Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Petropavlda 100 jańa úı salynady
Degenmen Esildiń Soltústik Qazaqstannan joǵarǵy arnasynyń boıynda sýdyń deńgeıi ájeptáýir tústi. Máselen, Ǵ.Músirepov aýdanyndaǵy Toqsan bı aýylynyń janyndaǵy gıdrobeket 83 sm-ge tómendedi. Biraq tómen ornalasqan Esil men Qyzyljar aýdanynyń aýmaqtaryndaǵy eldi mekenderde sý deńgeıi asa úlken bolmasa da shaǵyn kólemde ósip otyr. Atap aıtqanda, bir táýlikte Pokrovka aýylynda – 1 sm-ge, Novonıkolskide 6 sm-ge sý kóterilgen. Petropavl qalasynyń ózinde sý deńgeıi 11 sm-ge artqan. «Qazgıdromettiń» aıtýyna qaraǵanda, ózenniń deńgeıi 27-28 sáýirde eń bıik shyńyna jetip, odan ári tómendeı beredi. Qarǵyn sýdyń quıylýy bul ýaqytta bolmaıdy dep boljanyp otyr. Al 1 mamyrdan bastap oblystyń barlyq aımaǵynda sý turaqty túrde tartylmaq.
Tasqyn bastalǵannan beri oblys boıynsha barlyǵy 3 419 úı sýda qalǵan. Qazir sonyń 196-nan sý ketken. Barlyǵy 14 388 adam evakýasııalanyp, qazir sonyń 744-i úıine oralǵan. 906 adam áli de evakýasııalyq beketterde jatyr, 12 718 adam týǵan-týysqandaryn saǵalap júr. 5 myńdaı tuıaq qaýipsiz jerlerge aıdalǵan.
Petropavl qalasynyń Oıqala shaǵyn aýdanynda memlekettik materıaldyq rezervten alynǵan jyljymaly sý soratyn stansa jumys istep tur. Bul alyp stansa saǵatyna 1 800 tekshe metr sý aıdaı alady. Oblystaǵy tasqynǵa qarsy kúreske jergilikti TJD-dan basqa Astana qalasy, Túrkistan, Qaraǵandy, Pavlodar oblystarynyń TJD qyzmetkerleri jumyldyrylyp, barlyǵy 531 adam kúshi, 81 tehnıka, 69 motopompa, 49 júzý quraldary qatystyryldy.
Sársenbide Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimdigi men «Qazaqstan halqyna» qory Petropavl qalasynyń aýmaǵyndaǵy «Solnechnyı-2» shaǵyn aýdanyna tasqynnan zardap shekkender úshin bir tıpti 100 úı salyp berý jóninde memorandýmǵa qol qoıdy. Qordyń aqyldastar keńesi eldiń barlyq sý basqan aýdanyna qurylys júrgizý úshin 10 mlrd teńge bólýdi bekitken eken. Alaıda tasqyn bastalǵan 1-30 sáýir aralyǵynda qorǵa quıylǵan qaıyrymdylyq qarajaty artqan. Osy ýaqytta buǵan 2,9 mlrd teńge quıylypty. Bul múmkindikti paıdalanyp, qor Petropavldyń ózine ǵana 100 jańa úı turǵyzbaqshy. Merdiger kompanııalardy tabý mindeti ákimdikke júkteledi. Tendermen qurylys kompanııasyn tabý, qurylysty qabyldap alý sııaqty jumystyń – bárine monıtorıng jasalyp, ashyqtyq saqtalýy memorandýmda atalyp ótken. Bul úshin jumys tobynyń qataryna qoǵamdyq uıym ókilderin tartý da umyt qalmaǵan.
Qala ákimi S.Muhamedıev qurylys júrgizý úshin jer dereý bólinetinin aıtty. Sonymen qatar ol sýda turǵan úılerdi ázirge baǵalaý múmkin emes ekenin jetkizdi. «Keshe sýy qurǵaı bastaǵan jerlerdegi keıbiriniń jaǵdaıyn kórip shyqqan edik. 12 úıdiń syrty bútin bolǵanymen eńkistenip, qulaýǵa aınalyp qalǵanyn kórdik. Mundaı úılerdi qalpyna keltirý múmkin emes, sondyqtan olardyń ıelerine jańa úı berýdiń tetikterin sý qaıtpasa da jasaı berýge tıispiz», dedi ákim.
Mindetin atqarǵandar alǵys arqalap qaıtty
Petropavldyń irgesindegi Beskól aýylynyń ortalyq alańynda Astana qalasyndaǵy 68665 áskerı bóliminen tasqynǵa qarsy kúresip, qyzyljarlyqtarǵa kómek berýge kelgen áskerıler ózderiniń qyzmet oryndaryna qaıtaryldy. Saltanatty shyǵaryp salý rásiminde oblys ákimi Ǵaýez Nurmuhambetov sóılep, mindetin adal atqarǵan jaýyngerlerge alǵysyn aıtty.
«Qum salynǵan aýyr qaptardy tasyp, dambalardy bekitip, muzdaı sýdyń jol taýyp ketýi úshin aryqtar qazyp, sýyqqa tońǵandaryńyzǵa, qaryndaryńyzdyń ashqanyna qaramaı, ýaqytpen sanaspaı jumys istedińizder. Elimizdiń naǵyz patrıoty, Otanyna shyn berilgen, er minezdi jaýyngerler ekenderińizdi kórsettińizder. Bárimizdiń birge bolyp, tasqynmen aıanbaı kúresken eńbegimizdiń arqasynda, eń bastysy, adam shyǵyny bolǵan joq. Sizderdiń aralaryńyzda 51 soldattyń áskerı merzimi aıaqtalǵan eken, alaıda olar da úıine ketýge asyqpaı, qıyn jaǵdaıda joldastarymen birge bolyp, apatqa qarsy kúresti. Men bárińizge oblys halqynyń atynan alǵys aıtamyn», dedi oblys ákimi.
Sondaı-aq oblystyń polısııa departamentinde de tasqynmen kúreste kómekke kelgen Qurlyq áskerleri men Ulttyq ulannyń jaýyngerlerin shyǵaryp salý rásimi boldy. PD basshylyǵy eren eńbegimen kózge túsken bir top sarbazdar men ofıserlerdi arnaıy Alǵyshattarmen marapattady. Olardy PD basqarma bastyǵy, polısııa polkovnıgi Abylǵazy Ǵabdýllın tapsyrdy. Al 6637 áskerı bóliminde polıseılerge komandırdiń tárbıe jáne áleýmettik-quqyqtyq jumys jónindegi orynbasary maıor Shýhrat Áshimov alǵysyn bildirdi. Oblystyq polısııa departamentiniń quramyndaǵy mádenı ortalyqtyń qyzmetkerleri konsert qoıyp, ánnen shashý shashty.
«Astana» óńirlik qolbasshylyǵyna kiretin 31775 áskerı bóliminiń 300-den asa áskerı qyzmetshileri Petropavlǵa 8 sáýirde kelgen. Olar Petropavl aýyr mashına jasaý zaýytyna ornalastyrylǵan. Qurlyq áskerleriniń tájirıbeli ofıserleriniń basshylyǵymen sarbazdar jáne kelisimshartpen qyzmet atqaryp júrgen áskerıler kele salysymen kún-tún demeı ashyq aspan astynda bógetter turǵyzdy, evakýasııalaý, kúzetý sharalaryna qatysty, turǵyndarǵa kómek kórsetti.
Qurlyq áskerlerimen birge Ulttyq ulannyń 5537 áskerı bóliminiń sarbazdary Qyzyljar óńirinde ıyq tirese qyzmet atqardy. Olar jergilikti 6637 áskerı bóliminiń sarbazdarymen, kýrsanttarymen jáne polıseılermen birge beketterde quqyqtyq tártipti saqtady.
Kómekter legi
Bir kún buryn Qyzyljarǵa tájik aǵaıyndardyń elinen 16 vagon qaıyrymdylyq júgi jetti. Bul kómek zattary qalanyń sý basqan Zarechnyı, Oıqala, Teri zaýyty jáne Qyzyljar aýdany aýyldarynyń turǵyndaryna taratylatyn boldy. Qaıyrymdylyq júkteriniń qatarynda tájik dıqandarynyń tátti jemisteri de bar. Sonymen qatar adamǵa kúndelikti qajetti zattar salynǵan qoraptar da kóp eken. Olardy qabyldap alǵandardyń biri, Qyzyljar aýdany ákiminiń orynbasary Alma Nurǵalıeva: «Bul zattar bizdiń zardap shekken turǵyndarymyzdy bir sát qýantyp, kóńilin kóteretinine senimdimin. Qıyn kezde qolushyn bergen tájik baýyrlarymyzǵa alǵysymyz sheksiz. Bizdiń aýdannan barlyǵy 8 myńdaı adam evakýasııalandy. Sýdyń tez kelip qalǵany sondaı, lypasymen júgirip shyqqan aýyl turǵyndary da bar. Endi solarǵa myna zattardy bólip beremiz», dedi.
16 vagondy túsirýge 120 jaýynger jáne kómekke kelgen Qaraǵandy oblysy TJD 40 qyzmetkeri jumsalǵan eken. Olar jeńil bolsa da qymbat baǵalanatyn júkterdi tizile turyp, «Gazelderge» jyldam artyp jatty. Tájik aǵaıyndar jalǵyz Soltústik Qazaqstanǵa ǵana emes, elimizdiń zardap shekken basqa oblystaryna da, barlyǵy 50 vagonnyń qaıyrymdylyq júgin jiberipti.
Osy kúni Qyzyljarǵa Qaraǵandy qalasynan da tirkemeli úsh júk mashınalarynan turatyn qaıyrymdylyq kerýeni jetti. Olar Qaraǵandy oblysy máslıhattarynyń depýtattary, «Amanat» partııasynyń ókilderi jáne Abaı aýdanynan jınalǵan kómek eken. Barlyq júktiń salmaǵy 50 tonnadan asady. 700 shaqyrymnan artyq jol júrip kelse de qaıyrymdylyq saparymen kelgen jandardyń júzi jarqyn, sharshaǵandary bilinbeıdi. «Jınalǵan qarajatqa makaron, un, suıyq maı, taza sý, tósek jabdyqtaryn, matrastar, jastyqtar satyp aldyq. Sonymen qatar 10 tonna kartop ákelip otyrmyz. Basyna qıynshylyq túsken jandarǵa qolymyzdan kelgenshe kómek berýge asyqtyq», deıdi Qaraǵandy oblystyq máslıhatynyń depýtaty Shahmurat Tańqybaev.
Qaıyrymdyq kómekterdi qabyldaý men bólý bir ortalyqtan rettelgen. «Ár kóshege barǵan júkterdi qabyldap alyp, bólip turatyn adamdar belgilengen. Olar – ózderiniń kórshilerin jaqsy biletin jergilikti adamdar. Kimniń úıinde qansha bala, qansha jan baryn olar jaqsy biledi. Sondyqtan bári de ádil bólinýge tıis», deıdi Petropavl qalasy ákiminiń orynbasary Qalııa Tórenova.
Soltústik Qazaqstan oblysy
