Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
Jylyoı aýdanynyń ákimi Jumabek Qarajanovtyń aıtýyna qaraǵanda, qazir monoqalada tasqyn sýdyń zardabyn joıý úsh baǵytta júrip jatyr. Bul – tasqyn sýdy sorý, dezınfeksııa júrgizý, búlingen ınjenerlik-kommýnıkasııalyq júıelerdi qalpyna keltirý.
«Tabıǵı apat saldarynan Jylyoı aýdanyna keltirilgen shyǵyn kólemin naqty aıtý óte qıyn. Sebebi tehnıkalyq baǵalaýshy kompanııalar shyǵyndy áli eseptep jatyr. Tasqynnan búlingen úılerdiń ıelerinen qujattar qabyldanyp jatyr. Turǵyn úılerdiń keıbiriniń qujaty bar. Ieleri turǵyn úıdiń keıbirin tirketip úlgermegen. Mundaı jaǵdaıda ótinimdi turǵyndardyń jeke tólqujatymen qabyldaý uıǵaryldy», deıdi J.Qarajanov.
Atyraý oblysynyń ákimi Serik Shápkenovtiń aıtýynsha, Qulsary qalasyndaǵy sý basqan aýmaqty tazartýdy mamyrǵa deıin aıaqtaý josparlanǵan edi. Osy kezge deıin Qulsary qalasynda 1 821 úıde sýdy qurǵatý jumysy júrgizildi. Oǵan 200-den asa adam, 69 tehnıka tartylǵanymen, bul jumystyń baıaý júrip jatqany belgili.
Munda sý basqan turǵyn úılerge tehnıkalyq baǵalaý júrgizý isi qarqyn almaı tur. О́ıtkeni baǵalaýshy kompanııanyń atqarýshy dırektory Almat Baıdaýletovtiń aıtýynsha, sý kirgen úıdi baǵalaý óte qıyn. Mundaı úıde tasqynnyń zardabyn tolyq anyqtaý múmkin emes. Osyndaı sebepten ázirge 595 úıge tehnıkalyq zerdeleý júrgizildi.
«Bizge jergilikti atqarýshy organdar baǵalaý júrgiziletin úıler men nysandardyń tizimin beredi. Sodan soń úı ıesi, polısııa qyzmetkeri jáne baǵalaýshy kompanııanyń ókilderi birlesip, úıge baǵalaý jumystaryn júrgizemiz. Nysan sýretke túsiriledi. Úı tehnıkalyq pasport arqyly tekseriledi. Úıdiń qujaty bolmaǵan jaǵdaıda onyń aýmaǵy qaıta syzylady. Tehnıkalyq baǵalaý júrgizgen kompanııa úıge jóndeý júrgizýge bolatyny, ne jańadan salý qajettigi týraly uıǵarym shyǵarady. Osydan keıin úıdi jóndeý, qalpyna keltirý nemese qaıtadan salýǵa baılanysty qarjy kólemin shyǵaramyz», dedi A.Baıdaýletov.
Aýdan ákiminiń málimetine súıensek, tasqyn sý qaýpine baılanysty evakýasııalanǵan Qulsary qalasy turǵyndarynyń 12 myńnan astamy úıine oraldy. Olardyń arasynda turǵyn úıin sý baspaǵan, biraq evakýasııaǵa baılanysty qaladan ketip qalǵan azamattar da bar. Alaıda turǵyndardyń keıbiri týystarynyń úıin panalaýǵa májbúr bolyp otyr. Tipti áli de evakýasııalyq pýnktterde, jaldamaly páterlerde ýaqytsha qonystanǵan turǵyndar bar. Máselen, Mańǵystaý oblysyndaǵy evakýasııalyq pýnktterdegi qulsarylyq turǵyndardyń sany – 1 800 adam. «Teńiz» qalashyǵyndaǵy jataqhanalarda 600-ge jýyq turǵyn qalyp otyr. Al Qulsary qalasyndaǵy evakýasııalyq pýnktte 170 adam turyp jatyr.
Shyndyǵyn aıtqanda, dál qazir Qulsary qalasyndaǵy ahýal áli de kúrdeli kúıinde qalyp otyr. Muny ár salanyń mamandary joqqa shyǵarmaıdy. Máselen, Atyraý oblystyq sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý departamentiniń bólim basshysy Aıgúl Sabyrqyzynyń pikirinshe, sý kóp turyp qalǵan aýmaqta túrli ınfeksııa taralyp, juqpaly aýrý juqtyrý qaýpi bar.
«Qulsary qalasynda sý basqan nysandardy dezınfeksııalaý jumysy júrip jatyr. Osyǵan baılanysty turǵyndardan dezınfeksııalaý júrgizilmegen úıge kirmeýdi, ózderi tazalaý jumysyn júrgizbeýdi eskertemiz. Turǵyn úıdi qurǵatý, dezınfeksııalaý úshin arnaıy mamandarǵa júginý kerek», deıdi A.Sabyrqyzy.
Qulsaryny qalpyna keltirý máselesine Parlament Májilisiniń depýtaty Ádil Jubanov ta alańdaýshylyq bildirip otyr. Onyń paıymynsha, Qulsary qalasyndaǵy jaǵdaıǵa Úkimet tarapynan nazar aýdarylyp, naqty qadam jasalýy qajet. Sol sebepten depýtat Premer-mınıstr Oljas Bektenovtiń atyna depýtattyq saýal joldady.
«Jylyoı aýdany – jalpy qory 2,5 mlrd tonnany quraıtyn 40-tan asa munaı ken orny bar elimizdegi eń iri strategııalyq mańyzy zor óńir. Ulttyq qor da, respýblıkalyq bıýdjet te Jylyoıdan óndirilgen munaıdyń tabysynan quralatyny belgili. El ekonomıkasy úshin donor bolyp otyrǵan Jylyoı aýdanynyń sý tasqynynan aıtarlyqtaı zardap shegip, turǵyndarynyń bosyp júrýi – eldigimizge, Úkimettiń jumysyna úlken syn», deıdi Á.Jubanov.
Onyń aıtýynsha, О́nerkásip jáne qurylys mınıstrliginiń tasqyn sý basqan turǵyn úıdi qalpyna keltirýge baılanysty algorıtmi turǵyndar úshin tıimsiz bolyp otyr. Nege? О́ıtkeni mınıstrlik jaramsyz dep tanylǵan baspananyń ornyna eki joba usyndy. Birinshisi – 22 mln teńgege tıptik jobamen jańa úı salý. Ekinshisi – memlekettik turǵyn úı qorynan jańa baspana berý.
«Qulsary – munaıshylar qalasy. Jergilikti turǵyndar «Teńiz» ken ornynda jyldar boıy eńbek etip, tapqan tabysyna salynǵan úılerdiń qunyn О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi bekitip otyrǵan 22 mln teńgemen salystyrýǵa kelmeıdi. Qulsary qalasyndaǵy beıitterdi, mal soıý sehtaryn, munaı qaldyqtary men shlamdardy, qoqystardy shaıǵan tasqyn sýdyń ortasynda 2 810 baspana tur. Bul jerdegi epıdemıologııalyq ahýal kúrdeli, juqpaly aýrýlardyń taralý qaýpi joǵary», dep dabyl qaqty Májilis depýtaty.
Tasqyn sý basqan Qulsarydaǵy ahýalmen tanysqan, turǵyndardyń talap-tilegin, ótinishin tyńdaǵan Májilis depýtaty Ádil Jubanovtyń Úkimetke aıtar birneshe usynysy bar. Bul tabıǵı apattan zardap shekken qulsarylyqtardyń máselesin ońtaıly sheshýge yqpaly etýge tıis.
«Birinshiden, turǵyn úıi jaramsyz turǵyndarǵa ótemaqy aımaqtaǵy turǵyn úıdiń sharshy metriniń aǵymdaǵy qunyna saı berilýi qajet. Atyraý oblysynda jańa turǵyn úıdiń naryqtaǵy baǵasy – 1 sharshy metr úshin 350 000 – 400 000 teńge. О́ıtkeni óńirde qurylys materıaldary qymbat. Máselen, Atyraý oblysynda betonnyń bir tekshe metri – 50 myń, Almaty qalasynda – 16 myń, Aqtóbede 28 myń teńge turady. Almatyda 2 700 teńge turatyn PGS materıalyn Aqtóbede 4 myń, Atyraýda 8 500 teńgege alasyń. Kúıdirilgen kirpishtiń baǵasy Almaty qalasynda – 36, Aqtóbede – 120, Atyraýda 160 teńge turady. Atyraýda basqa da qurylys materıaldary ózge óńirlermen salystyrǵanda, ortasha eseppen 50-70 paıyzǵa qymbat.
Ekinshiden, sý tasqynynan zardap shekken, biraq turýǵa jaramdy, jóndeýge keletin úılerdiń bir sharshy metrine 100 myń teńgeden ótemaqy tólenýi qajet.
Úshinshiden, zardap shekken otbasylarǵa beriletin birjolǵy áleýmettik ótemaqyny 100 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde emes, otbasynyń ár múshesine 50 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde taǵaıyndaý kerek.
Tórtinshiden, qaza tapqandardyń týystaryna 1000 aılyq eseptik kórsetkish mólsherinde birjolǵy járdemaqy belgilenýi kerek. Sý tasqynynan Qulsary qalasynda 4 adam qaıtys bolyp, 4 otbasy asyraýshysynan aıyrylyp otyr.
Besinshiden, sý tasqynynan zardap shekken Qulsary qalasyn qaıta rekonstrýksııalap, jańa «Eko qulsary» salý jobasyn qarastyrý qajet. Shyn máninde, biz Atyraý qalasyn emes, Qulsaryny «munaıly astana» deýimiz kerek. Mundaǵy 70 myńǵa jýyq turǵynnyń tynys-tirshiligi tikeleı munaı óndirisimen baılanysty. Biraq Jylyoı aýdanynyń ortalyǵy Qulsary qalasynyń arhıtektýralyq kelbeti, kógaldandyrý jáne abattandyrý jumystary tómen, munda apatty jáne tozyǵy jetken turǵyn úı kóp», deıdi Á.Jubanov.
Májilis depýtaty oryndy másele kóterdi. Endi depýtattyń usynystary Úkimet tarapynan qoldaý taba ma? Álde Qulsary qalasy «Baıaǵy jartas – sol jartas» kúıinde qala bere me?
Atyraý oblysy
