Tarıhı tamyrlastyq baıandy baýyrlastyqqa jeteleıdi

«Aıbyn» ordeni batyrlar esimimen berilmek

Bul zań Memleket basshy­sy­nyń tapsyrmasyn oryndaý aıasynda Parlament depýtattarynyń bastamashy bolýymen ázirlendi. Qabyldanǵan sharalar kózdeıtin mańyzdy mindetterdiń biri – tarıhı sanany jańǵyrtýǵa, el azamattarynyń ulttyq bire­geıligin nyǵaıtýǵa jáne áskerı-patrıottyq tárbıeni damytýǵa yqpal etý ekenin atap ótken jón.

Jańa normalarǵa sáıkes «Aıbyn» ordeniniń túrli dáre­jesine Saǵadat Nurma­ǵam­betov, Baýyrjan Momyshuly jáne Rahymjan Qoshqarbaevtyń esimderin berý qarastyrylǵan. «Maquldanǵan zań Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaevtyń tikeleı tapsyrmasy boıynsha ázirlendi. Memleket basshysy «Aıbyn» ordeniniń túrli dárejesine halqymyzdyń dańqty batyrlarynyń esimderin berýdi usynǵan edi. Mundaı sheshim kórnekti tarıhı tulǵalarymyzdy dáripteýge, jastardyń ás­kerı-patrıottyq rýhyn kóterip, olardy otanshyldyqqa tár­bıeleýge yqpal eteri anyq», dedi Palata spıkeri.

О́zara senimge negizdelgen dıalog

Sondaı-aq Senat depýtattary «Qazaqstan Respýblıkasy men О́zbekstan Respýblıkasy ara­syndaǵy odaqtastyq qatynastar týraly shartty ratıfıkasııa­laý týraly» zańdy qarap, maqul­dady. Shart negizgi baǵyttar bo­ıynsha yntymaqtastyqty keńeı­týge arnalǵan. M.Áshimbaev atap ótkendeı, Qazaqstan men О́zbek­stannyń odaqtastyq qarym-qatynasy tarıhı baýyrlastyqqa, ózara senimge jáne ortaq qun­dy­lyqtarǵa taban tireıdi. Qujattyń erejeleri boıynsha taraptar eki memlekettiń Parlamentteri, saıa­sı partııalary jáne qoǵamdyq uıymdary arasyndaǵy baılanys­ty nyǵaıtýǵa yqpal etedi.

Budan bólek, sharttyń 4-babyna sáıkes Qazaqstan men О́zbekstan Memleket basshylary basqaratyn Joǵary mem­leket­aralyq keńes qurady. Ol Keńestiń qyzmetin úılestirý Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesine júkteledi.

«О́zbekstan – Qazaqstannyń senimdi odaqtasy ári mańyzdy seriktesi. Eki el basshylarynyń ózara memlekettik saparlary men kelisimderi ekijaqty qarym-qatynastarǵa únemi tyń serpin beredi. Búgin qaralǵan zań – ózara senimge negizdelgen osyndaı dıalogtiń nátıjesi. Bul qujat mem­­leketterimiz arasyndaǵy yq­pal­dastyq máseleleriniń keń aýqy­myn qamtıdy jáne kóptegen sala­d­aǵy strategııalyq yntymaq­tas­tyq­ty nyǵaıta túsedi. Aldaǵy ýa­qytta Shart baýyrlas qazaq-ózbek qarym-qatynasyn sapaly jańa deńgeıge shyǵarýǵa yq­pal etedi dep senemiz», dedi M.Áshimbaev.

Zııatkerlik menshik quqyǵynyń saýda aspektileri

Sonymen qatar otyrys ba­ry­synda «Táýelsiz Mem­le­ket­­ter Dostastyǵyna qatysý­shy memleketterdiń qoǵam­dyq den­saýlyq saqtaý sala­syn­­daǵy sanıtarlyq-epı­de­mıologııalyq sı­pat­taǵy tóten­she jaǵ­daı­lar­dyń aldyn alý jáne olar­ǵa den qoıý jónin­degi yntymaq­tastyǵy týraly kelisimdi ratı­fıkasııalaý týraly» jáne «Zııatkerlik menshik quqyqtarynyń saýda aspektileri jónindegi kelisimge tolyqtyrý engizý týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zańdar qaralyp, maquldandy. Kelisimde TMD elderinde sanıtarlyq-epıdemıologııalyq sıpattaǵy tótenshe jaǵdaılarmen tıim­di kúresý úshin tıisti sharalar qarastyrylǵan. Al Hattama muqtaj elderdiń dárilik zattarǵa qoljetimdiligin qamtamasyz etýdi kózdeıdi. Atalǵan qujat Dú­nıejúzilik saýda uıymyna múshe elderge patenttelgen dárilik zattardyń avtorlyq quqyq ıesiniń ruqsatynsyz dárilik zattardy ári qaraı eksportqa mindetti lısenzııalar boıyn­sha óndirýge quqyq beredi. Alaıda dári-dármek óndirisi tek densaýlyq saqtaý maqsatymen ǵana júrgizilýi kerek.

Sharýalar shyǵynyna kim alańdaıdy?

Palata otyrysynda senatorlar ózderiniń depýtattyq saýaldaryn da joldady. Arman О́teǵulov sý tasqynynyń saldaryna nazar aýdaryp, egis naý­qanyna daıyndyq barysyna alańdaýshylyq bildirdi. Osyǵan baılanysty depýtat Premer-mınıstrge sharýa qojalyqtary men aýyl sharýashylyǵy uıym­darynyń aldynda turǵan máse­lelerdi jedel sheshýdiń mańyzdy ekenin aıtty.

«Sý basqan jerler astyq ege­tin óńirlerge tıesili bolǵandyq­tan, kóktemgi egis naýqanyn durys ótkizýge qatysty máseleler týyn­dap otyr. Qazirdiń ózinde egin salý merziminiń uzaryp ketý qaýpi bar. Al baý-baqsha, kókó­nis ósirýshilerdiń, saıajaı seriktes­tikteriniń jaǵdaıy óte nashar. Olardyń tehnıkalary, sýarý júıeleri men transformatorlary zaqymdaldy, jylyjaılar buzyldy, alqaptary sý astynda qaldy. Jedel derekter boıynsha Aqtóbe, Qostanaı, Soltústik Qazaqstan oblystarynda 200 tonnaǵa jýyq tuqym qoımalaryn sý basqan. О́kinishke qaraı, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi búgingi kúnge deıin elimizdegi sý astynda qalǵan egistik týraly naqty málimet bergen joq», dedi A.О́teǵulov.

Senator mal sharýashyly­ǵy­nyń shyǵyny men asa qaýip­ti ınfeksııalardyń paıda bolý qaterine, sý tapshylyǵynyń aldyn alýǵa qatysty máseleler­ge alańdaýshylyq bildirdi. A.О́teǵulov osyǵan baılanysty elimizdiń Premer-mınıstrinen aǵymdaǵy máseleler boıynsha aqparat berýdi surady.

«Búgingi kúni sý basqan óńir­lerdegi zardap shekken egistik­tiń kólemi qandaı? Qansha egistik tasqynnyń saldarynan aınalymnan shyqty? Fermerler bıyl egin egýge úlgere me? Egis egip úlgermegen sharýalarǵa alatyn paıdasy qalaı óteledi? Shyǵyn bolǵan mal basyn toltyrýdyń tetigi bar ma? Qansha aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy sýǵa ketip, isten shyqty, olardy qalpyna keltirý jumystary qalaı júrgiziledi?», dep saýal tastady senator.

Jol boıynda jasyl jelek nege az?

Senator Nurtóre Júsip jol boıyndaǵy aýmaqtardy abat­tandyrýdyń jetkiliksiz deńgeıde ekenine toqtalyp, máselege Úki­mettiń nazaryn aýdardy. Sena­tor «QazAvtoJol» ulttyq kom­panııasynyń 5 oblystyq fılıalynda ǵana aǵash otyrǵyzý ýchaskeleri bar ekenin, basqa óńirlerde bul jumystar júr­gizilmeıtinin atap ótti.

Senatordyń aıtýynsha, halyq­­aralyq jáne respýb­lıka­lyq mańyzy bar avtokólik jol­darynyń jelisi 25 myń shaqy­rymdy quraıdy. Alaıda onyń 6,3 myń shaqyrymy ǵana jasyl jelekpen qamtylǵan. Táýel­­sizdik alǵan sátten bastap, elde logıs­tıkalyq áleýetti arttyrý maq­satynda álemdik standarttarǵa sáıkes avtomagıstraldar salyndy. Degenmen qazirgi kezde jol boıyn kógal­dandyrý máselesi tıisti deńgeıde damymaı otyr.

«Búgingi tańda respýblıkalyq ma­ńyzy bar avtokólik jol­darynyń barlyq jelisi boıynsha «QazAvtoJol» ulttyq kompanııasy» aksıonerlik qoǵamynyń tek Aqmola, Aqtóbe, Almaty, Qaraǵandy, Shyǵys Qazaqstan oblystyq fılıaldarynda 5 aǵash otyrǵyzý ýchaskesi bar. Qalǵan aımaqtarda bul da joq. Atalǵan mekemeler buryn egilgen ormandy baptaý jumystarymen ǵana shektelip otyr. 2021-2023 jyldary respýblıkalyq mańyzy bar avtokólik joldaryna 3 myń túp aǵash pen kóshet otyrǵyzylǵan. Atap aıtqanda, Almaty oblysynda 253 shaqyrym jolǵa 1,2 myń túp, Qaraǵandy oblysynda 982 shaqyrym jolǵa 1,6 myń túp tıip otyr. Alaıda bul jalpy kólemge shaqqanda tym mardymsyz», dep atap ótti senator.

Senator jol boıyn kógal­dan­­dyrý jumysynyń kenje qalýynyń taǵy bir yqtımal sebe­bin atap ótti. Ol – kógal­dandyrý uıymdarymen, ǵylymı ınstıtýttarmen, botanıkalyq baqtarmen yntymaqtastyqtyń joqtyǵy. Osyǵan baılanysty Úkimet atyna birqatar naqty saýal joldady.

«Botanıkalyq baqtar­dyń ǵylymı áleýetin paıda­lanýǵa Úki­met nıetti me? Respýb­lı­ka­daǵy avtokólik joldary men temirjoldarǵa jaýapty mekemeler, sondaı-aq eldi mekender men qalalardy kógal­dandyrýǵa ja­ýapty uıymdar óz qyzmetteri­ne elimizdiń osyndaı áleýetti ǵylymı uıym­daryn qashan tartady? Memleket basshysynyń «Taza Qazaqstan» bastamasyn eldiń barlyq aı­maǵynda jedel júzege asyrý úshin Úkimet qandaı naqty sharalardy qolǵa alǵaly otyr?», dedi senator.

Kóshi-qondy retteýdiń mańyzy

Senator Darhan Qydyráli ishki jáne syrtqy kóshi-qon salasyn­daǵy jaǵdaıǵa toqtaldy. Depý­tat otandastarymyzdy ońtústik­ten sol­tústikke kóshirý baǵdarla­ma­syna birqatar ózgeris engizýdi, son­daı-aq qandastar úshin kvota­lardyń sanyn kóbeı­týdi usyndy.

Máskeý oblysyndaǵy konsert zalynda bolǵan qaıǵyly jaǵ­daıdan keıin elimizge aǵy­latyn eńbek mıgranttarynyń sany artatyny boljanyp otyr. Senator óziniń depýtattyq saýalynda olardyń elimizge zań­syz kelýine baılanysty ult­tyq qaýipsizdikke áser etetin prob­lemalardy kóterdi. «Mıg­­rant­tar týraly júıeli áleý­met­tik zertteýler júrgizý qajet. Mıg­­rasııa – adamdardyń beıbe­re­­ket qozǵalysynyń meha­nı­ka­­lyq úrdisi ǵana emes. Ol – eń al­dymen beıimdelý úrdisi, áleý­met­tik jaǵdaı men ómir salty­nyń ózgerýi. Sondyqtan eńbek mıg­ranttary men qonys aýdarý­shy­larǵa aqparattyq, zańnamalyq, tildik, mádenı qyzmet kórsetetin arnaıy beıim­deý ortalyqtary bolýy kerek», dep atap ótti.

Senator sondaı-aq qandas­tardy kóshirý jáne olar úshin kvotalardy ulǵaıtý máselesin de qozǵady. Depýtat Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi ázirlegen «Ata joly» kartasyn qandastar mártebesimen teńestirý qajet dep sanaıdy.

«Ata joly» kartasynyń múm­kin­dikteri zańdy túrde bekitilýge tıis. Bul karta etnostyq qazaq­tarǵa beriletin qandas már­tebesimen teńestirilýi kerek. Qandastarǵa beriletin kvotany da kóbeıtý qajet. Máselen, Aqmola oblysyna bólingen 285 kvota qańtar aıynda, Rýdnyıǵa bólingen 200 kvota aqpan aıyn­da ıgerilip qoıylǵan. Elge kel­genderdiń basym bóligi Mań­ǵystaý óńirine turaqtaǵanyn eskersek, soltústikke qonys aýdarý baǵdarlamasyna ońtústik­pen birge batys aımaqtardy da qosqan abzal. Sonymen qatar soltústik óńir ákimdikteri halyq kóbirek kóshetin aýdandarda front-keńse túrinde ókildikter ashyp, túsindirý jumystaryn arttyrǵany jón», dedi Darhan Qydyráli. Senator Úkimet basshysy Oljas Bektenovke osy problemalarǵa nazar aýdarýdy jáne olardy sheshý úshin tıisti shara qabyldaýdy surady.

Jer máselesin kóterdi

Senator Talǵat Júnisov adal eńbek etip júrgen sharýalardyń jerdi jalǵa berý merzimin uzartý máselesin kóterdi. Depýtattyń aıtýynsha, jer telimderiniń shekti ólshemderi boıynsha normatıvterdiń bolýyna baılanysty sharýalar ýchaskeleriniń bir bóligin joǵaltýy múmkin.

Ol birneshe jyl buryn fermerlerge jer tapshylyǵyn sheshý úshin sharýalarǵa jalǵa alýǵa bolatyn jer ýchaskeleriniń barynsha úlken kólemi belgilen­genin atap ótti. Alaıda bul erejeler qazirgi kezde jer kólemi belgilengen shekten asatyn adal jer paıdalanýshylarǵa keri áserin tıgizip jatyr. Olar kóp­tegen jyl boıy jerdi retimen adal paıdalandy, jerdiń qunar­lylyǵyn saqtaýǵa qarjy saldy, biraq endi is júzinde jaldaý quqyǵyn uzarta almaı otyr.

«Jer ýchaskeleriniń shekti mól­sheri týraly talap Úki­met­tiń osy sheshimine deıin jer aýmaǵyna ıelik etken adal jer paıdalanýshylarǵa qoldanyl­maýǵa tıis. Jerdi uzaq merzimge jalǵa alýdy uzartý barysynda belgilengen shekti mólsherden asatyn jer ýchaskeleriniń bir bóligin alyp qoımaı júzege asýǵa tıis. Astyq óndirýshilerdiń óndiristik shyǵyndary, sondaı-aq olar­dyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn qalyptastyrý jáne jańartý jedel basqarýdaǵy jer ýchaskeleriniń alańyna negiz­deledi. Qazirgi kezdegi kedergilerdi ýaqtyly joıý, atap aıtqanda, Úki­met­tiń qoldanystaǵy qaýly­syna tıisti tolyqtyrý engizý jáne aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshilerge tıimdi jumys isteýge múmkindik berý asa mańyzdy», dedi T.Júnisov.