Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»
El kásiporyndarynda 18 myńnan asa óndiristik keńes jumys isteıdi. Onda 24 myńnan asa eńbekti qorǵaý jónindegi tehnıkalyq ınspektor bar. 2023 jyly ınspektorlar 112 myńǵa jýyq tekserý júrgizipti. EQjQ talaptarynyń 142 myńnan astamy buzylǵany anyqtalyp, onyń 121 myńy joıylǵan. Bul týraly Ortalyq kommýnıkasııalar alańynda ótken baspasóz jıynynda Eńbek jáne áleýmettik qorǵaý komıtetiniń tóraǵasy, memlekettik bas eńbek ınspektory Tólegen Ospanqulov aıtyp berdi.
Onyń aıtýynsha, Eńbek kodeksine saı qurylys alańynda bir mezgilde birneshe uıym jumys júrgizgen jaǵdaıda olardyń eńbek qaýipsizdik talaptaryn saqtaý jumysyn bas merdiger júzege asyrady degen norma engizildi. 258 kásiporyn osyndaı baqylaý modelin qabyldady. Talaptardyń buzylýyn aldyn alý, qadaǵalaý jáne ony boldyrmaý maqsatynda elimizdiń 3 214 kásiporny eńbek qaýipsizdigi standartyn engizdi.
«hr.enbek.kz eńbek resýrstary portalynda ornalastyrylǵan «Onlaın eńbek konsýltanty» fýnksıonaly jumys isteıdi. Onda jumys berýshi eńbek ınspektoryn almastyratyn, ınteraktıvti rejimde josparlanǵan nemese oryndalǵan rásimderdi tekseretin qyzmetke júgine alady», dedi spıker.
1 mamyrda memlekettik eńbek ınspektorlary 2 366 tekserý júrgizip, eńbek qaýipsizdigi jáne eńbekti qorǵaý, halyqty jumyspen qamtý salasynda 3 199 zań buzýshylyqty anyqtaǵan. Jumys berýshilerge 1 409 uıǵarym berilip, 177 mln teńgeden asa qarajat kóleminde 1 780 aıyppul salyndy. 241 arnaıy tergeý júrgizilip, 37 qylmystyq is qozǵalǵan.
Qazir jumysshylardyń quqyqtaryn qorǵaý máselesinde jumys berýshi men jumysshylar arasyndaǵy ujymdyq-sharttyq qatynastarǵa basa nazar aýdarylady. Iri jáne orta kásiporyndardyń 97%-ynda ujymdyq sharttary bar. Bolashaqta bul qujattar jumys berýshilerdiń áleýmettik kepildikterin baqylaý úshin elektrondyq formatqa aýystyrylmaq.
Bas eńbek ınspektorynyń aıtýynsha, bıyl elimizde 496 adam zardap shekken. Bul 2023 jyldyń sáıkes kezeńinen 16,7%-ǵa artyq. Sondaı-aq 59 adam qaza tapqan. Bul da byltyrǵy kórsetkishten artyq. Jaraqattanýdyń joǵarǵy deńgeıi – Qostanaı, Abaı, Qaraǵandy, Aqtóbe, Shyǵys Qazaqstan oblystarynda, Almaty qalasynda tirkelgen. Zardap shekkenderdiń kóp bóligi taý-ken metallýrgııa ónerkásibi kásiporyndarynda (17%), qurylys salasynda (13%) baıqalady.
«Statıstıkaǵa sensek, 2023 jyly zerttelgen 1,69 mln qyzmetkerdiń 519 myń jumys orny zııandy jáne qaýipti bolyp shyqty. Zańǵa sáıkes, mundaı jaǵdaıda jumysshylarǵa jumys berýshi kepildik pen ótemaqy beredi. Oǵan jumys ýaqytynyń qysqarýy, jyl saıynǵy qosymsha eńbek demalysy jáne jalaqynyń joǵarylaýy, sút berý, emdik jáne profılaktıkalyq tamaqtaný kiredi. Máselen, byltyr 697 myń qyzmetker 255 mlrd teńge mólsherinde zııandy jaǵdaıdaǵy jumysy úshin ótemaqy aldy. Bul 2022 jylmen salystyrǵanda 23%-ǵa artyq», dedi bas ınspektor.
О́ndiristik jaraqattaný sebebiniń biri qaýipsiz eńbek erejelerin oqytýdaǵy kemshilikter deıdi maman. Jazataıym oqıǵalardyń 20%-y bilikti maman tapshylyǵy bolsa, jaýapkershiliktiń bolmaýynan eken. Bul máseleni sheshý maqsatynda oqý ortalyqtaryna qoıylatyn talaptar kúsheıtilip, biryńǵaı oqý-ádistemelik ortalyq qurylmaq.
Mınıstrlik janynan 2021 jyldan bastap baqylaý ortalyǵy jumys isteıdi. T.Ospanqulovtyń aıtýynsha, baqylaý ortalyǵy jumyskerler men kásipodaqtardyń ótinishterin, quzyretti organdardyń jedel aqparatyna, eńbek ujymdaryndaǵy ahýalǵa taldaý júrgizedi.
Jyl basynan beri elimizdegi 127 kásiporynǵa osyndaı baqylaý júrgizilipti. Nátıjesinde, 50 kásiporynda bir problema sheshilgen kórinedi.
«Qazir 77 kásiporynda baqylaý júrgizilip jatyr. Bıyl elimizdegi 13 kásiporynda ereýil boldy. Qyzmetkerlerdiń negizgi talaptary – jalaqyny kóterý. «QazMunaıGaz» AQ enshiles uıymdarynyń shtatyna aýystyrý, syılyqaqy alý, eńbek jaǵdaılaryn jaqsartý, jalaqyny ındeksteýdi júrgizý. Sondaı-aq narazylyqtardyń týyndaý sebepteriniń biri servıstik kompanııalardyń kelisimsharttary qysqa merzimdiligine baılanysty bolyp otyr», dedi spıker.
Bıyl memlekettik eńbek ınspektorlary 126 kásiporynda 1,5 mlrd teńgeden asa qarajat kóleminde 9,7 myń qyzmetker jalaqysyn almaǵanyn anyqtapty. Sóıtip, onyń 8,1 myńynyń quqy qorǵaldy. Olarǵa 890 mln teńge tólenipti. Jumys berýshilerge 170 mln teńgeden asa qarajat kóleminde 1 780 ákimshilik aıyppul salyndy.
Al zııandy eńbek jaǵdaıynda jumys isteıtin qyzmetkerlerdi áleýmettik qorǵaýdyń qosymsha tetigi retinde 2024 jylǵy 1 qańtardan bastap arnaıy áleýmettik tólem engizildi. Ony 55 jasqa tolǵan jáne mindetti kásiptik zeınetaqy jarnalary keminde 7 jyl aýdarylǵan qyzmetker alýǵa quqyly. Tólemniń negizgi sharty – zııandy eńbek jaǵdaıynda jumysty toqtatý.
T.Ospanqulov qyzmetker zeınetkerlik jasqa tolǵanǵa deıin arnaıy áleýmettik tólem alatynyn jetkizdi.
«4 sáýirge deıin 4 183 adam 665 mln teńgeden asatyn arnaıy tólem aldy. Arnaıy áleýmettik tólemge baılanysty birqatar normaǵa qosa, «Qyzmetkerdi eńbek mindetterin oryndaý kezinde jazataıym oqıǵalardan mindetti saqtandyrý týraly» zańda eńbek jaǵdaılaryn jaqsartý maqsatynda jumys berýshilerdiń aldyn alý sharalaryna jumsaǵan shyǵyndaryn óteý jónindegi normalar engizildi. Iаǵnı jumys berýshiniń saqtandyrý kompanııalarynan qaýipsizdik jónindegi qyzmetkerlerdiń bilimin arttyrýǵa túsetin qarajattyń 6%-y sheginde, sondaı-aq ońaltý sharalaryna jumsalǵan shyǵystardy tólengen saqtandyrý syılyqaqysynyń 6%-yna deıin óteýdi talap etýge quqyǵy bar», deıdi ol.
Elimizde 2024-2030 jyldarǵa arnalǵan Qaýipsiz eńbek tujyrymdamasy bekitildi. Ol eńbek adamynyń quqyn qorǵaýǵa qatysty álemdik ozyq talaptarǵa saı júıeli jumys júrgizýdiń jańa tásilderin qamtıdy.
