Sonaý stýdent kezinen О́ris birden ónegeli qyrynan kórindi. О́ıtkeni ol alǵashqyda ýnıversıtettiń jýrnalıstıka fakýltetiniń syrttaı oqý bólimine túsken. Almaty oblysy Shelek aýdandyq «Eńbek týy» gazetinde bir jyl ádebı qyzmetker bolǵan. Kúndizgi oqý bólimine ekinshi kýrsqa shyńdalyp, daıyn jýrnalıst deńgeıinde keldi. О́ristiń alǵyrlyǵyn birden sezgen ustazymyz Temirbek Qojakeev taǵy bir talantty kýrstasymyz Kópen Ámirbek ekeýin erekshe kóretin. Ýnıversıtetti bitirgen soń, О́ris Qyzylorda oblysy Syrdarııa aýdanynyń «Syrdarııa» gazetinde tilshi, Torǵaı oblystyq teleradıokomıtetinde kommentator qyzmetin atqardy. Otbasynda órimdeı jas balalaryn tárbıeleı júrip, kóptegen habardy efırge shyǵardy.
Oblys jabylǵan kezde Torǵaı jurty daǵdaryp qaldy. Barlyǵy otbasyn asyraý úshin kúnkóris qamymen jan-jaqqa tarady. Respýblıka astanasy Aqmola bolyp jatqan ýaqyt edi. Jetkinshek balalaryn jetildirý maqsatyn kózdegen Muhıt pen О́ris balalarymen Aqmolaǵa at basyn tiredi. Sóıtip, osynda sol kezdegi jalǵyz qazaq gazeti «Astana aqshamyna» qatardaǵy tilshi bolyp ornalasty. Keıin osy gazettiń mártebesi ósip, keńeıgen tusynda áleýmettik sala bóliminiń meńgerýshisi boldy. Bul gazette de О́ris talaı áleýmettik máselelerdi kóterdi. «Baǵan basynda janǵan jigit», «Myń da sekseninshi kezek», «Qan túkirip balam júr» atty janaıqaıǵa toly maqalalary oqyrman nazaryn birden aýdardy. Bul jarııalanymdar boıynsha redaksııa bastamasymen arnaıy aksııa uıymdastyrylǵanyn qazirgi oqyrmannyń bireýi bilse de, bireýi bilmeıdi.
2000 jyldan bastap 12 jyl boıy О́ris Iаshúkirqyzy Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Aqparat jáne muraǵat komıtetinde bas sarapshy bolyp jaýapty qyzmet atqardy. Bul jumysynda da abyroıǵa bólendi. О́zine tapsyrǵan isti tııanaqty oryndaıtyn bilikti mamanǵa áriptesteri qurmetpen qarady. Osy kezeń aralyǵynda О́ris jeke shyǵarmashylyǵyna da ýaqyt taba bildi. Birinen soń biri «Boıamasyz ómir», «Sekseýildiń shoǵy», «Qarasha qazdyń qańqyly», «Sheneýnikshe taktıka», «Eski qonystaǵy el», «Jızn bez prıkras» degen kitaptary jaryq kórdi.
Áıelderdiń qylmystyq isteri týraly jazylǵan «Jip tuzaq» degen týyndysy da kóziqaraqty kópshiliktiń yqylasyna bólendi. Sondaı-aq buqaralyq aqparat quraldarynda da maqalalary jaryq kórdi. «Qazaq ádebıeti», «Aıqyn» gazetterinde satıralyq dúnıeleri jıi jarııalandy.
Byltyr qalamgerdiń tórt janr toǵysqan tańdamaly jınaǵynyń tórt tomdyǵyn Almatydaǵy «Balalar ádebıeti» baspasynan shyǵardy. Astanadaǵy kýrstastarmen bir kezdeskende maǵan osy eńbegin usynǵan edi. Kitapty oqyp otyryp tórt janrdy tizgindegen О́ristiń shyǵarmashylyǵyna, izdenisine tańǵaldym. Birinshi tom «Jan saraıym – óleńim» dep atalady. Alǵashqy betin ashtyq.
«Muhıtym da, teńizim de – óleńim,
Shalqarym da, kemerim de – óleńim.
Tirshilik pen kúıbeńim de – óleńim,
О́leń bitse, Meniń biter qoregim», – degen óleń joldary aqynnyń poezııaǵa erekshe mahabbatyn, qushtarlyǵyn sezdiredi.
Ekinshi tomy «Eski qonystaǵy el» dep atalady. Avtor Djordj Orýeldiń «Proza – terezeniń syrtyndaǵy tereze» degen teńeýin kitaptyń syrtqy betine jazdyrypty. Onyń syry belgili, prozanyń alatyn ornyn meńzep tur. «Esamannyń sheshesi», «Qarańǵy úıdiń jaryǵy», «Jurtta qalǵan jeti úı», «Jylan aýlaǵan qyz», «Qyrym hıkaıasy» atty áńgimeleri aýyl adamdarynyń kúıbeń tirshiligin baıandaıdy.
Úshinshi tom – «Ushyq pen pushyq». Taqyryby aıtyp turǵandaı, buǵan avtor ómir súrgen ortamyzdaǵy kóleńkeli jaıttardy syn sadaǵymen túıreıtin syn maqalalaryn, ázil-syqaqtaryn engizipti. Ár shyǵarmada buǵyp jatqan mysqyl, kekesindi, kúlkili shymshymalar kórinis beredi. «Túngi ChP», «Depýtat bolǵan soń», «Ine men jip» áńgimeleri oqyrmanyn eriksiz oıǵa batyrady, qazirgi qoǵamdaǵy keleńsiz kórinisterdi kóz aldyńa ákeledi.
Al tańdamaly shyǵarmalarynyń tórtinshi tomy – «Quldyqtaǵy qylmys». Detektıv janryna arnalǵan avtordyń shyǵarmalaryn oqyp otyryp rıza bolasyz.
Aqparat salasynda úzilissiz 33 jyl, memlekettik qyzmet salasynda 12 jyl qyzmet etken, oqyrmandaryna onnan astam kitap pen 4 tomdyq tańdamaly shyǵarmalaryn usynǵan О́ris Iаshúkirqyzynyń qalamger retinde qorjyny qomaqty. О́ziniń shyǵarmashylyǵy týraly keıipkerimiz bylaı deıdi:
«Keıbir oqyrmandarym maǵan: «Siz qarap otyrsaq, shyǵarmashylyǵyńyzdy keshirek bastapsyz. Nege jas kezińizde jazbadyńyz?» dep suraq qoıady.
Iá, olardyń qoıǵan suraqtary durys, árıne. Úsh bala ósirdik, tárbıeledik. Olardyń mektepte sabaq oqýyna, úıdegi tárbıesine anasy bolmasa kim qaraıdy? Men jeke basymnyń mansaby týraly tipti oılaǵan jan emespin. Jubaıym Muhıtdın Baıymbetov barlyq kezde basshylyq qyzmette boldy. Úıdegi balalarǵa qaraý, tárbıeleý (keıin nemereler de qosyldy), qyzmettegi joldasymnyń alańsyz jumys isteýine múmkindik jasaý meniń basty mindetim ǵoı. Degenmen men shyǵarmashylyqtan qol úzgen joqpyn.
Shyǵarmalarymdy kóbine túnde jazatynmyn. Osyǵan daǵdylandym. Bul kezde maǵan eshkim bóget bolmaıdy. Balalar erjetkennen keıin shyǵarmashylyq jospardyń jóni bólek. Qalamǵa qýat bitiretin ýaqyt endi keldi dep oılaımyn. Aldaǵy ýaqytta jazamyn degen dúnıelerim oıymda júr. Ásirese jastar tárbıesi, urpaq bolashaǵy meni qatty tolǵandyrady. Osy taqyrypqa qalam tartsam deımin. Bul jazýshynyń basty mindeti bolýy kerek. Alla qalasa, oqyrmandarym osy shyǵarmalarymmen de júzdesetin bolady», deıdi О́ris Iаshúkirqyzy.
Qalamgerdiń oqyrman aldyndaǵy jaýapkershiligi joǵary ekeni sózsiz. Jazýshynyń osy údeden shyǵatynyna senimdimiz.
Ońdasyn ELÝBAI,
Qazaqstannyń qurmetti sport qaıratkeri
