Batyr Baýkeńniń qazaq ádebıetine úlken olja salǵan shyǵarmasy – «Ushqan uıa» povesi. Bul týyndy talaı urpaqtyń janyna azyq bolatyny sózsiz. О́lmes shyǵarma kimniń de bolsyn boıyna óshpes qýat syılaıdy. Avtobıografııalyq shyǵarma bola tura, kúlli qazaqtyń janyna jiger bergen povestiń ómirsheń ekenine kúmán joq.
Uzaq jyl boıy jergilikti BAQ-ta basshylyq qyzmet atqarǵan batyrdyń nemere inisi, qalamger Beket Momynqul zeınetke shyqqan soń, Baýyrjantaný ǵylymı-zertteý ortalyǵynda jemisti eńbek etip júr. Baýyrjan Momyshulyna qatysty tyń derekterdi zerdelep júrgen batyr urpaǵy taıaýda Baýkeńniń «Ushqan uıa» shyǵarmasyna qatysty jańa bir málimetpen bólisti.
Izdenistiń izine túsken B.Momynqul 1968 jyly shyqqan «Qazaqfılm» kıno stýdııasyna qatysty qaýlyny taýyp alǵan eken. Qaýlydaǵy jazbaǵa zer salsaq, ýaqytynda Baýkeńniń «Ushqan uıa» povesi jelisinde fılm túsirý josparlanǵan.
«Ssenarıı jáne redaksııalyq keńes jazýshy Baýyrjan Momyshuly povesiniń ózektiligi men joǵary kórkemdik eńbegin eskere otyryp jáne ssenarıst Á.Tarazıdiń osy oqıǵaǵa negizdelgen ssenarıı jazýǵa umtylysyn negizge alyp, rejısser A.Qarsaqbaevtyń osy shyǵarmanyń negizinde fılm túsirýge umtylysyn eskerip, qaýly qabyldandy.
1. Jazýshy Baýyrjan Momyshulynyń «Ushqan uıa» povesin kınoǵa beıimdeý quqyǵyn alý; 2. Kınostýdııanyń býhgalterııasy avtor B.Momyshulyna tıesili somany tóleıdi» delingen qaýly mátininde.
«Qolǵa túsken qaýlynyń mátinine qarap, ýaqytynda Baýyrjan Momyshulynyń «Ushqan uıa» shyǵarmasy jelisinde fılm túsirý josparlanǵanyn kórip otyrmyz. Alaıda dańqty tulǵanyń týyndysy negizinde kıno sol kúıi túsirilgen joq.
Qolǵa alynǵan bastama nelikten aıaqsyz qaldy? Osy jaǵy bizge belgisiz. Bálkim, ýaqytynda iske kirispek bolǵan azamattar biletin shyǵar degen oı mazalaıdy. Rasynda da, qaýly shyǵarylǵanyna qaramastan, kınonyń túsirilmeýinde bir gáp bar shyǵar», deıdi batyrdyń nemere inisi Beket Momynqul.
Qaýlyǵa qosymsha tirkelgen kelisimshart mátininde avtordyń «Ushqan uıa» povesiniń quqyǵyn úsh jyl bederinde ekranǵa shyǵarý úshin «Qazaqfılm» kınostýdııasynyń menshigine berilgeni týraly jazylǵan. Sondaı-aq birneshe tarmaqtan turatyn kelisimshartta eki taraptyń quqyǵy anyq kórsetilgen. Tipti fılmdi túsirý úshin Baýyrjan Momyshulyna 2 myń rýbl kóleminde qalamaqy tólenetini de kórsetilipti.
Jarty ǵasyrdan astam ýaqyt buryn túsirýge bel býǵan «Ushqan uıa» fılmi týraly qabyldanǵan qaýly men kelisimshart mátinine qol qoıǵandardyń qatarynda kınostýdııanyń sol kezdegi dırektory Kamal Smaılov pen qazaqtyń kórnekti aqyny, sol jyldardaǵy «Qazaqfılmniń» bas redaktory Oljas Súleımenov te bar.
Qalaı desek te qazaq ádebıeti úshin úlken olja sanalǵan «Ushqan uıa» povesi jelisinde fılm túsirilgen joq. Qabyldanǵan qaýly negizinde isti aıaǵyna jetkizýge ne kedergi bolǵany da túsiniksiz. Áıtkenmen bul máselege qatysty qujatqa qol qoıǵan Oljas Súleımenov máseleniń mánisin bilýi múmkin. Al qujatta «Á.Tarazı» dep kórsetilgen tulǵa bizdińshe qazaqtyń kórnekti qalamgeri Ákim Tarazı bolýy kerek. Ol kisiniń de bul jaǵdaıdan habary bar dep topshylaımyz.
Bálkim, attary atalǵan tulǵalar bas basylymda jarııalanǵan osy maqalany oqyǵannan keıin qandaı da bir málimetpen bóliser degen oıdamyz. О́ıtkeni qolǵa alynǵan istiń nelikten aıaǵyna deıin jetpegenin bir bilse, osy kisiler bilýge tıis.
«Ushqan uıa» povesi jelisinde kıno túsirý keńes odaǵy tusynda múmkin bolmaǵan da shyǵar. Degenmen nıet bolǵanyn qaýly mátinine qarap túsiný qıyn emes. Eń bastysy da sol nıet qoı. Qalǵanyna júırik ýaqyttyń ózi tóreshi...
