«Yntymaǵy jarasqan, ortaq maqsatqa uıysqan ult eshqashan utylmaıdy, eshteńeden qur qalmaıdy. Bul iste zııaly qaýym aıryqsha ról atqarady. Ásirese, elge sózi ótetin aǵa býynnyń orny bólek. Olar – qazaqtyń qaımaǵy, ulttyń maqtanyshy. Eldiń tutastyǵy zııaly qaýymnyń birliginen bastalady», dep atap ótti Memleket basshysy. Halqymyzdyń, eldigimizdiń mańyzdy qundylyǵy – aǵa urpaqtyń jastardyń sanasyna sińirgen dana sózderi. Belgili, bedeldi tulǵalar ult birligin nyǵaıtýǵa, óskeleń urpaqqa durys tárbıe berýge septigin tıgizetin, salmaqty taqyryptardy únemi úlgi etip, aıtyp otyrsa ıgi.
Áskerı adam retinde Memleket basshysynyń mádenı-gýmanıtarlyq damý salasynda birqatar tyń bastama kótergeni kóńilimnen shyqty. Aıtalyq, Prezıdent elimizde áskerı jáne kúshtik qurylym qyzmetkerlerine beriletin «Aıbyn» ordeniniń túrli dárejesin Baýyrjan Momyshuly, Raqymjan Qoshqarbaev, Saǵadat Nurmaǵambetov esimderi ataý jóninde usynys jasady.
Aramyzda el tanymaıtyn qanshama batyr bar. Tek soǵys emes, eńbek maıdanynyń batyrlary da jetkilikti. Olardy dáripteý, isterin urpaqqa úlgi etip usynýdyń mańyzy zor. Kez kelgen memlekettiń basty mindeti – jastarǵa patrıottyq tárbıe berý. Aldyńǵy urpaqtyń dástúrin jańǵyrta otyryp, biz bolashaqqa senimmen qadam basýǵa jaǵdaı jasaımyz. Qazirgi jastardyń boıynda patrıotızmdi qalyptastyrýdyń birden-bir joly – óz eline degen súıispenshilik.
«Táýelsiz Qazaqstannyń halyq batyrlary» qoǵamdyq birlestiginiń basty maqsaty – Halyq qaharmany, Eńbek eri taqyryptaryn tereńirek zerdeleý, qamtý jáne nasıhattaý negizinde ulttyq tarıhı mádenıetti qalyptastyrý úshin qoǵam men memlekettiń kúsh-jigerin biriktirý, sondaı-aq ulttyq jadyny saqtaý, batyrlar erlikterin nasıhattaý, sondaı-aq Eńbek erleriniń úlgisin paıdalana otyryp, jumysshy mamandyqtaryn nasıhattaý arqyly jastarǵa azamattyq-patrıottyq tárbıe berý.
Jastardy Otan ıgiligi úshin aıanbaı qyzmet etip, erlik pen batyrlyq kórsetken tulǵalardy úlgi ete otyryp tárbıeleý, sondaı-aq qoǵamdaǵy eńbek adamdarynyń mártebesin kóterý mańyzdy. О́skeleń urpaqtyń boıyna eliniń jetistikteri men mádenıetin ulyq tutyp, Otan múddesin qorǵaýǵa yntalandyra otyryp, patrıottyq sezim uıalatý kerek. Sebebi naǵyz patrıotızm – tárbıelengen patrıotızm, al naǵyz patrıot – Otanyna qalaı jáne qandaı qyzmet ete alatynyn biletin adam. Bul tusta bilim berý mekemelerine erekshe nazar aýdarylady, óıtkeni olar – jańa azamattardy qalyptastyrýdyń, óskeleń urpaqtyń sanasyn jańǵyrtýdyń bastaý kózi.
Árbir azamat ata-anasyn qalaı súıse, Otanyn da solaı súıýi kerek. Otannyń talap-tilekterin qalaı oryndaımyn, onyń aldyndaǵy paryzymdy qalaı óteımin, elge qalaı qyzmet etemin dep oılanýy, talpynýy, bilim alýy, eńbek etýi qajet.
Prezıdent Quryltaıda otansúıgishtik, eńbeksúıgishtik sııaqty qundylyqtarǵa da keńinen toqtaldy. Eńbek adamy qoǵamda qurmetti tulǵaǵa aınalýǵa tıis. Sondyqtan, biz, qoǵam qaıratkerleri, memlekettik organdar, ustazdar men ata-analar, jas urpaqqa otansúıgishtik – eń aldymen tynymsyz eńbek, týǵan jerge paıda tıgizýge umtylý ekenin talmaı túsindirýimiz qajet. Jastardy tól mádenıetin, tilin, salt-dástúrin baǵalaı bilýge, ıaǵnı jalpyadamzattyq qundylyqtardy boıyna sińirýge úıretý de mańyzdy. Jas urpaqty tárbıeleý – ata-ana men mekteptiń ǵana emes, búkil qoǵamnyń, memlekettiń mindeti. О́ıtkeni kúsh-jigerimizdi biriktirý arqyly ǵana elimizdi gúldendirip, búkil álemge bedeldi etetin ultjandy urpaq tárbıeleı alamyz.
Saýap alý úshin tek meshit sala berýdiń qajeti joq. Jaǵdaıy bar adam qoǵamǵa paıdaly kez kelgen nárseni jasaı alady. Mysaly, jer-jerlerde sport zaldaryn, aýrýhana, mektep, kitaphana nemese mádenıet úıin salca, jastardyń bilim alyp, salamatty ómir saltyn ustanýy men sportpen shuǵyldanýyna qosymsha múmkindikter ashylar edi.
Han batyr atanǵan Qarakereı Qabanbaı babanyń: «Elim úshin janym sadaqa, jerim úshin qanym sadaqa» degen sózi bar. Qazirgi jastarǵa aıtarym: Bizdiń Qazaqstannan basqa Otanymyz joq. Sondyqtan Otandy súıińder, ony qyzǵyshtaı qorǵańdar, el basyna kún týsa, babalaryń ósıet etken jankeshtilikpen jaýǵa qarsy turyńdar. Áskerı ónerdi meńgerińder, Otanǵa adal qyzmet etińder. Soǵys bolmasyn desek, bárine daıyn bolýymyz kerek. Dene kúshi men rýh kúshin qatar damytyńdar. «Bilekti birdi jyǵady, bilimdi myńdy jyǵady» degen qaǵıdany árdaıym este ustaǵan jón.
Árbir jas Otanyma qalaı qyzmet etemin, onyń aldyndaǵy boryshymdy qalaı óteımin dep oılanýy kerek, sondyqtan tárbıeni Otandy qorǵaýdan bastaýymyz kerek. 18-19 jastaǵy órenniń ásker qataryna kelip, Otanynyń aldynda ant berýi azamatty jaýapty, bıik dárejege kóteredi. Onyń boıynda men óz memleketimniń týyna, qaýipsizdigine ant berdim degen jaýapkershilik paıda bolady, kókireginde maqtanysh sezimi uıalaıdy. Al antty qaǵazdan kózin almaı oqyp berý emes, jattap, shyn júregimen berý kerek, sonda ǵana onyń esinde máńgi saqtalady.
Jaqynda Taraz qalasynda – Baýyrjan Momyshulynyń týǵan topyraǵynda patrıottyq is-sharalar ótkizdik. Elimizde Qudaıǵa shúkir, táý etetin kıeli oryndarymyz barshylyq, sondaı-aq ulyqtaıtyn uly tulǵalarymyz da jetkilikti. Osy turǵyda qoǵamdyq birlestiktiń taǵy bir mindeti – túrli salada qyzmet etetin, elge eńbegi sińgen qaıratkerlerdiń, belgili azamattardyń basyn biriktirip, qalyń buqara arasynda jıi bolyp, qoǵamymyzdyń qalyptasýy men damýyna, jastardy tárbıeleý isine barynsha úles qosa bilý.
Tárbıe otbasynan bastalady. Úlken ómirge aralasqan kezde jol aıyryǵynda turǵan jas jetkinshekti túrli tarapqa súıreıtin kúshti úrdister paıda bolady. Bazbireýler dinniń atyn jamylyp, azǵyryp, óz qataryna tartqysy keledi, bolmasa eńbeksúıgishtiktiń ornyna masyldyqqa tárbıeleıtin, jastarǵa jeńil ómir izdettiretin, jeńil tabys, aqshaqumarlyqqa baýlıtyndar kóbeıedi.
Qazir elimizde lýdomanııa keń taralyp otyr. Bul máselege qatysty Parlamentte arnaıy zań da qabyldandy. Taban astynda jatqan tegin baılyq joq, adam tekten-tekke baı bola salmaıdy, jastarǵa osyny túsindirýimiz kerek. Baı bolýy úshin aldymen jaqsy oqýy kerek, ata-anasynyń tárbıesin tyńdap, qoǵamdy syılaýdy, óz mamandyǵyn taba bilýdi, adal eńbek etýdi úırenýi kerek. Eger adal eńbek etse ol eshqashan ash qalmaıdy. Al ońaı jolmen aqsha tabýdy kózdegen jastar túrli qumar oıynǵa da úıir keledi. Qazir qanshama adam osy derttiń qurbany bolyp jatyr. Mine, osy keselden saqtandyratyn joldyń biri – patrıottyq tárbıe. Dana halqymyzda: «Jasqa bergen tárbıe jas qaıyńdy ıgendeı» degen qaǵıda bar. Balǵyn qaıyńnyń tip-tik bolyp, jańbyr men jelge boı bermeı óskeni sııaqty jastyń da erjúrek, Otany úshin janyn pıda etetin azamat bolyp ósýi bizderge, búgingi tárbıege baılanysty.
Memleket basshysy Q.Toqaev árqashan «Qarııasy bar úıdiń qazynasy bar», dep halqymyzdyń ıgi dástúrleri men qazirgi zamannyń talaptaryn úılestirý keregin aıtty. Qazaq aqsaqaldaryna, úlkenderine qarap ósken, bizder, aqsaqaldar jastarmen jıi kezdesip, durys jol siltep otyrýymyz kerek. Olardy qoǵam aldyndaǵy jaýapkershiligin sezinýge, shyndyqtyń jolymen júrýge tárbıeleýge tıispiz.
Byltyr jyl sońyna qaraı Astana qalasynyń «Aqsaqaldar keńesiniń» tóraǵasy bolyp saılandym. Oǵan kelisim bergenim – qoǵamdyq birlestikpen baǵyttary ortaq. Negizgi basymdyq retinde qoǵamdaǵy turaqtylyq, kelisimdi nyǵaıtýǵa, elimizdiń rýhanı-adamgershilik qundylyqtaryn óskeleń urpaq boıyna sińirýge, birlik pen yntymaqty qamtamasyz etýge, dinder men mádenıetterdi qurmetteýge, jastardyń quqyqtyq sanasyn tárbıeleı otyryp, qoǵam aldyndaǵy jaýapkershiligin arttyryp, qaıyrymdylyqqa, ádilettilikke, ózara syılastyqqa, memlekettik tildiń qoldaný aıasyn keńeıtýge múmkindik jasaıdy. Otanymyzdyń bolashaǵy –
jastar, al olardy tárbıeleıtin, durys jolǵa salatyn – aqsaqaldar, jasy úlken syıly azamattar. Uly Abaı atamyz: «Úlkenge sen dep ne taptyń, kishige siz dep ne joǵalttyń» degendeı, bizder, aqsaqaldar el abyroıyna qolymyzdan kelgenshe septigimiz tıse deımiz.
Biz jastar tárbıesine úlgi bolýymyz kerek, jıi kezdesip shyndyq jolymen júrýdi, eldi qorǵaı bilýdi úıretýimiz kerek. Jastardyń menmendikten, jaman ádetten, ósek-jaladan aýlaq bolýyna asa kóńil bólýimiz qajet. Tek shyndyqtyń jolymen júrip, soǵan jastardy tárbıelesek, durys oı salsaq urpaq eshqashan opasyzdyqqa barmaıdy.
Qoǵamdyq birlestik «Halyq batyrlary» atty qoǵamdyq-patrıottyq jýrnal shyǵarýdy qolǵa aldy. Negizgi baǵyt-baǵdarymyz – Otanymyzdy, ulan baıtaq jerimizdi saqtap qalǵan, halqymyzdan shyqqan batyrlarymyzdy, qaharmandarymyzdy, Eńbek erlerin, elimizdiń syıly azamattaryn, tanymal tulǵalardy ulyqtaý. Olardyń tájirıbesi, qajyrly eńbegi arqyly jastardy tárbıeleý, óskeleń jasqa úlgi etý. Otanyn, elin, jerin, tilin, mádenıetin, halqymyzdyń san ǵasyrlar boıy qalyptasqan ádet-ǵurpyn saqtaýǵa jáne qorǵaýǵa jón silteý, el ıgiligine jaraıtyn urpaq tárbıeleý.
Babalarymyzdan qalǵan batyrlyq pen qaısarlyqtyń úlgisin kórsetken Baýyrjan, Rahymjan, Saǵadat atalaryndaı, Mánshúk, Álııa apalaryndaı batyr, Toqtar Áýbákirov pen Talǵat Musabaev sııaqty qaharman bolýǵa talpynsa, táýelsiz elimizdiń jarqyn bolashaǵy jolynda bar kúsh-jigerin sarqa jumsap kele jatqan Abzal Jumashuly, Ivan Saýer, Aıagúl Mırazova sııaqty Eńbek erlerinen úlgi alyp, qurmet tutyp, «Bolmasań da uqsap baq» demekshi, solardaı bolýǵa umtylsa, jastarymyz jaman bolmaıdy. Bolashaq urpaqtarymyz sol batyr babalarymyzdyń el úshin, jer úshin, Otan úshin etken eńbegin, keshken beınetin baǵalap, úlgi tuta bilsin. Ultymyz ósip, órkendeı bersin. Halqymyz aman, jurtymyz tynysh bolsyn, soǵan bárimiz kúsh-jigerimizdi biriktirip, «Bir jaǵadan bas, bir jeńnen qol shyǵaryp» atsalysa bereıik.
Baqytjan ERTAEV,
Halyq qaharmany, áskerı qaıratker, general-leıtenant
