-oqytýshylyq quramyna 20 bilikti oqytýshyny tańdadyq. Oqytýshylardyń barlyǵy derlik shetelde taǵylymdamadan nemese oqýyn aıaqtady, AQSh, Germanııa, Shveısarııa jáne Ulybrıtanııada bilim aldy, úlken kásibı tájirıbesi bar. KINI arqasynda bizdiń bilim berý baǵdarlamalarymyz el jastary úshin jańa múmkindikter ashady.
V.Rommel: - HyrasiaOne jobasyn sátti júzege asyrý jáne tolyq tabysqa jetý úshin ártúrli daǵdylary men biliktiligi bar kóbirek mamandardy tartý qajet. KINI ınstıtýtynda daıyndalǵan joǵary bilikti mamandar ǵana emes, sonymen qatar tájirıbeli ınjenerler men qarapaıym jumysshylar da qajet bolady. Jumysshylardyń kópshiligi jergilikti turǵyndardan alynady. Bul joba Mańǵystaý oblysynyń turǵyndary úshin ǵana emes, Qazaqstannyń barlyq turǵyny úshin tamasha múmkindik. Mańǵystaýda Esenov ýnıversıtetiniń bazasynda oqý, jumys, turý úshin de tamasha jaǵdaılar jasalǵan. KINI ınstıtýty aımaqtyń turaqty damýyna jáne onyń turǵyndarynyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa úles qosýǵa tyrysady.
- KINI jobasynda qandaı qadamdar jasaldy jáne odan ári damý jospary qandaı?
B.Ahmetov: - Eń aldymen, biz osy joba úshin DKU-men jáne nemis seriktesterimen birlesken ınstıtýt qurý týraly sheshim qabyldadyq. О́tken jyly biz Germanııa prezıdenti bastaǵan nemis delegasııasynyń qatysýymen Aq Ordadaǵy memleket basshylarynyń kezdesýi aıasynda kelisim-shartqa qol qoıyldy. Germanııa prezıdenti bolashaq túlekterge arnalǵan ýaqyt kapsýlasy salynǵan birlesken ınstıtýtty ashý jónindegi is-sharaǵa qatysty. Bizdiń tujyrymdamamyz álemdik standarttarǵa sáıkes keletin pánaralyq zertteý zerthanalaryn uıymdastyrýdy qamtıtyn keń pánaralyq ortany qurý bolyp tabylady. Qurylys prosesi Mańǵystaý oblysyn damytýdyń keshendi jospary sheńberinde shamamen 2024/25 jylǵa josparlanǵan. Instıtýt qyzmetiniń birinshi jylynda negizgi mindet nemis standarttaryn bizdiń ishki standarttarymyzǵa beıimdeý boldy. Kelesi oqý jylyna bakalavrıattyń úsh bilim berý baǵdarlamasy men magıstratýranyń eki baǵdarlamasyna qosymsha stýdentterdi qabyldaý josparlanyp otyr. 2030 jylǵa deıin biz bakalavrıattyń segiz bilim berý baǵdarlamasy jáne magıstratýranyń alty baǵdarlamasy boıynsha 1000-ǵa jýyq stýdentti qabyldaýdy josparlap otyrmyz.
V.Rommel: - Biz 7 jyl ishinde KINI-de halyqaralyq baǵdarlamalar boıynsha 1000-ǵa jýyq stýdenttiń bilim alýyna jaǵdaı jasaımyz. Barlyq stýdentter nemis ýnıversıtetinen qos dıplom ala alady. Qazirgi ýaqytta biz birneshe jetekshi nemis ýnıversıtetterimen kelissózder júrgizip jatyrmyz. Biz sondaı-aq «jasyl» tehnologııalarǵa mamandanǵan TU Berlin jáne Hochschule Hof sııaqty ýnıversıtettermen seriktestik ornattyq. Osylaısha, biz birtindep jańa bilim berý baǵdarlamalaryn engizip jatyrmyz. KINI-de jańa «jasyl» tehnologııalardy, qoldanbaly ǵylymdardy jáne tilderdi úırenýde mansaptyq ósýdiń keń perspektıvalaryn usynady. О́z salasynda tereń bilimi bar jáne birneshe tildi meńgergen mamandar Qazaqstanda ǵana emes, Ortalyq Azııa men Eýropanyń basqa elderinde de tabysty jumys isteı alady. Alaıda, biz Qazaqstanda áleýet pen múmkindikterdi damytýǵa basty nazar aýdaramyz.
- Kelesi oqý jylyna qabyldaý jospary qandaı?
B.Ahmetov: - 2024-2025 oqý jylynda ınstıtýtqa bakalavrıat baǵdarlamalary boıynsha oqý úshin 150 stýdentti jáne magıstratýra baǵdarlamalaryna 30 bilim alýshyny qabyldaýdy josparlap otyrmyz. Osylaısha aldaǵy oqý jylynda ınstıtýtta bakalavrıattyń bes qos dıplomdy bilim berý baǵdarlamalary: «Energetıkalyq jáne ekologııalyq ınjınırıng», «Logıstıka», «Tehnologııalyq ınjenerııa», «Mehatronıka», «О́ndiristik menedjment» jáne eki magıstratýra – «Industrial engineering» (О́nerkásiptik ınjenerııa), «MBA Energy management» (Energetıkalyq menedjment magıstri) baǵdarlamalary jumys isteıtin bolady. jaqsy, bilimdi maman bolý úshin shetelderde bilim alý shart emes, óz elimizdiń irgeli oqý oryndarynyń jańashyldyǵyn moıyndaı bilýimiz kerek. Mańyzdy jasandy ıntellekt jáne sıfrlandyrý júrip jatqan qazirgi álemde irgeli bilim men analıtıkalyq oılaý qabileti qajet bolyp qala beredi. Synı turǵydan oılaý jáne shyndyqty ótirikten ajyratý qabileti negizgi daǵdylarǵa jatady. Qajetti aqparatty taba bilý, taldaý jáne aqparattyq molshylyq jaǵdaıynda júıeli túrde oılaý sizdiń básekege qabilettiligińizdi arttyrýǵa kómektesedi. Jasandy ıntellekti qoldanatyn adamdar ony paıdalanbaıtyndardyń ornyn basýy múmkin. Sondyqtan jańa quraldarǵa daıyn bolý, olardy paıdalaný, biraq sonymen birge táýelsiz oılaý qabiletin joǵaltpaý mańyzdy. Bul sizge zamanaýı álemge sátti beıimdelýge jáne onyń múmkindikterin barynsha paıdalanýǵa kómektesedi. Biz jastardyń zamanǵa saı osy talaptar turǵysynan kórinýin qalaımyz.
Mańǵystaý oblysy
