Qurylys jasaqtaryn quratyn kez jetti

Jalpy, elimizde stýdenttik qurylys jasaqtaryna elý jyl tolǵany týraly máseleni ótken jyly qozǵap edik. Bizdiń de sondaı stýdenttik qurylys otrıadtaryna qa­tys­qa­nymyzǵa bıyl elý jyl tolypty. Osyndaı qysyl­taıań sát­terde baıaǵy keıbir úlgi alarlyq tustardy nege tıimdi paı­­dalanbasqa?

Elimizde sý tasqynynan zardap shekkender úshin bıyl jazda myńdaǵan úı-jaı, qora-qopsy salý kerek. Sondaı-aq jedeldetip kanaldar qazý, sý qoımalaryn turǵyzý da qajet. Málimetterge júginsek, bıyl elimizde 57 sý qoımasy salynýǵa tıis eken. Sol úshin de jumys kúshi qajet shyǵar. Demek qosalqy jumystarǵa tartý úshin bolsa da stýdenttik qurylys jasaqtaryn uıymdastyryp, sý shaıǵan árbir oblys, aýdan, aýyldarǵa deıin jastardy jumyldyrý kerek. Al jazda qyzdar jemis-kókónis jınap, ashanalarda jumys istep qolǵabys kórsetse, nesi bar.

Kanaldar qazý arqyly sý qoımalaryn toltyryp, artyq sýdy Aral, Kaspıı, Balqash kólderine baǵyttasa, Ile men Syrdarııa, teńiz-kólder de qaryq bolar edi. Osyndaı kanaldar qazý ádisin jedeldetip qolǵa alyp jatqan kórshi Reseıdiń de tájirıbesi bizde de mańyzdy. Bul salaǵa da jastardyń kómegi qajet.

Tarıhqa kóz júgirtsek, alpysynshy, jetpisinshi jyldary elimizde alǵashqy stýdenttik qurylys jasaqtary shyǵa bastapty. QazUÝ-de birinshi jasaq 1963 jyly qurylsa kerek. 1970 jyly Qazaqstanda alǵashqy «Aelıta» kyzdar qurylys jasaqtary jumys istepti. Keıin el tizginin qolyna alyp, belgili qoǵam qaıratkerlerine aınalǵan tulǵalar kezinde stýdenttik qurylys jasaqtarynyń beldi músheleri bolǵan. Biz de osydan elý jyl buryn stýdenttik qurylys jasaqtarynyń quramynda bolyp, QazUÝ-diń jýrnalıs­tıka fakýltetiniń bir top stýdenti Kegen aýdanyndaǵy Qarqaraly eldi mekenine eki aıǵa baryp, sharýashylyqtarda birneshe úı, mal qoralaryn saldyq. Ústimizde arnaıy formamyz bar edi. Sony, ásirese jaz aılarynda Almaty kóshelerinde kıip júretinbiz. Komandırimiz qazirgi qoǵam qaıratkeri, tanymal jýrnalıst Seıitqazy Mataev boldy. Qurylys aıaqtalǵannan keıin qomaqty qarajat taýyp, kóńildi qaıtqanymyz este.

Stýdent-jastardyń sol jyldardaǵy ómiriniń barlyǵy qyzyqty ári kóńildi ótkenin eskersek, qurylys jasaqtarynyń mańyzy zor edi. Otyz, qyryq jyl buryn stýdenttik ómirdi qurylys jasaǵynsyz kózge elestetý múmkin emes bolatyn. Bul – jastardyń minezi qalyptasatyn ári shynyǵatyn eńbek maıdany.

Áli esimde, ekinshi kýrs stýdenti bolǵan tusta jaz aılarynda bosqa júrmeı, sol kezdegi QazPI-de oqıtyn joldas­tarymmen birlesip, stýdentterdiń jolserikter jasaǵyna qosylyp, poıyzda úsh aıǵa jýyq jolserik bolǵanymyz bar. Eki márte Máskeý baǵytyndaǵy, keıin Petropavl, Qostanaı, Novosibir baǵyttarynda jolserik bolýdyń sáti tústi. Onyń da óz qyzyqtary men qıyndyqtary boldy. Sol jyldary poıyzda oryn tapshy bolǵandyqtan, bıletsiz júretinderdi mingizip alý sekildi jaǵdaılar jıi kezdesetin. Ásirese О́zbekstannan keletin, jemis, kókónisterin teriskeı óńirlerge, Sibirge aparyp saýdalaıtyndar aýyr júgimen poıyzǵa kóp minetin. Tekserýshiler de kóp boldy. Vagondardy taza ustaý, jolaýshylarǵa qyzmet kórsetý, shaıy men tósenishterin berý sekildi jumystardy atqaratynbyz.

О́tkenge bir sát kóz júgirtsek, jetpisinshi jyldary Qazaqstannan Bolgarııada, Polshada, Germanııada, Majarstanda jumys  istegen alǵashqy ınternasıonaldyq stýdentter qurylys jasaǵy qurylypty. SQJ sarbaz­da­ry­nyń QazUÝ qalashyǵyn turǵyzýdaǵy úlesi kóp. Oǵan ózimizdiń de qosqan úlesimiz bar. QazUÝ qalashyǵynyń eń alǵashqy turǵyny bolyp, eki aıdaı jaryqsyz, sýsyz jataqhana tur­ǵy­ny retinde kúzetshi boldyq. Kelesi jyly jazda QazGÝgrad avtoturaǵynyń ústine beton quıý jumysyn at­qar­dyq.

Ýnıversıtettiń stýdenttik qurylys jasaqtarynyń sarbazdary Qazaqstannyń qalalary men aýyldarynyń, astyq jınaý naýqanynda elevator men fermalardyń, sondaı-aq avtomobıl joldary men temirjoldardy, óndiristik, mádenı nysandardyń qurylysyn salýǵa kómektesip, Reseıge, Ýkraınaǵa, Moldavııaǵa, Belorýssııaǵa, Qyrǵyzstanǵa jáne О́zbekstanǵa shyqqany este.

Qazir de oqý oryndarynda sondaı otrıadtar men jastardyń jumysshy toptaryn uıymdastyrýǵa ábden bolady. О́tken tájirıbeden sabaq alyp, qurylys jasaqtaryn qurý ár tusta baıqalady. Mysaly, «Jasyl el» baǵdarlamasy búgingi zaman talabyna ábden laıyq. Aımaqty kógaldandyrý jáne qurylys jumystaryna joǵary oqý oryndarynyń 16 myńnan asa stýdenti jumyldyrylady. Al búginde asa ózekti bolyp turǵan, kóktemgi sý tasqynynan zardap shekken júzdegen eldi mekenderge, aýyldarǵa myńdaǵan úı turǵyzý, qora-jaı salý – kezek kúttirmeıtin shara. Demek árbir joǵary jáne arnaý­ly oqý oryndarynda stýdentterdiń qurylys toptarynyń jumysyn uıymdastyrý úshin respýblıkalyq shtab jasaqtaý qajet. Sondaı-aq memlekettik jáne jekemenshik joǵary oqý oryndarynda qurylys jasaqtaryn qurý jáne sondaı toptarǵa qatysýǵa nıetti eriktiler qazirden-aq az emes.

Álimsaqtan adamzattyń búginge deıingi jetistiginiń barlyǵy qajyrly eńbekpen kelgenin eskersek, óskeleń urpaqty eńbekqorlyqqa baýlýdyń, jumysqa degen qush­tarlyqtaryn arttyrýdyń mańyzy zor. Sondyqtan dál qazirgi almaǵaıyp kezeńde qolushyn sozyp, eldiń abyroıyn bıikke samǵatatyn, jumysqa beıim turatyn urpaq tárbıeleý – elimizdiń basty mindeti.

Saıasat BEIISBAI,

Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń bas sarapshysy