Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
Kópshilik áliptiń artyn baǵyp otyr
Birinshi nesıe bıýrosynyń (BNB) sarapshylarynyń aıtýynsha, qańtardaǵy jer silkinisinen keıin jer úı baǵasy kúrt óse qoıǵan joq. Degenmen kópqabatty úılerge qatysty satý-satyp alý mámilesi birshama azaıdy. Statıstıkaǵa sáıkes satý kólemi 6,5 myń tranzaksııamen shektelip, 22%-ǵa tómendedi. Al qańtar aıynda 8 myńnan astam tirkeldi. Bastapqy naryq úıleri – 1,5%-ǵa, qaıtalama turǵyn úı 0,5%-ǵa arzandady. Jalǵa berý men jaldaý shamamen 3%-ǵa arzandady. Saýda platformalarynda 6-qabattan joǵary páterler baǵasy shamamen 4 mln teńgege deıin tómendegen. Mysaly, buǵan deıin 51 mln teńgeni qurap kelgen 14-qabattaǵy 3 bólmeli páter silkinisten soń 3,5 mln teńge qunyn joǵaltqan.
Degenmen BNB sarapshylary ózgerister deńgeıi naryqtaǵy baǵaǵa yqpal etetindeı dárejede emes ekenin aıtady. Almatydaǵy jekemenshik sektordaǵy úı nemese kottedj qalashyǵyndaǵy úılerge degen suranys naryqtyq sıpatqa ıe emes, ol ásheıin jer silkinisinen keıingi kóńil kúıden týǵan ýaqytsha qubylys bolýy bek múmkin. Al ózge aımaqta turyp, Almatydan úı satyp alýdy josparlap júrgenderdiń sheshimi belgisiz ýaqytqa shegerilgen. Sarapshylardyń aıtýynsha, satyp alý, satý baǵasynyń qalypty deńgeıden tómendep ketýine osy faktor sebep bolyp otyr.
«Qazir páter satýshylar habarlandyrýlarda jer silkinisinen keıingi úıdiń jaı-kúıi týraly aqparatty kórsete bastady: «jer silkinisi kezinde úı is júzinde terbelmedi, berik tur», «jer silkinisinen keıin úıge eshqandaı zaqym men jaryq túsken joq», «úı qaýipsiz aımaqta, jarylystardan alys» degen habarlandyrýlar kóbeıdi», deıdi BNB sarapshylary.
Saqtandyrsań san soqpaısyń
Árıne, saqtandyrý apattyń aldyn almaıdy. Biraq apattan keıingi shyǵyndy ótep berýge qaýqarly. «Eýrazııa» SK basqarma tóraǵasynyń orynbasary Nurjan Jantóreevtiń aıtýynsha, el aýmaǵynyń 40 paıyzǵa jýyǵy seısmıkalyq aımaqta ornalasqan, soǵan qaramastan azamattar saqtandyrýdyń mańyzdylyǵyna mán bermeıdi.
«Biraq qańtar aıyndaǵy alǵashqy terbelisten keıin saqtandyrý kompanııasyna habarlasqandardyń 6-7 paıyzy kelip, múlkin saqtandyrdy. Saqtandyrylǵan turǵyn úıler sany boıynsha kóshbasshylyq tizgin – Astanada. 2024 jyldyń qańtar aıynan bergi saqtandyrý sharttarynyń 50,4%-y osy qalanyń úlesinde. Almatylyqtardyń úlesi – 14,85%», deıdi.
Apatty táýekelderden mindetti saqtandyrýdy engizý máselesi 2000 jyldardyń basynan beri talqylanyp keledi. BNB málimetinde el aýmaǵynda paıdalanýǵa berilgen turǵyn úılerdiń tek 2 paıyzy saqtandyrylǵany aıtylady.
Sarapshylar sózinshe, jer silkinisinen saqtandyrýǵa keshendi túrde qaraý qajet. Turǵyndar saqtandyrý salasyna selqos qarasa, saqtandyrý kompanııasy tótenshe jaǵdaılarda óz mindetin oryndaı almaıdy. Mysaly, Túrkııada zilzala aımaǵynda qırap qalǵan úılerdiń 30 paıyzy saqtandyrylypty. Qazir ol elde úılerdi qalpyna keltirý memlekettik-jekemenshiktik áriptestik negizde ǵana emes, saqtandyrý kompanııalarynyń aralasýymen júrip jatyr. Qazaqstan saqtandyrýshylar qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Vıtalıı Verıovkın jýrnalıstermen kezdesken kezde el turǵyndarynyń biraz bóligi saqtandyrý kompanııalaryna senimsizdikpen qaraıtynyn, jer silkinisi bolǵan jaǵdaıda olardyń barlyǵy tıisti tólem alatynyna senbeıtinin aıtypty. Onyń aıtýynsha, eger saqtandyrýshynyń resýrsy shyǵyndy jabýǵa jetpese, ol táýekelderdi qaıta saqtandyrý úshin sheteldik saqtandyrý kompanııalaryna júgine alady. Alaıda sheteldik resýrstardy tartý ádette qymbatqa túsedi.
Qazaqstan rıeltorlarynyń birikken qaýymdastyǵynyń prezıdenti Aleksandr Paktyń aıtýynsha, Almaty bıligi endi qurylysqa ruqsat berýge muqııat bolýǵa tıis. Sodan keıin kóp qabatty úı qurylysyn shekteýge baılanysty turǵyn úı salatyn jer telimderi de, paıdalanýǵa beriletin páter sany da azaıady.
«Almaty bıligi jańa úıler seısmıkalyq tózimdilik boıynsha normatıvtik talaptar negizinde jobalanǵanyn aıtyp jatyr. Biraq qurylys kezinde osy talaptardyń qalaı oryndalǵany seısmıkalyq aýdıt nátıjesinde anyqtalady», deıdi ol.
Almatynyń jalpy quny óte joǵary
Qarjy naryǵyn damytý jáne retteý agenttiginiń Saqtandyrý naryǵy jáne aktýarlyq esep aıyrysý departamentiniń dırektory Ásel Ámirbaevanyń aıtýynsha, qazir retteýshi memlekettik deńgeıde jer silkinisi qaýpinen saqtandyrý modelin qurý tetigin ázirlep jatyr. «Eshbir jeke sektor apat saldarynan kelýi múmkin shyǵyndy óteı almaıdy», deıdi Ásel Ámirbaeva.
«Qazirdiń ózinde Dúnıejúzilik bank pen Azııa damý banki tarapynan tegin tehnıkalyq kómek kórsetý boıynsha qoldaý bar. Aldaǵy ýaqytta salaaralyq jumys toby qurylmaq. Saqtandyrý uıymdary qaıta saqtandyrýdy jeke jasasa bul óte qymbatqa túsedi. Kásibı basqarýshy brokerdi taýyp, osy pýl arqyly sheteldik qaıta saqtandyrýshyǵa júginý tıimdirek bolady. Iаǵnı atalǵan qyzmetpen qamtý baǵasy arzandaıdy. Sondaı-aq retteýshi Dúnıejúzilik bank pen Azııa bankimen jumys isteýge nıetti. Sebebi atalǵan uıymdardyń apattan saqtandyrý boıynsha bazasy bar», deıdi agenttik ókili.
«Freedom Insurance» AQ basqarma tóraǵasy Azamat Kerimbaev aıtqandaı, Qazaqstanda jer silkinisi qaýpinen tolyqqandy saqtandyrý polısi joq, biraq táýekeldiń osy túrimen keıbir iri jyljymaıtyn múlik nysandaryn ǵana saqtandyrýǵa bolady.
«Páterler men avtokóliktegi múlikti saqtandyrý polısi jer silkinisi qaýpin ótemeıdi. Múlik túrleri boıynsha saqtandyrý polısiniń quny jeke esepteledi jáne saqtandyrylǵan nysan parametrine baılanysty bolady. Naryqta birde-bir saqtandyrý kompanııasynda tolyqqandy jer silkinisinen saqtandyrý usynysy joq, óıtkeni qaladaǵy barlyq nysannyń quny týraly tegin derek joq. Biraq biz bul taqyryp boıynsha kelissóz júrgizip jatyrmyz. Elimizde jer silkinisinen saqtandyrý júıesi jumys isteýi úshin belgili bir tetik qurý qajet. Barlyq elde táýekeldiń bul túri memlekettik-jekemenshik áriptestik arqyly saqtandyrylady. Ádette, memleket táýekeldi óz moınyna alady, ony bıýdjetten óteıdi nemese álemdik saqtandyrý kóshbasshylarynyń qaıta saqtandyrý baǵdarlamalaryn satyp alady. Mysaly, «Freedom Insurance» apattyq táýekeldi qaıta saqtandyrý boıynsha 200-300 mln dollarǵa satyp alýdy josparlap otyr jáne bul polısti shekteýli adamdarǵa usynýdy oılastyrady. Mundaı polısterdiń paıda bolýy – jahandyq másele. Buǵan Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttiginiń, sondaı-aq Úkimettiń qatysýy mańyzdy. «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» KeAQ, «IVS» JShS, «Alseko» AQ saqtandyrý agenttikterin neo-deldaldar retinde qatystyrar bolsaq, polıstiń mundaı túri azamattar úshin qoljetimdi bolady dep oılaımyn», deıdi Azamat Kerimbaev.
ALMATY
