Kollajdy jasaǵan – Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Altyn baǵasy artyp keledi
Sarapshylardyń pikirinshe, baǵanyń qubylýyna geosaıası jaǵdaılar, dollardyń álsireýi sebep. Tek 2024 jyldyń basynan beri elimizde 1 gramm altynnyń baǵasy 3 415 teńgege qymbattady. Analıtıkalyq agenttikter altyn nege bıyl 11 paıyzǵa derlik ósti degen suraqqa áli naqty jaýap bergen joq. Altyn baǵasynyń kóterilý sebebin sarapshylar ártúrli boljammen túsindirip jatyr.
«Coin Price Forecast» sarapshylarynyń pikirinshe, altynnyń baǵasy bıyl jyl ortasyna qaraı bir ýnsııa úshin 2 200 dollarǵa deıin kóterilýi múmkin. Sonymen qatar oń dınamıka 2025 jyly da jalǵasady. Sarapshylar 2025 jyldyń sońyna qaraı altyn baǵasy 2 700 dollar bolady dep boljaıdy.
Qarjy taldaýshysy Erlan Ibragımniń aıtýynsha, altyn satyp alý ınflıasııadan qorǵaýǵa jáne jınaqtardy ártaraptandyrýǵa múmkindik bergenimen, uzaqmerzimdi ınvestısııalaýǵa jáne alypsatarlyqqa jaramaıdy. Onyń pikirinshe, satyp alý jáne satý baǵalary arasyndaǵy aıyrmashylyq onyń ınvestısııalyq kiristiligine keri áser etedi. Sarapshy eń tartymdy joly altyn óndirýshi kompanııalardyń aksııasyn satyp alý. Qazirgi jaǵdaıda ony qor bırjalarynan teńgege satyp alý tıimdi degen oı aıtady.
«Altynǵa salynǵan oblıgasııalar onyń tabystylyǵyna múmkindik beretin senimdi qural. Dúnıejúzilik altyn keńesiniń (WGC) sońǵy esebine sáıkes, ortalyq bankter aqpan aıynda altynǵa ınvestısııany arttyrdy. Aqpan aıynda taza altyndy satyp alý shamamen 19 tonnaǵa jetti. WGC derekteri boıynsha, jahandyq retteýshilerdiń altynǵa degen suranysy bıyl sary metaldyń naryqtaǵy tapshylyǵynyń negizgi sebepteriniń birine aınaldy. Syrtqy geosaıası kontýrdaǵy jaǵdaıdyń qubylmaly bolýy baǵa saıasatyndaǵy ózgeristerdiń jolyn jaýyp tur. Tehnıkalyq ózgerister áli de az. Altyn qymbattady dep dúkenderdegi altyn áshekeılerdi nemese ortalyq bankterdegi altyn quımalardy satyp alýǵa bolmaıdy. Sebebi olar altyn qoryn jyldap jınaıdy. Klıentterinen aıyrylyp qalmaý úshin baǵany birer aıǵa deıin ustap turýǵa múmkindik bar. Altyn – táýekeli joǵary aktıv. Mundaı jaǵdaıda bireýler paıdaǵa keneledi, bireýler qaltasyn qaǵyp qalady. О́tken aptada Izraılde bırja ındeksi quldyrady, sodan keıin munaı men altyn baǵasy tómendedi. Biraq birer kún ótpeı aq baǵa qalpyna keldi», deıdi sarapshy.
Investorlardyń yqylasy erekshe
Sarapshynyń baıandaýynsha, Ulttyq banktiń altyn saýdasyna baılanysty saıasaty júıelendi. 2019 jyly qyrkúıekte Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ulttyq qordaǵy aktıvtiń bir bóligin altynǵa almastyrý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Bul Jarlyq Ulttyq qordyń qarajatyn qalyptastyrý men paıdalanýdyń negizgi qaǵıdattary men tásilderi» bólimine ózgerister engizdi. Qazirgi ustanym altyn-valıýta aktıvterinde altynnyń úlesin kezeń-kezeńimen kóterýge basymdyq berip otyr.
Altyn uzaqmerzimdi strategııalyq aktıv bolǵandyqtan, dollar-teńge dálizin shý shyǵyp ketpeıtindeı deńgeıde ustap turýǵa shamasy joq, biraq turaqtylyqqa janama túrde bolsa da yqpal etip otyr. Qazir bas bank altyndy uzaqmerzimdi qamtıtyn strategııalyq aktıv retinde qarastyrady.
Keıbir sarapshylar altyn baǵasynyń kóterilýine qymbat metaldy belsendi túrde satyp alyp jatqan QHR saıasaty áser etti dep boljaıdy. RBK málimetinshe, 2023 jyly Qytaı Halyq banki álemdegi eń iri altyn satyp alýshy boldy. 2023 jyldyń toǵyz aıynda ǵana ol 181 tonna altyn satyp alǵan. Bul Qytaıdyń koronavırýs daǵdarysynan shyǵýyn jalǵastyrýymen jáne altynnyń ol úshin qýatty qarjylyq jáne geosaıası quralǵa aınalýymen baılanysty.
E.Ibragımniń aıtýynsha, altynnyń qazirgi baǵasy, tarıhı turǵydan alǵanda kezdeısoqtyq emes. Saıası-ekonomıkalyq daǵdarystar qos ókpeden qysyp turǵan belgisizdik jaǵdaıynda, ınvestorlar altynǵa turaqtandyrýshy aktıv retinde qaraıdy. Altynnyń baǵasy qanshalyqty joǵarylaýy múmkin ekenin túsiný úshin onyń baǵasynyń ne sebepti qymbattap ketýin bilý mańyzdy. Sarapshynyń aıtýynsha, altynnyń qazirgi deńgeıden arzandap ketýine ınvestorlar jol bermeıdi.
Árıne, bul úrdistiń qanshalyqty uzaqqa sozylatynyn senimdi túrde aıtý qıyn, baǵanyń qysqamerzimdi aýytqýy aǵymdaǵy makroekonomıkalyq kórsetkishterge, iri ekonomıkalardyń aqsha-nesıe saıasatyna jáne jahandyq saıası ahýalǵa baılanysty.
Naryqtyń qazirgi betalysy, ortalyq bankterdiń altyn satyp alýǵa degen tábeti altyn baǵasyna áser etip otyr. Biraq baǵa saıasatyndaǵy basty ról álemdik ekonomıkanyń qubylmalylyǵy, ınvestısııalyq strategııalardaǵy ózgerister jáne jetekshi ortalyq bankterdiń paıyzdyq mólsherlemeleri dınamıkasynyń ýysynda tur. Qazirgi jaǵdaıda altyn baǵasyna boljam jasaý kommersııalyq avantıýramen birdeı. Ýkraınadaǵy, Taıaý Shyǵystaǵy jaǵdaı boljam jasaýǵa múmkindik bermeıdi. Eger altynnyń troıalyq ýnsııadaǵy dollar baǵasynyń kestesine qarasaq, negizgi úrdisti túsiný qıyn, bul dıagramma belgili bir álemdik oqıǵalarǵa naryqtyń reaksııasyn kórsetedi. Al teńgedegi nemese rýbldegi altyn baǵasynyń kestesindegi qubylystar múldem basqasha.
«Baǵanyń aldaǵy ýaqyttaǵy deńgeıi ekonomıkany qalpyna keltirý múmkindigimen, memlekettik oblıgasııalar kiristiliginiń ósýimen shektelýi múmkin. Mundaı jaǵdaıda altynnyń ınvestısııalyq tartymdylyǵy tómendegenimen, baǵa tómengi shekke deıin quldyrap ketpeıdi, Altynnyń qýatynyń qandaı ekenin bilip otyrǵan ınvestorlar oǵan jol bermeıdi» deıdi E. Ibragım.
Aktıvti altynmen saqtaý tıimdi me?
Qazir qarjy sarapshylary aktıvterdiń kemi 12-15 paıyzyn altynmen saqtaýǵa keńes berip jatyr. Altyn ınflıasııaǵa qarsy aqyldy hedjırleý bola alady, óıtkeni ınflıasııa dollardyń satyp alý qabiletine zııan keltirgen kezde ol óz qunyn saqtaýǵa beıim. Biraq ol sonymen qatar portfelińizdi ártaraptandyrýǵa kómektesip, basqa aktıvter nashar jumys istegen kezde býferdi usyna alady.
AQSh dollary ortalyq bank rezervteriniń 58%-yn quraıdy. 2014 jyly bul kórstekish – 69%, 2000 jyly 75% paıyz bolatyn. 2000 jyldyń basynan beri dollardyń úlesi 23%-ǵa qysqarǵan. Sońǵy 90 jylda altynnyń quny eń aldymen Batys pen Shyǵys naryqtary arasyndaǵy mámilelerdiń kólemine baılanysty boldy. Batys elderi suranys pen usynysty anyqtasa, Shyǵys elderi mámileniń kontragentteri retinde áreket etti. Baǵaǵa tarıhı túrde áser etken ekinshi faktor – altyn baǵasy men AQSh memlekettik oblıgasııalarynyń naqty kiristiligi arasyndaǵy qatynas. Naqty kiristilik tómendegen kezde oblıgasııalar tartymdylyǵyn joǵaltty, al ınvestorlar altynǵa kóshti. Trend ózgerip, naqty kiristilik kóterile bastaǵannan keıin ınvestorlar oblıgasııalarǵa oraldy.
Alaıda 2022 jyldyń sońynan beri eki úlgi de sátsiz aıaqtaldy. AQSh-tyń onjyldyq oblıgasııalarynyń kiristiligi 4,33%-ǵa deıin kóterilip, 2022 jylǵy eń joǵary deńgeıden asyp, 15 jyldyq rekordty basyp ozdy. Kútýlerge qaramastan, bul altynnyń baǵasyn tómendetpedi, onyń ornyna 2022 jyldyń qarashasynan 2023 jyldyń tamyzyna deıin 16%-ǵa, bir ýnsııa úshin 1 643 dollardan 1 954 dollarǵa deıin kóterildi. 2022 jyldyń úshinshi toqsanynan bastap Ulybrıtanııa men Shveısarııa altyndy Netto-eksporttaýshylar, ıaǵnı satýshylar boldy. Tarıhı paradıgma boıynsha bul da altyn baǵasynyń tómendeýine sebep bolýy kerek edi. Alaıda kórip otyrǵanymyzdaı, bul oryndalmaı jatyr. Osylaısha, qymbat metaldardyń baǵasyna naryqtyq emes faktorlardyń aıtarlyqtaı áseri joq ekenin baıqap otyrmyz.
«Jusan Invest» analıtıkalyq zertteýler departamentiniń dırektory Jumabek Temirjanovtyń aıtýynsha, ortalyq bankter sońǵy jyldary jappaı altyn satyp alyp jatyr. Dúnıejúzilik altyn keńesiniń derekterinde 2022 jyly altyndy satyp alý eń joǵarǵy shegine jetkeni aıtylady. О́tken jyldyń birinshi jartysynda Qytaı, Sıngapýr jáne Polshanyń ortalyq bankteri 103, 73 jáne 48 tonna kóleminde altyn satyp alǵan.
«Álemdegi geosaıası jaǵdaı kúrdeli kúıinen ózgergen joq. Mundaı jaǵdaıda ınvestorlar altyndy bıznesi men kapıtalynyń qorǵanysh ımmýnıteti retinde qaraıdy. Biraq buǵan qarap jaǵdaı turaqtalǵansha baǵa osy deńgeıde qalady dep senip qalýǵa da bolmaıdy», degen paıym aıtady sarapshy.
