Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
О́mirzaq Ozǵanbaev,
«Ardagerler uıymy» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi tóraǵasynyń birinshi orynbasary:
– Iá, besik ult mádenıetiniń altyn tıegi desek jańylyspaımyz. Keıingi elýjyldyqty esepke almaǵanda, qazaqtyń eń ejelgi babalarynan bastap handyq dáýirden beri muqym qazaq besikten shyqqanyn aıtsa da jetkilikti. Keıingi kezderi áleýmettik jelilerdegi ǵasyrlar boıy qalyptasqan salt-dástúrlerimizdi, ulttyq qundylyqtardy kelemejdeýge kelińkireıtin keleńsizdikter qatty alańdatady. Ár halyqtyń kemsitýge, kelemejdeýge jatpaıtyn erekshelikteri men qundylyqtary bar. Olar sol halyqpen ǵasyrlar boıy jasasyp kele jatqan ulttyq qasıeti, tipti ar-namysy dese artyq emes. Bizdiń halyq Otan atty uǵymnyń ózin altyn besik týǵan jer dep beınelep aıtady. Sonymen qatar mansuqtalyp jatqan jalǵyz besik qana emes ekenin joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Sondyqtan salt-dástúr, ádet-ǵuryp degen uǵymdar júrdim-bardym qaraǵandy kótermeıdi. Damýdyń jolyna túsken birde-bir el ondaı qasıetti ǵuryptaryn keleke etkenin kórmedik te, estimedik. Onyń ústine Qazaq eli úlken ózgeristerdiń, uly maqsattardyń tabaldyryǵynda turǵan halyq. Muny eskerý kerek ári soǵan saı áreket etýge laıyqty bolmaıynsha is ońalmaıdy. Is ońalý úshin Otan, ult, onyń qundylyqtary aldynda ár qazaq jaýapkershilikti ózinen bastaýǵa tıis.
Rýslan Rústemov,
Parlament Senatynyń depýtaty:
– Ádet-ǵuryptardyń ulttyń rýhanı baılyǵyna, salt-sanasyna, adamgershiligine, saýlyǵyna áseri zor. Ony moıyndaýymyz kerek. Máselen, sábıdi besikke bóleýdiń fılosofııalyq máni bar, ekinshi jaǵy, balanyń tazalyǵyna, densaýlyǵy myǵym bolyp ósýine áseri kóp. Besik jyryn sanasyna sińirip ósken bala ultyna adal bolyp qalyptasatyny da anyq.
Qazaq ultynyń sımvolıkalyq bolmysyn sýrettegende esimizge jylqy, shańyraq, dombyra, sosyn besik túsedi. Atalarymyz besikti qasıetti buıym sanady. Tipti bos besikti terbetýge bolmaıdy dep tyıym salatyn. О́ıtkeni úıge kelgen adam bos besikti terbetý arqyly óziniń urpaqsyz qalǵanyn úndemeı-aq bildirgen jaıttar oryn alǵanyn tarıhtan bilemiz.
Endi osy ǵuryptar júıesinen jırendiretin jaǵdaı áleýmettik jelide tarap, jaǵamyzdy ustadyq. Shyny kerek, kúldirem dep qoǵamdy búldirip, dástúrli qazaq qoǵamyna rýhanı shabýyldy ózgeler emes, ózimiz jasap jatqanymyzdy túsinemiz be? Keıingi jyldary toıda Batystan engen elementter kóbeıip, qaısysy dástúrimizge saı, qaısysy jat ekenin ajyrata almaı qaldyq. Endeshe mundaı jıyndarymyzdy ulttyq erekshelikke saı qaıta qarap, reformalaý mańyzdy. Aqparattyq zamanda sanaly adamdar laık basyp emes, ulttyq salt-dástúrge bekem bop, laıyqty ómir súrýdiń jolyn tańdaǵany durys. Bolmasa, jas býynǵa qandaı tálim qaldyramyz?
Besik qurly ult mádenıeti qundylyqtarynyń qaı-qaısyna da asqan jaýapkershilik tanytý kerek. Byltyr dombyrany ushaqqa aldyrmaı qoıǵanda el shýlap kete jazdaǵan. Halqymyzdyń dombyrasy men qobyzy, kıiz úıi men besigi zańmen qorǵalý kerek shyǵar? Olaı bolmaǵan kúnde saýyq qýǵandar qyzdy-qyzdymen oıyna kelgenin jalǵastyrmasyna kim kepil?
Tili men júregi, oıy men sózi bir jerden shyǵatyn kez kelgen qazaqtyń osylaı sóıleri anyq. О́rkenıet tórine ozǵan eldiń deni ádet-ǵurpy men salt-sanasyn zamanaýı jetildirgen saıyn damı túsedi. Ony mansuqtap, óz pıǵylyna paıdalaný kórgensizdik bolaryn túsingen ulttardan úlgi alǵan damýshy eldiń bolashaǵy qashan da jarqyn.
