Infografıkany jasaǵan – Amangeldi Qııas, «EQ»
El tilegi kún tártibinde
Otyrysta vıse-premer Qanat Bozymbaev zalaldy óteý algorıtmine sáıkes óńirlerde atqarylyp jatqan is-sharalar týraly baıandady. Málimetke súıensek, respýblıka boıynsha 30 myńnan astam otbasy 100 aılyq eseptik kórsetkish (AEK) mólsherinde birjolǵy tólem aldy. Bul baǵyttaǵy jumys baqylaýda, qajetti sharalar qabyldanyp jatyr. Buǵan qosa, 15 myńnan astam úı men saıajaı qurylysy tekserildi. Onyń 11 134-i boıynsha baǵalaý júrgizildi. Bul rette jekelegen óńirlerde saraptamanyń tómen kórsetkishi baıqaldy. Mysaly, Batys Qazaqstan oblysynda sý basqan 4 myń úıdiń 2 176-y tekserilip, 770 úıge baǵalaý jasaldy. Aqtóbe oblysynda 3 679 úı tekserilip, 1673 úı baǵalandy.
Búginde Atyraý, Aqmola, Qostanaı jáne Soltústik Qazaqstan oblystarynyń ákimdikteri tasqynnan zaqymdanǵan úılerdi tekserý jáne baǵalaý jumystaryn aıaqtady. Jalpy, el boıynsha 9 myńnan astam úı qalpyna keltirilýge bolatyn qurylys qataryna jatady. Onyń 4 315-i apatty jaǵdaıda dep tanylǵan. О́ńirlerde 1 847 úı men páterdiń qurylysy bastaldy. Qaıtalama naryqtan 3 417 turǵyn úı satyp alý josparlanyp otyr. Qurylys maýsymynyń qysqalyǵyn eskere otyryp, oqý jylynyń basyna deıin zardap shekken azamattarǵa úı men páter berip úlgerý josparlanǵan.
«Ákimdikterge О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligimen birge turǵyndardyń baspanasy men múlkine keltirilgen zalaldy baǵalaý jumystaryn osy aptanyń sońyna deıin aıaqtaýdy tapsyramyn. Azamattardyń qıyn jaǵdaıyna túsinistikpen qarap, problemasyn tııanaqty sheshýge muqııat bolyńyzdar. Jumysty keshiktirmeı, barynsha tezdetý kerek. Qanat Aldabergenuly, ár isti qatań baqylaýda ustańyz», dedi Úkimet basshysy.
Depýtattyń syndarly pikiri
Memleket basshysynyń qaıta óńdeý úlesin 70%-ǵa jetkizý jónindegi tapsyrmasyn oryndaý úshin Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi ónimderdi qaıta óńdeýdi damytýdyń 2024–2028 jyldarǵa arnalǵan keshendi josparyn ázirledi. Sala basshysy Aıdarbek Saparovtyń málimdeýinshe, qaıta óńdeý kásiporyndaryn qoljetimdi shıkizatpen qamtamasyz etý, negizgi jáne aınalym qarajatyn tolyqtyrýǵa jeńildetilgen nesıe berý, jańa naryqtardy ashý arqyly qaıta óńdeý ónimderiniń eksporttyq áleýetin arttyrý kózdelgen.
Keshendi jospar aıasynda jalpy somasy 176,2 mlrd teńgeni quraıtyn 58 jobany iske asyrý josparlanyp otyr. Bul azyq-túlik jáne qaıta óńdeý ónerkásibiniń damýyna tegeýrindi serpin beredi. Sondaı-aq qaıta óńdelgen ónimniń jalpy óndirisin 1,4 ese ulǵaıtýǵa, óńdelgen ónimniń úlesin 70%-ǵa deıin jetkizýge jol ashady.
«Keshe men depýtat Jıgýlı Daırabaevpen kezdestim. Onyń aýyl sharýashylyǵyn damytý, shekaralas eldi mekender, aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý, aýyl sharýashylyǵy tehnıkasyn shyǵaratyn kásiporyndardy qoldaý jáne basqa da baǵyttar boıynsha kóptegen ıdeıasy bar. Aıdarbek Seıpiluly, depýtatpen kezdesip, bárin egjeı-tegjeı talqylap, maǵan naqty usynystar engizińiz. Jalpy, depýtattyq korpýspen tyǵyz jumys isteý kerek», dedi O.Bektenov.
Jańa tehnologııaǵa qolaıly jaǵdaı
Úkimet otyrysynda Qazaqstannyń óńdeý ónerkásibin damytý máselesi basty nazarda boldy. Osy jyldyń 4 aıynyń qorytyndysy boıynsha óńdeý ónerkásibindegi óndiris kólemi 5,2%-ǵa ósip, 7,1 trln teńgeni qurady. Nátıjesinde, 5,6 mlrd dollar somasyna taýar eksporttaldy. Bul rette negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 19,9%-ǵa artyp, 403,2 mlrd teńgege jetti. Eń kóp úles metallýrgııa ónerkásibine, mashına jasaý jáne azyq-túlik óndirisine tıesili.
Premer-mınıstr kez kelgen memlekettiń ónerkásip salasynyń tabysty damýy negizinen óńdeý sektoryna baılanysty ekenin aıtty. Sondyqtan el ekonomıkasynyń qurylymynda óńdeý salasynyń úlesi bárinen joǵary turýǵa tıis. Byltyr óńdeý sektory ónim shyǵarý kólemi jaǵynan taý-ken salasymen teńesti desek bolady. Endi odan da joǵary deńgeıge jetkizý kerek.
Úkimet aldynda eldiń berik ónerkásiptik negizin qalyptastyrý, jergilikti qamtý deńgeıi joǵary óndiris sıklin qurý jáne ulttyq ekonomıka kólemin 2 ese arttyrý mindeti tur. Olardy qamtamasyz etý úshin jańa tehnologııalardy belsendi túrde engizý qajet.
«Álemde sıfrlyq tehnologııany belsendi qoldaný, óndiristi robottandyrý jáne avtomattandyrý úderisi júrip jatyr. Bul trendterden qalyp qoımaý úshin bizdiń kásiporyndar da jańa tehnologııany belsendi engizýge tıis. Salalyq memlekettik organdar osy úderisti damytýǵa yqpal etetin qolaıly jaǵdaılar jasaýy qajet», dedi O.Bektenov.
Úkimet basshysy ónerkásiptiń jekelegen sektorlaryna, atap aıtqanda, metallýrgııaǵa egjeı-tegjeı toqtalyp ótti. Elimizde bul sektordy damytý úshin sırek jáne jerde sırek kezdesetin metaldar salasyn damytýdyń 2028 jylǵa deıingi keshendi jospary bekitildi. Onda ınvestısııa men óndiris kólemin 40%-ǵa arttyrý kózdelgen.
О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligine osy baǵyttaǵy jumysty jandandyryp, jyl sońyna deıin bolat quıý, jalpaq prokat jáne shoıyn óndirisi kásiporyndarynyń ónim kólemin ulǵaıtý tapsyryldy.
«Qazaqstannyń jahandyq qun tizbeginiń orta býynyndaǵy rólin nyǵaıtý mańyzdy. Ol úshin О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi bıznes-qoǵamdastyqpen birge mıneraldyq bazany ulǵaıtý, zamanaýı tehnologııalardy engizý jáne qoldanystaǵy óndiristerdi keńeıtý jóninde tıisti sharalar qabyldaýy qajet», dedi Premer-mınıstr.
Avtomobıl óndirisi jetekshi ról atqaratyn mashına jasaý salasynda 2024 jyldyń 4 aıynda ósim 22%-dy qurady. Atap aıtqanda, elimizde avtomobıl óndirisi 8,6%-ǵa artty. Barlyǵy 46 myńnan astam kólik quraly shyǵaryldy.
Úkimet basshysy 2025 jylǵa qaraı jeńil avtomobılder óndirisin – 160 myń birlikke deıin, jolaýshy vagondary óndirisin – 100 birlikke deıin, lokomotıv óndirisin – 120-ǵa deıin, platformalar óndirisin – 500-ge deıin jáne jartylaı vagon óndirisin 1,5 myńǵa deıin ulǵaıtýdy tapsyrdy.
Sonymen qatar Ekibastuzdaǵy temirjol klasterin odan ári damytýdyń mańyzdylyǵy aıtyldy. О́ıtkeni onda temirjol kóligine jáne magıstraldyq joldarǵa arnalǵan ónimderdiń búkil jelisi ıgerilgen.
Ekonomıkany ártaraptandyrý kúsh alady
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha Úkimet joǵary deńgeıde óńdelgen ónim shyǵaratyn klasterler qurý úshin óńdeý sektorynyń negizgi iri jobalarynyń tizbesin aıqyndady. Oǵan metallýrgııa, hımııa, munaı-gaz hımııasy, avtomobıl jasaý jáne basqa da salalardyń 17 jobasy kirdi. Olar óndiristik salalardyń jáne ekonomıkanyń damýyna yqpal etetin bolady. Árbir joba boıynsha tıisti iske asyrý jospary qabyldandy.
«О́ńdeý sektoryn damytý boıynsha barlyq negizgi baǵyt pen mindet aıqyn. Biz shıkizatty emes, joǵary óńdelgen taýarlardy óndirýimiz qajet. Sonda ǵana tabystyń kóbisi elimizde qalady. Ekonomıkanyń kúrdeliligi ósedi. Jańa Salyq kodeksiniń jobasynda salyq mólsherlemesi shyǵarylatyn taýardyń óńdeý deńgeıine baılanysty bolady. Iаǵnı kásiporyn joǵary óńdelgen taýar shyǵarsa salyq mólsherlemesi tómendeıdi. Al jaı shıkizat shyǵaratyn bolsa salyq joǵary kóteriledi. Bul óndiristik damýdy yntalandyratyn mańyzdy qadam», dedi Premer-mınıstr.
Bıyl Indýstrııalandyrý kartasy sheńberinde óńdeý ónerkásibiniń 180 jobasyn iske qosyp, 18 myńnan astam jańa jumys ornyn qurý josparlanǵan. О́ndiristiń jalpy kólemi – 1,6 trln, eksport – 600 mlrd, ımportty almastyrý – 1 trln teńge.
«О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi salalyq memlekettik organdarmen jáne óńir ákimdikterimen birlesip, jobalardy ýaqtyly iske qosýdy qamtamasyz etýi qajet. Investorlardyń barlyq suraǵyn áýre-sarsańǵa salmaı, jedel sheshý kerek. Bul úshin arnaıy Investısııalyq shtab jumys isteıdi», dedi O.Bektenov.
Sondaı-aq Premer-mınıstr otandyq óndirýshilerdi qoldaý jáne damytý úshin óńdeý ónerkásibindegi otandyq kásiporyndardy shıkizatpen qamtamasyz etý máselesin zańnamalyq turǵydan retteýdi tapsyrdy. Búginde tústi metaldardy qaıta óńdeý salasynda bul mehanızm oń nátıje kórsetip otyr. О́nerkásip jáne qurylys mınıstrligi «Báıterek» holdıngimen birlesip, ımportty almastyratyn qurylys materıaldaryn óndirý jobalaryn jeńildikpen qarjylandyrý máselesin pysyqtaýy qajet.
«Samuryq-Qazyna» holdıngi men óńir ákimdikterine «Jaıly mektep» ulttyq jobasy boıynsha jergilikti qamtý deńgeıine jáne sý tasqynynan keıingi qalpyna keltirý jumystaryna baqylaýdy kúsheıtý tapsyryldy.
