Qımyl-qozǵalysy aýyr balalardy ońaltý amaly

Semınar múgedektiktiń ortasha jáne kúrdeli deńgeıindegi (GMFSC IV-V) balalarmen ju­mys tıim­di­ligin arttyrýǵa, mekeme­ler­de jáne úıde qımyl-qoz­ǵa­lysy bu­zylǵan balalar men ere­sekterdi ońal­týdyń zamanaýı álem­dik qaǵı­dattaryn qoldanýǵa, óz­di­gi­nen júrip-turýyna, otyrýy­na jáne fýnksıonaldyq qoz­ǵa­lys mashyqtaryn, sonymen qa­tar ońaltýdyń qalyptaǵy tásil­derimen qol jetkizýge bolmaıtyn qabiletterin damytýǵa arnaldy.

Búginde respýblıkada psıho­logııalyq-konsýltatıvti keńes­tiń tirkeýinen ótken 203 717 bala bar. Erekshe bilim berý qa­jettilikteri bar balalarǵa ǵy­ly­mı-ádistemelik keńes beretin «Ar­naıy jáne ınklıýzıvti bi­­lim be­rýdi damytýdyń ulttyq ǵy­ly­mı-praktıkalyq ortalyǵy» dı­­­­­rek­torynyń mindetin atqarý­­­­shy Aıgúl Baıtursynovanyń aı­týynsha, jadynda, estýinde, kó­rýin­de, tirek qımyl-qozǵaly­syn­da, sóıleýinde kúrdeli kemistigi bar, psıhıkalyq damýy tejelgen, son­daı-aq aýtıstıkalyq spektrli balalar osy sanatqa jatady.

– Qazirgi kezde erekshe bilim berý qajettilikteri bar bala­lar sanaty anyqtaldy. Osy­ǵan baılanysty balalardy oqý­daǵy qıyndyqtaryna, sebep­terine qaraı eki topqa bólip qaras­tyramyz. Birinshi topqa damý kemis­tiginiń saldarynan oqý­da qınalatyn, al ekinshi topqa oqý­daǵy qıyndyqtary áleýmettik psı­hologııalyq faktorlar saldarynan bolatyn balalar kiredi. Bul topqa qandastar, mıgranttardyń balalary, basqa elderden qonys aýdarǵan jáne psıhologııa­lyq turǵyda oqýǵa qınalatyndar kire­di. Búginde salada normatıvtik qu­jattar rettelgenimen, jalpy bilim beretin mektepterde psı­hologııalyq, pedagogıkalyq súıemeldeýge qajetti baǵyttardy damytý ýaqyt talabynan týyndaıdy. Mundaı jaǵdaıda mamandar balanyń jeke qajettilikterine súıene otyryp jumys isteýge tıis. Mektepterde ózge synyptastarymen birge bilim alýy balalardyń damýyna oń yqpal etedi desek, olardy turaqty sú­ıemeldep otyratyn mamandarmen ýaqtyly qamtamasyz etý ýaqyt talabynan týyndaıdy. Eger balanyń sóıleý tilinde ke­mis­tigi bolsa, mektepte bilikti logo­ped, psıhıkalyq damýy tejelgen balalarǵa olıgofrenopedagog, logoped, psıholog sııaqty mamandar kómektese alady. Olar synyp­taǵy muǵalimderge kómek berýmen qatar balanyń boıyndaǵy ke­mistikti túzetýge yqpal etedi. Al balanyń minez-qulqyna qatysty týyndaıtyn jaǵdaıdy baqylaýda ustaýda pedagog-assıstentter­diń qyzmeti asa qajet. Olar kási­­bı áreketterge bara otyryp, ja­ǵym­syz jaǵdaıdyń aldyn alýǵa ­q­ol­daý kórsete alady, – deıdi A.Baı­tursynova.

Balanyń damýy qanshalyqty kúrdeli bolsa, ony sheshý joldary da ońaıǵa soqpaıdy. Qazir­gi tańda respýblıkada aqparat­tyq-avtomattandyrý júıesi ju­mys isteıdi. Osy oraıda psı­ho­lo­gııa­lyq-medısınalyq-pedago­gı­kalyq keńester esepke ala oty­­ryp, múmkindigi shekteýli bala­larǵa arnaıy psıhologııalyq-pedagogıkalyq qoldaý kórsetedi. Búginde respýblıkada 212 peda­gogıkalyq-psıhologııalyq tú­zetý kabınetteri bar. Onda dári­ger reabıtolog, emdik dene shynyqtyrý, reabılıtolog, taǵy da basqa sala mamandary kó­mek kórsetedi. Múmkindiginshe mun­­daı ortalyqtardy bala­nyń tur­ǵylyqty mekenjaıyna j­aqyn mańda ashý kózdelgen. Búginde ońaltý ortalyqtarynyń jumysyna ata-analardy da qa­tystyrý arqyly otbasyǵa baǵyt­talǵan baǵdarlamalar aıasynda úı jaǵdaıynda balamen jumys isteýdi jetildirý kózdelgen.

Semınar barysynda MOVE halyqaralyq baǵdarlamasy­nyń kýratory, dáriger travmatolog-ortoped Andreı Kalachev jáne Natalııa Kýshvaha tirek-qımyl qozǵalysy kúrdeli balalarmen jumys, jańa tehnologııalardy qoldaný tájirıbelerin bó­listi. MOVE baǵdarlamasynyń ókili N.Kýshvahanyń aıtýyn­sha, tirek-qımyly óte kúrdeli balalardy qalypty jaǵdaıda ómir súrýge, qorshaǵan ortaǵa zamanaýı tehnıkalyq quraldardyń kómegimen beıimdeýge bolady. Olardyń kúndelikti qımyl-qoz­­ǵalysy, júrip-turýy úshin kúr­deli jabdyqtar qajet. Tirek-qı­myl qozǵalysy aýyr balalar álem­­de ınklıýzııa kórsetkishiniń ­­5 pa­­­ıyzyn quraıdy. Búginde álem­niń birqatar elinde qolda­nyp jatqan reabılıtasııalyq standartty, dástúrli ońaltý baǵ­darlamalary mundaı dıag­no­z­daǵy balalarda nátıje ber­meı­di. Sondyqtan tirek-qımyly kúr­deli balalardyń jeke jaǵ­da­ıyn eskere otyryp, kópfýnk­sıo­naldy quraldardy qoldaný esh­kimniń kómegine sú­ıenbeı, ózdiginen qımyldaý múmkinshili­gin arttyrady. Aýlaǵa shyǵyp serýendeý, mektepke, saýda alań­daryna ózdiginen baryp, óz qatar­lastarymen emin-erkin aralasýyna yqpal etedi. Álemde mundaı zamanaýı ári óte qymbat turatyn quraldarmen qamtama­syz etýdi qaıyrymdylyq qorla­ry iske asyrady. Ulybrıtanııa, Germanııa, Fınlıandııa, Shvesııa, Amerıka elderiniń tájirıbesi­ne súıene otyryp, tirek-qımyl qozǵalysy kúrdeli balalardy turaqty qa­da­ǵalap otyrý, áleý­mettik-tur­mys­tyq beıimdeý jáne fýnk­­sıo­naldyq daǵdylaryn damytý­ǵa ınno­vasııalyq sheshim­der men jańa tehnologııalar yqpal etedi.

Semınarda mamandar qımyl-qozǵalysy aýyr balalardyń ke­shendi ońaltý ádisteriniń teo­rııa­ jáne tájirıbe júzinde­gi múmkin­dik­terin qarastyrdy. Arnaıy mektep-ınter­­nat­tar­da qoldanylatyn ke­shen­di ádis­namalyq, tehnolo­gııa­lyq já­ne ádis­temelik, kásibı quzy­ret­tilik­ter, mamandardyń ata-analar men úıde belgili bir daǵ­dylardy oqytý men damytýǵa qatysty izdenisteri talqylandy.

ALMATY