Qoǵam • 09 Sáýir, 2024

Aýyzbastyryq hám sarqyt

141 ret
kórsetildi
3 mın
oqý úshin

Býrabaı baýraıyndaǵy naǵashym telefon shalǵan. Aıy­rylý asyna shaqyrmaq. Áýeli uq­paı qalǵanbyz. Kópten beri Býra­baıdyń shyǵys jaq betkeıin meken etken kónekóz qarııa Shýchınsk qalasyna qonys aýdarmaqshy. Aıyrylý asy týraly suradyq. Buryn-sońdy estip kórmegen sóz. Naǵashym keńkildep kúlip aldy. «Jurtqa mán úıretip jazǵanda sondaısyń?» dep bir toqtady. Aıtýyna qaraǵanda, qyryq jylǵa jýyq tonnyń ishki baýyndaı aralasqan aýyldastaryna as berip, rızashylyǵyn aıtyp baryp qonys aýdarmaq. Eskiniń rásimi.

Aýyzbastyryq hám sarqyt

Bul ólkege ótken jazda bir soq­qanbyz. Oraz Atalyqtyń asyna. Oraz Atalyq – Abylaı handy Túr­kistanda júrgen jeri­nen Býrabaıǵa ákelip, tálim-tárbıe bergen tulǵa. Atalyqtan taraıtyn alty aýyl basyn kóterip, eskertkish taqtasyn ornatyp, as berdi. Bul aımaq – burynǵynyń jolyn, jónin ustap qalǵan, qaımaǵy buzylmaǵan qazaqy orta.

Naǵashymnyń qonaqasyna eldiń ıgi jaqsysy jınalǵan eken. As daıyn bolǵan kezde kekili kózine túsken on bir-on eki jas shamasyndaǵy bala kelip, úlkenderdiń qolyna sý quıdy. Kópten beri kórmegen sýret. «Beker áýre boldy-aý», desip jatty jurt, «О́zimiz baryp jýatyn edik qoı».

– Anaý qolyndaǵy jez legendi, kúmis qumandy ákem ustap, úlkenderdiń qolyna sý quıǵan. Ja­ryqtyq atamyzdan qalǵan dep aýzynyń sýy quryp aıtyp otyrýshy edi, – dedi otaǵasy. – Bala jurttyń alǵysyn alady ári úlkenderge qurmet kórsetip úırenedi.

Biz de biletin edik. Tek úzilip qalǵan ónege. Dám qaıyrylǵan soń tórde otyrǵan ájeılerdiń biri jarty qurtty qamzolynyń qaltasyna salyp jatyp, «Kelinim dámetedi», dedi. Ekinshisi qostaı jóneldi. Kelinniń kóńilin qaldyrýǵa bolmaıdy. Dámetetin bolsa, alyp bar, áıtpese, nemereń ana sútine jarymaıdy.

Sarqytqa ájeler emes, atalar ósh eken. Esik aldyna shyqqanymyzda túp naǵashymyzdyń biri qos paketti qol­tyqtap alǵanyn kórdik. Qarap turmaı jıenderin kelemejdep tur.

– Búgin saǵan jıenderiń tıisken joq qoı, – dep onsyz da qyzyp turǵan qolamtany úrleı saldy bireý.

Toq dastarqannyń býy ma, naǵashy­myz aıaqty alys­tan saldy.

– Osydan tıisip kórsin, – dedi ol. – Men bulardyń jaǵasyn jyrtamyn.

Jıenderiniń ishinde aıtqyrlaý bireý bar edi. Qolma-qol jaýap bergeni.

«Býrabaıda bir bádik jyr týdy, aǵa,

Aǵam daıyn jaǵamdy jyrtýǵa da.

Bazardan qaıtqan áıel qusap, paket arqalap,

Basyńyzǵa sonshalyq ne kún týdy, aǵa?»

Osharylyp turǵan támam jurt dý ete tústi. «Sy­baǵańdy aldyń», desip jatyr. El-jurtqa qarabet bol­­maıyn deseń, aýyzbastyryq ber.

– Aýyzbastyryq osyndaı adamnyń shymbaıyna batatyn ázil-qaljyń sóz jalpaq jurtqa tarap ketpesin dep beredi ǵoı. Alǵan adam tis jarýǵa tıisti emes. Alash balasy úshin antqa para-par dúnıe, – dedi otaǵasy.

Oılamaı ot basqan naǵashymyz «Munsha jıenniń bárine ne bermekpin?» dep sarańdyǵy ustap, tartyn­ǵany. Alǵan joqpyz. Sodan soń jalpaq jurtqa jaıy­p jiberdik. Al, endeshe!