Túrikmen mádenı áleminiń bıik qubylysy

Qazaq rýhanııatyndaǵy Maqtymquly­ǵa kelsek, bul sala HH ǵasyrdyń 40-jyldary bastaldy. Onyń sebepteri de bar. 20-jyldardyń sońynda Alash shyǵarmashyl zııalylarynyń ádebıet-mádenıet sahnasynan kúshpen, qarýmen shettetilýi úlken daǵdarysqa ákep soqty. Túrikmen klassık shaıyrynyń mura­sy qazaq oqyrmanyna tuńǵysh Ǵalı Ormanovtyń, budan keıin Ǵafý Qaıyr­bekov­tiń arqasynda jetti. 1947 jyly Maqtymquly mátini «Tańdaýly óleńder» (Ǵ.Ormanov aýdarmasy), 1959 jyly «Tańdamaly óleńder» (Ǵ.Qaıyrbekov aýdarmasy), 1968 jyly «О́leńder» ataýymen (Ǵ.Ormanov t.b.) jeke jınaq bolyp jarııalandy. Muny Qazaqstan ádebı qaýymy óte jaqsy qabyldady. Mine, sol 40-50 jyldardan bastap Túrikmenstan bas aqynynyń esimi Shyǵys danalyǵynda ál-Farabı, Bırýnı, ıbn-Sına, ál-Horezmı, aqyndyqta Omar Haııam, Ábilqasym Fır­doýsı, Nızamı Gánjaýı, Ámir Qusy­raý Dehleýı, Ábýmuhamed Sadı, Ha­fız Shırazı, Ábdirahmen Jámı, Áli­sher Naýaı, Muhamed Fızýlı, Abaı Qunan­baı­uly qatarynda aıtylyp nasıhattaldy.

Aqyn Ǵalı Ormanov tárjimesine alǵysózdi túrikmen ǵalymy Baımuhamet Karryev jazdy. Osynda ol Maqtymquly men Abaı úndestigin de baıyptaıdy. Al endi osy birinshi aýdarmanyń redaktory – klassık Muhtar Áýezov. Bul basylymnyń jaýapkershilik deńgeıi joǵary bol­ǵanyn ańǵartady. Tárjimedegi Ǵ.Ormanov nusqasy túrikmen deregin, ýaqyty men keńistigin qazaq poezııasy qýatymen jyrlady. Osynyń áseri bolsa kerek, Maqtymqulynyń «Bolarsyń» tolǵaýy Qazaqstanda «Maqtymquly termesi» retinde keń tarap, tipti qarapaıym toı-tomalaqta saǵynyp tyńdalatyn boldy. Túrikmen rýhanı tulǵasynyń jyryn naqyshyna keltirip oryndap, tanymal etken – ánshi, kompozıtor Igilik Omarov (1934-2007) edi. Maqtymquly týyndysy ánmen ádiptelip, astanadan aýyl sahnasyna deıin aıtylǵanda, jurt «Túrikmen halqy ne degen danyshpan?» dep tańǵalysty.

Bıik taýlar, boıshańmyn dep shirenbe,

Bir kún qulap, sen de tıpyl bolarsyń.

Tereń teńiz, tákapparsyp túnerme,

Sýyń kepse, sen de bir shól bolarsyń...

Luqmandaı tapsań derttiń daýasyn,

Rústemdeı jyrtsań jaýdyń jaǵasyn.

Iskendirdeı alsań dúnıe qalasyn,

Sonda da bir jermen-jeksen bolarsyń...

Endi Túrikmen avtorlyq ádebıetiniń tarıhy túgendele túskendeı edi. Ortalyq Azııanyń osy rýhanı baılyǵyn túrikmen jerinde týǵan qazaq aqyny Dúısenbek Qanatbaevtyń tóte aýdarmasy jańa kezeńge kóterdi (1983 jyly «Jazýshy» baspasynan, 2014 jyly Túrikmenstannyń «Ylym» baspasynan shyqty). Mysaly, Maqtymqulynyń joǵaryda aıtylǵan «Bolarsyń» óleńi jańasha myna nusqada bastaldy:

Asqar taýlar, bıikpin dep bálsinbe,

Tómpeshikpen sen de tep-teń bolarsyń.

Asaý darııa, aıbat shekpe álsizge,

Kúniń jetse, sen de tepseń bolarsyń...

Tárjimeshi túrikmen aqyny murasyn halyqqa keń taraıtyn «Qazaq radıosynan» qońyr daýsymen oqyǵanda, tebi­ren­begen jan qalmady. Bul – túrikmen danalyǵynyń juldyzdy sáti edi.

Pyraǵyny bilmeıtin qyraǵy, oqyǵan qazaq kemde-kem. Bir qyzyǵy, qazaq jerin­de Ǵ.Ormanov, D.Qanatbaev aýdar­masy­­nan týyndaǵan Maqtymquly mátini ter­me janrynda halyqtyq birneshe nusqa­da (ıaǵnı keıbir sózi, shýmaǵy ózgertilip) nasıhattalǵanyn da aıta ketý kerek.

Aqynnyń laqap esimi Fragı (Pyraǵy) – qazaqtaǵy Shákárim Qudaıberdiulynyń «Mutylǵany» (Umytylǵan) sııaqty sopylyq dúnıetanymnyń bir sıpatyn – «jyraqtanǵan», «bólektengen», «qoshtas­qan» sekildi maǵynany beredi. Biraq qazaq­taǵy «Pyraqta» jylqy, aqalteke uǵy­my turǵany da anyq. Túrikmen ǵalym­darynyń pikirinshe, shaıyrdyń budan basqa Qul (Gúl) Maǵtym jáne Maǵtym degen de búrkenshik esimderi bolypty.

Túrki tilderinde kisi esimderi túrli nusqada aıtylyp, jazylsa da, maǵy­na­sy ortaq. Maǵtymdy (Maqtym) bizde – Maqsym, aǵaıyn ulttarda – Maksým, Mahtým deıdi. Maǵynasy – taǵ­dyry aıqyn, ustaz, jolbasshy t.b. Aıtqandaıyn, jazýshy Beıimbet Maı­lınniń «Kúlpash» áńgimesinde eleýli keıipkerdiń biri – Maqtym.

Túrki dúnıesi ádebıet maqsymynyń osy kúnge 700-den astam óleńi, 10 dastan-jyry jetken. Onyń 80 paıyzy qoljazba nusqada, qalǵany aýyzsha nasıhattalǵan.

Osynshama mura qaldyrǵan túrik­men danasynyń oqyǵan mektebi, óleń dástúri kópti qyzyqtyrady. Akademık A.Samoılovıchtiń pikirinshe, Maqtym­q­uly dúnıetanymyn, bilim-biligin Buhara emes, sopylyq dúnıetanymdy ilgeriletken Horezm shyńdady, Hıýa medreseleri onyń bilimin tolyqtyrdy, óleń-jyrda Ahmet Iаsaýı, Hakim ata, Súleımen Baqyrǵanı ónegesi shyǵar­mashylyq álemine jeteledi.  Bul derekti ǵulama E.Bertels naqtylaı túsedi: Maqtymquly – usta, aqyndyqqa jaqyn áýletten shyqqan jan. Atasy (esimin sol kisiniń qurmetine qoıypty) – at-ábzel sheberi, óleńge áýes adam bolsa, ákesi Dáýletmámet – Hıýada medrese támamdap, elinde bala oqytyp, «Azadı» degen esimmen aqyndyq aty shyǵypty. Mine, talapty balanyń alǵashqy óner mektebi óz otbasy eken. Ári qaraı Hıýa­nyń Sherǵazy medresesinde, Qyzyl­aıaqtyń Ydyrys baba medresesinde oqyǵan. Hıýa men Buharadan bólek el aralap, Ázerbaıjan, Iran, Aýǵanstan ólkelerindegi ǵulamalardan keńes alǵan.

Shyǵystanýshylar men túrikmen ádebıeti mamandarynyń pikirinshe, Maqtymquly Pyraǵy álemi – ıslam jáne túrki (árıne, túrikmen) danalyǵyn boıyna barynsha sińirgen, osy ulttyń rýhy men bolmysyn, kórkemdigi men talǵamyn, sazy men sánin, erkindik pen teńdik jolyndaǵy kúresin kórsetetin qundylyq. Shaıyrdyń poezııadaǵy fılosofııasy men ustanymyn ǵalymdar HII-HV ǵasyrdaǵy negizin parsynyń Sanaı, Attar, Fahrýddın Irakı, Rýmı, Jámı, arabtyń Ibn ál-Arabı, Ibn ál-Farıd t.b. aqyndary qalaǵan sopylyq ádebıet aıasynda qarastyrady. Atap aıtsaq, sopy­lyq poezııada adamnyń Allany izdeýi, sol joldaǵy túrli rámizder men tus­­paldar (sımvol, allegorııa), mıstıka­lyq kúıinish-súıinish, kóńil aýany (emosııa), Jaratqandy qabyldaý, túısiný, ǵashyqtyq pen qımastyq, tazalyq pen sertshildik úderisteri basty orynǵa shyǵady. Sopy dárýish – birde kádimgi adam, birde tirshilik pendesinen tym bıik izdenistegi aqıqatshyl qubylys. Dıdaktıkalyq jyr-dastandarda Alla – adamnyń úılesimdilikke ǵashyqtyǵy beınesinde, ekzalttyq hamrııaty (rá­mizdi, shartty mas bolý) – sezimniń názik perneleri sátinde, Ieni elestetý men izdeý, ushyrasý men suhbattasý – mıstı­kalyq murat pen maqsat bederinde ba­ıyptaý ornyqqan (mysaly, aqynnyń «Jar, senen», «Kórdiń be?», «Eı, dos­tym», «Bul dertke» óleńderi). Munyń bári – sopylyq ádebıettiń kanondary. Shyǵystanýshylardyń bir bóligi osy poe­zııany – ıslamǵa erkindik pen damý alyp kelgen saryn retinde de qarastyrady.

E.Bertels bylaı deıdi: «Aqyn ómir súrgen dáýirde túrikmen qoǵamy qanshama qyrǵyndy bastan keshirdi. Ol aqyrzaman sarynyna eltip ketpeı, ómirdiń ótkinshi ekenin eskere otyryp, qaıbir sáttilik úshin keýde kermeýdiń, sátsizdik úshin baz keshpeýdiń qajettigin aıtty. Jaqsy isti keıinge qaldyrma, erteń ne bolary belgisiz, adamnyń tirshiliktegi ólshemi – qaıyrymdy isi ǵana dep, saryýaıymdy – úmitke, ólim týraly oıdy – ómir úshin kúreske bura bildi».

Biz qalaıda HVIII ǵasyrdaǵy Maqtym­quly Pyraǵy murasyn jalpy ıslam hám parsy áseri basym, alaıda ult­tyq mazmuny aıqyn mádenı qubylys retin­de kórkemdik-fılosofııalyq aıada zerde­leımiz. Qazaqshaǵa aýdarmasyn da túr­kilik tanym-parasat úılesimi, ortaq­tastyǵy bederinde saraptaımyz. Bul oraı­da zamanymyzdyń zańǵar jazýshysy, qyr­ǵyz ultynyń birtýar perzenti Shyńǵys Aıtmatovtyń: «Túrkistanda XVIII ǵasyr – Maqtymquly poezııasynyń ǵasyry boldy» degen oıy qashanda kókeıkesti.

Pyraǵydan keıin túrikmen ádebıeti aspanyna kóterilgen jaryq juldyz Kemıne (Mámetýálı): «Maqtymquly aqyn­­dyq egistiń astyǵyn túgel oryp, jı­nap aldy. Bizge bir-eki túıir masaq qal­dyrdy» deýi Ahmet Baıtursynulynyń uly Abaıǵa bergen baǵasymen sáıkesedi. Aqań­nyń: «Abaıdyń ólenderi qazaq­tyń basqa aqyndarynyń óleńinen úzdik ar­tyqtyǵy – ár nárseniń bergi jaǵyn almaı, arǵy asylynan qarap sóılegendikten. Basqa aqyndardyń sózge sheberligi, she­shen­­digi Abaıdan kem bolmasa da, bilimi kem bolǵandyǵy daýsyz» degen tujy­rym­­da­­­masynan sol oıdy ańǵaramyz. Ult áde­­bıe­­tin­de kóshbasshy tulǵa osylaı kórinedi.

Biz úshin Maqtymquly Pyraǵy mu­rasy – túrikmen mádenı áleminiń beı­nesi. Ǵylym turǵysynan qaraǵanda, ol eki negizden quralady. Birinshisi – ómirlik is-áre­ketterden turatyn negiz. Ekinshisi – adam­nyń sanasy baıyptaıtyn zerde men kóńil kúıdi anyqtaıtyn negiz. Sóıte tura kez kelgen ulttyń mádenı áleminiń óze­gin adam mádenıetiniń irgetasyn qalyptas­tyratyn ómirlik qundylyqtar quraıdy.

Osyǵan dálel retinde Maqtymquly Pyraǵynyń túrikmen mádenı áleminiń beınesin sıpattaıtyn mol murasynyń ishinen «At kerek», «Sekildi», «Túrikmen taǵdyry», «Naýryz» týyndylaryna kóńil aýdaraıyq.

Jylqy – túrikmen halqynyń  rámiz­di janýary. Sondyqtan «Jylqym barda qaıǵym joq» degen máteli de bar. Túrikmenniń taǵy bir ata sózi – «Jigittiń kórki – at pen qarý». Maqtymquly «At kerek» óleń-tolǵamynda osy aqıqattyń mánin ashady:

Bolam degen jigitke

Aryndaǵan at kerek,

Tolam degen jigitke

Barmaqtaı-aq baq kerek.

Al, endi munyń kilti de aıtylady:

Jetý úshin halqyna

Qalmaý úshin qapyda,

Mərt jigittiń atyna

Bəıge kerek, bap kerek.

Muny bir deńiz. Odan keıingi qajet shart – adal jar men laıyqty qyzmet («oty­ratyn taq»). Osy úsheýi úılesse, atyń da, zatyń da kelisedi. Bul tusta túrik­­menniń jáne bir naqylyn aıta ket­ken­di oryndy sanadyq: «Aqylyń bol­sa, soǵan júgin, bolmasa – maqalǵa júgin». Qysqasy, Maqtymquly bul óleńi­­men tú­rik­­menniń mádenı álemin dóp sıpattaǵan.

«Sekildi» – aqynnyń dıdaktıkalyq shyǵarmalarynyń biri (alǵash aýdarǵan Ǵ.Ormanov). Sonaý Platon (Abaısha Aplaton) zamanynda aıqyndalǵan belgili nysan men oıdaǵynyń arasyn baılanys­tyrý – assosıasııa Shyǵys shaıyrlarynda jıi ushyrasady. Maqtymqulynyń atalǵan óleńinde de túrikmen mádenı áleminiń beınesi kórinis tapqan:

Úı qasynda turǵan tóbe,

Ertteýli atyń sekildi.

Altyn oıyp salǵan beder,

Jazǵan hatyń sekildi.

Dúnıe – teńiz túbi tereń,

Túsip keter jol bilmegen,

Mal-múlikke qýanǵanmen,

Az nəýbetiń sekildi, – dep bastalady jyr. Týǵan jerdiń oı-qyry da, bireýge degen adamı nıetiń de – kóńilge medet. Biraq árbir iste ynsap, júıe, qanaǵat bolmasa, bári beker. Shaıyr aǵaıyndy – qýatqa, adal jardy – turaqqa, bala-shaǵany – shyraqqa teńeıdi. Osynyń ishinde adam úmiti – perzentke degen oıy erekshe. Qazaqtyń dańqty aǵartýshysy Ybyraı Altynsarın Balǵoja atasynyń hatyn óleńge «Úmit etken kózimniń nury, balam!» demeýshi me edi? Mine, baǵzy Shyǵystaǵy balany shyraq pen nurǵa teńeý dástúri Maqtymquly arqyly jańǵyryp, keıingi túrki danalaryna da jetken. «Sekildide» synalatyn «jaman er men jaman qatyn» – qazaq halyq aqyndarynyń bárine derlik ortaq taqyryp. Shyndap kelgende, Maqtymquly Pyraǵynyń bul beıneleri – qoǵamdy túzeýge baǵyttalǵan tujy­rymdamasy. Iаǵnı «bulaqty basynan» degendeı, otbasy men Otandy ata-ananyń túısigin, parasat-paıymyn túzeýden bastaǵan jón. Túrikmen halqynyń «Áıel­di usaqtyq qurtady», «Kúlip tu­ryp sóılegen erkekten bez, jylap turyp sóılegen áıelden bez» maqal-máteli Maqtymqulynyń «Sekildi» jyrynyń mánin ashady. Shyǵarmanyń túıini: «Sóz qadirin bilmegen jan, Buralqy ıt sekildi». Muny, búgingi tilmen aıtsaq, psıhologııalyq effekt deýge bolady. «Aqyl-keńesten eshteńe uqpasań, adam emessiń» degendeı oı (kisi tóbesinen muzdaı sý quıyp jiberýdiń keri).

Shyǵarmashyl, sanaly jan mádenı áleminiń beınesin óziniń kórgen-bilgeniniń negizinde qalyptastyrady. Munda bári qolmen qoıǵandaı, túp-túzý qalanǵan kirpishteı bolmaýy múmkin. Mádenıet – adamdar arasyndaǵy eńbek qatynasy nemese kelisilgen shart emes, bul – bıik ári názik aqylǵa syıymdy, adamdardy biriktiretin oı, pikir, talǵam, parasat, tujyrym aıasy.

Biz Maqtymquly Pyraǵynyń «Túrikmen taǵdyry» tolǵaýyn osy baǵdarda kóremiz.

Jeıhýn - Əmý,

Atyraý - Hazar arasy,

Əli ońynan turar jeli túrikmenniń.

Ashylǵan gúl –

Nərkes kózdiń qarasy,

Qara taýdan qular seli túrikmenniń.

Ədil meken,

Baıtaq onyń saıasy,

Jaıylady shólinde nar, maıasy.

Keńı túser jaılaýynyń aıasy,

Qaryq bolar gúlge shóli túrikmenniń.

Senim men sert, úmit pen namys, tarıh pen taǵdyr – túrikmen mádenı áleminiń beınesimen astasyp ketken. Eldiń jańarýyna, óristi keńeıtýine, urpaq qaıratyn janýǵa baba arýaǵy (Góroǵly) da, ulttyń belestiń kezeńderinen syr shertetin qasıetti topyraǵy da, jurtqa saıa sýy men nýy da peıildi.

Maqtymquly Pyraǵy zamandastaryn, keleshek urpaǵy men oqyrmanyn den qoıǵyzyp otyrǵan túrikmen tarıhy, bereke-birligi – adamdar baılanysynyń bir júıesi. Ol qubylǵan álemde óz ultyn, halqynyń danalyǵy men júrip ótken jolynyń aqıqatyn, arman-ańsaryn jetkizip otyr. XVIII ǵasyrdaǵy túrikmen álemi men búgingi HHI ǵasyrdaǵy dúnıe halqynyń arasyndaǵy suhbattastyq osylaı ótip jatyr. Qaı ýaqytta da tarıhty jalań derekpen jetkizgennen góri, parasatpen qorytyp baıandaý utymdy. Biz ony Maqtymquly Pyraǵynyń «Túrikmen taǵdyry» shyǵarmasynan baıqaımyz.

Úndistanda týyp, Ulybrıtanııada qaıtqan, shyǵarmashylyǵynda totalıtarızm men ásire ultshyldyqty synaǵan Djordj Orýell: «Adamzatty joıýdyń eń tıimdi joly – onyń tarıhty tanýdaǵy ózindik túsinigin joqqa shyǵarý» depti. Osy turǵydan kelgende, Maqtymqulynyń tarıh pen ult taǵdyryn baılanysta sýrettegen týyndysy qashanda kókeıkesti. Sondyqtan da shaıyr týǵan halqynyń «kókiregin – qazy, kózin – tarazy» dep baǵalaıdy.

Túrikmen jáne Ortalyq Azııa túrki halyqtary mádenı áleminiń beıne­sin somdaǵan Maqtymquly erekshe týyn­dysynyń biri «Naýryz» dep atalady.

Qum dalaǵa jetken kóktem tabıǵat-anany, adam balasyn, jan-janýardy jadyratady, kóktetedi, «joq nárseni bar qylady» (aqyn sózi).

Japan shólin qandyryp, nur taraıdy qýysqa,

Taqyrlarda qaq turyp, sý tolady ydysqa.

Qozǵalǵannyń bəri de biri sheber, biri usta,

Bulbul salsa ənine, ıleý saldy qumyrsqa.

Jaratqan Ieniń osy sheberligi men usta­lyǵyn tereńinen tolǵaǵan aqyn ómir­diń mánine, adam bolmysynyń kúrdeli­ligine, adamgershilik pen rahymdyqty, sulýlyq pen úılesimdilikti, ádilettik pen aqıqatty, qanaǵat pen qaısarlyqty shyńdaıtyn sátterge, pánıdiń jalǵan­dyǵyna oı kózimen qaraıdy. Jyrdyń túıinin­degi «Kelgen saıyn naýryzym adam basyn dań qylar» pikirdiń astarynda avtordyń  ózin-ózi umytý jáne júrek­tegi mahabbat arqyly Jaratýshyny izdeýin, ishki nurlaný, kemeldený jolymen Iemen syrlasýdy meńzegendeı.

«Erteń kóktem ketken soń qalamyz ba sandy uryp» degen shaıyr paıymy Alla bu­ıyrt­qan tabıǵattyń bul jańarýy adam, qaýym, jurt, ult júreginde, sana-sezimin­de, is-áreketinde ókindirmeıtin jara­s­ym­dylyqqa bastasa degen ańsar jatyr.

Aqynnyń «Men otyrmyn ońasha, kóńil júdep, əl quryp» degeni – jaı baqy­laý­shylyq ról emes, «jaqsy álemdi» izdeý baǵdaryndaǵy sopylyq tolǵa­nys. Shaıyr júregi – rýhanı mahab­bat­qa, sezimge toly, al kóz – mate­rıal­dyq álem sheńberinen shyǵa almaı qalady. Sondyqtan Maqtymquly (árıne, túrikmen halqy) «kóńilindegi júdeýlikten» ishki tazarý, ishki tolysý ǵana arylta alady.

Maqtymquly Pyraǵy murasynda túrikmen mádenı áleminiń beınesi sát saıyn ushyrasady. Qazaq pen túrikmen halqy bir ári shektes rýhanı keńistikte ómir súrgendikten, oı men tanymdaǵy, beıne men túsiniktegi uqsastyq tańǵal­dyra­dy. Muny 40-jyldary Ǵalı Or­manov, 80-jyldary Dúısenbek Qanatbaev dál ańǵarǵan. Biz sońǵy aqynnyń Túrik­mens­tanda ónip-óskenin aıttyq, al ult poe­zııa­synyń aǵa býyn ókili qaısybir názik tustardy (sóz, beıne, tuspal, uǵym) Ash­habattaǵy qatarlas, áriptes qalam­ger­lermen keńesti desedi. Bul – tárjime talabyna, zerthanasyna sáıkesetin izdenis.

Qos aqynnyń aýdarma mátinine qarap, qazaq pen túrikmenniń til, ádebıet, tanym, parasat, baılam uǵymdary men kór­kemdik-estetıkalyq sharttarynyń tutas­qanyn baıqaımyz. Maqtymquly somdaǵan túrikmen mádenı áleminiń beınesi túrki álemin baıytqanyn ańǵaramyz.

Talantty qazaq aqyndarynyń (Ǵ.Or­manov, D.Qanatbaev) arasyn qyryq jyl bólip turǵan aýdarma tabysyn bylaısha tujyrymdaımyz. Bular túrki tiliniń biri – oǵyz, ekinshisi qypshaq til tobyna jatatyn ortaq tildik álemin kórkem kelisimmen, qanyq boıaýmen (ádebıet turǵysynan) jaqyndata tústi. Til men oıdaǵy, til men mádenıettegi, ulttyq tanym men jeke-dara tanymdaǵy mádenı álem beınesin toqaılastyra aldy. Ádette kórkem aýdarmany – sana-sezim­degi ári suhbattastyq, ári pikir­ta­las, sondaı-aq avtor men bilikti oqyr­man baılanysynyń zerthanasy, máde­nıettiń ózara yqpaldasýy men damýy dep qabyldaımyz. Osy baǵdarda da HH ǵasyrdyń 40-jyldary jáne 80-jyldary Maqtymquly Pyraǵy qazaq mádenı álemine jańa sapada jetti. Bul – sózsiz eki el úshin de tabys edi.  2009 jyly Svetqalı Nurjan shaıyrdyń bir top óleńin  jańadan aýdaryp, «Áýlıeler áýezi» atty jınaǵyna engizdi. 2014 jyly Túr­ki akademııasy aqyn tárjimesin kitap etip jarııalady. Munyń bárin dás­túr jal­­ǵastyǵy dep qabyldaımyz. Osy úde­ris za­man talabymen sapalana túsýge tıis.

Sonymen, qazaq ádebıetinde Túrikmen klassıginiń murasy ortaq ári bıik máde­nıet qubylysy retinde tolyq ornyqty.