О́ńirdi órge bastyrǵan qadam

Indýstrııalandyrý is ústinde

О́ndiristiń qadamy keń. Súıekti óndiris bolmasa ekonomıkanyń damýynda serpilis bolmaıdy. Sondyqtan Elbasy Nursultan Nazarbaev «Indýstrııalandyrý álemniń eń damyǵan otyz eliniń qataryna kirýdi qamtamasyz etedi. Eldiń ındýstrııalandyrylýy – el damýynyń jańa kezeńindegi ulttyq ıdeıa», degen bolatyn. Elimizde 2010 jyly bastaý alǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý memlekettik baǵ­dar­lamanyń alǵashqy besjyldyǵyn ótken 2014 jyly aıaqtadyq. Qazaqstandy ındýstrııalandyrýdyń osy bes jylynda elimizde baı tájirıbeniń qalyptasýymen qatar, jetistikterge de qol jetti. Qostanaı óńiri óndirisiniń de burynǵydan adymy ashyla tústi. О́ndiristiń damýy týraly sóz bolsa salystyrmaly sandar óre túregeledi. 2013 jyldyń qorytyndysy boıynsha alsaq, ónerkásip óndirisiniń kólemi 2009 jylmen salystyrǵanda 72,2 paıyzǵa artqan, ıaǵnı fızıkalyq kólemniń ındeksi 100,6 paıyz bolyp, respýblıkalyq kórsetkishke jaqyndaı tústi. Buryn bul óńirdiń óndirisi tek ken óndirý isimen sıpattalatyn edi. Qazir ol shıkizattan uqsatý úderisine qaraı bet burdy. Bes jyl ishinde uqsatý ónerkásibi óndirisiniń kólemi 11,8 paıyzǵa kóbeıdi. Sońǵy jyldary tamaq, jeńil ónerkásip, metallýrgııa, mashına qurastyrý, qurylys materıaldaryn óndirý kásiporyndarynyń qatary da, belsendiligi de artty. Uqsatý ónerkásibiniń fızıkalyq kólem ındeksi 106,6 paıyzǵa jetti. Osy ýaqyt ishinde uqsatý kásiporyndarynyń kórsetkishi órge domalaǵan tastaı joǵarylap otyrdy. Mysaly, jeńil avtomobıl shyǵarý – 21, astyq jınaıtyn kombaındar – 15,5, et óndirý – 44,6, shujyq ónimderi – 47,8, kúnbaǵys maıy – 62,3 paıyzǵa, sary maı – 2,4 ese, jarma – 34,3, shokolad pen qanttan jasalǵan shokolad ónimderi – 5,3, un 1,6 paıyzǵa kóp óndirildi. Burnaǵy jyldary oblystyń dańqyn ken men astyq shyǵaratyn. Endi táýelsiz elimizdiń sońǵy bes jylynda Qostanaı mashına jasaý ortalyǵyna aınalyp úlgerdi. 2010 jyly oblysta jeńil avtomobılder qurastyrý isi qolǵa alynǵan bolatyn. Bes jyl ishinde «AgromashHoldıng» jáne «SaryarqaAvtoProm» zaýyttarynda álemge áıgili SsangYong, Pejo, Toyota, Hyundai jeńil kólikteri men jolaýshylar jáne júk tasymalyna arnalǵan IVECO mashınalary qurastyrylatyn boldy. О́tken jyldyń ózinde bul salada 45,5 mıllıard teńgeniń ónimi óndirildi. Qazir respýblıkadaǵy avtomobıl óndirisindegi Qostanaı oblysynyń úlesi 17 paıyzdy quraıdy. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda Qostanaıda 2013 jyly SsangYong mashınasynyń alǵashqy otandyq NOMAD modeli dáne­kerleý, syrlaý sekildi ózge de usaq ból­shekti ju­mystary óz mamandarymyzdyń at­qarýymen qurastyryldy. Otandyq mashına Reseı, Belarýs jáne Ázerbaıjan res­pýblıkalaryna eksportqa shyǵarylatyn bolady. О́tken jyldyń kókteminde «SaryarqaAvtoProm» kásiporny Toyota Fortune mashınasyn qurastyrýdy qolǵa aldy. Zaýyt jylyna 3000 mashınany sapqa qoıýdy mejelep otyr. Ázirge mashına qurastyrýshylar 462 Toıotany sapqa qoıdy. Jalpy, Qostanaıda mashına jasaý isi bastaý alǵan 2010 jyl men 2013 jyldyń arasynda 90 ese ósti. Al údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy bastalǵan ýaqyttan beri qostanaılyq mashına qurastyrýshylar 16 244 avtomobıl jasady. Onyń ishinde jeńil, jolaýshylar tasıtyn jáne júk kólikteri de bar. Qazir kásiporyn jetek­shileri «AgromashHoldıng» zaýyty­nyń óndiris alańynda Geely mashınasyn qurastyrý úshin qytaılyq avtokonsernder ókilderimen kelissózder júrgizip otyr. Elimiz ekonomıkasynyń qarqyn alýyna oraı, turǵyn úı qurylysy da bıikteı tústi. Bul naryqta qurylys materıalyna degen suranysty kúsheıtetini belgili. Sondyqtan, Qostanaı óńirinde taýarly beton, ar­matýra, betonnan jasalǵan buıymdar, etılen polımerlerinen jasalǵan qubyr­lar, betonnan jasalǵan qurylys qury­lym­dary, plastmassadan jasalǵan esik-te­reze jáne kirpish óndiriledi. О́ńirdegi qury­lys jumystary sementke suranym­dy kú­sheıtti. Búginde Rýdnyı sement zaýytynyń qurylysy júrip jatyr. Ol taıaý jyldarda jylyna 500 myń tonna sement óndiretin bolady. Oblysta «EvrazKaspıanStal» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi jumysyn bastady. 2013 jyly Nur­sultan Nazarbaevtyń qatysýymen bolǵan tele­kópirde Memleket basshysynyń ózi osy zaýyttyń tusaýyn kesken edi. Bul ob­lys­­taǵy ǵana emes, respýblıkadaǵy biregeı joba bolyp sanalady. Ol tolyq qýa­tyna engende jylyna 450 myń tonna bolat ar­matýralar shyǵarady. Onda 250 qostanaı­lyq jumys ornyn tapty, eń joǵary ortasha aılyq jalaqy oblys boıynsha osy zaýytta tólenedi. Ár jumysshy eńbegine qaraı 167 myń teńge alady. Bul óńirde damyp otyrǵan óndiris ákelgen ıgiliktiń biri. Zaýyt ótken jyly 152 myń tonnadan asa dıametri ártúrli armatýralar óndirdi. Olardyń quny 19,5 mıllıard teńgeni quraıdy. 2015 jyly «EvrazKaspıanStal» qýatyn arttyra túsip, 365 myń tonnalyq deńgeıdi ıgeretin bolady. Zamanaýı qu­ry­lystyń negizgi materıaly bolyp ta­by­latyn armatýralarǵa shetelden de suranys mol. Qazirdiń ózinde zaýyt óni­min О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan elderine arta bastady. Údemeli ındýstrııalyq-ınnnovasııalyq damý baǵdarlamasy aıasynda ómirge joldama alǵan jobanyń biri – Úı qurylysy kombınaty der edim. Joba boıynsha kásiporyn jylyna 70 myń sharshy metr bas­pana turǵyzady. Qurylys salasynyń damýy úshin oblysta tabıǵı óndiriletin otqa tózim­di jáne kirpish jasaıtyn saz balshyq, qury­lysqa qajetti qıyrshyq tas, qum, ák, mıneraldy pıgmentter, bazalt sekildi paıdaly qazbalardyń qory bar. Osy bes jyldyń ishinde oblysta metallılek zaýytynyń iske qosylýyna baılanysty metall óndirý salasy óndirisiniń kólemi artty. О́tken jyly quny 9 mıllıard teńgeni quraıtyn 92 myń tonnadan asa armatýra óndirildi. Buryn ózimizde iri temir keni bola tura óndiriske, qurylysqa qajetti armatýralardy qymbat baǵaǵa syrttan satyp alatynbyz. Endi ózimizdegi metallılek zaýyttary muny jeńildetti. Bes jyl ishinde kásipkerlikti qoldaıtyn memleket tarapynan barlyq qajetti zańnamalyq baza jasaldy, bıznes pen ınvestııa jaǵdaıy da serpindi jańǵyrtyldy. Ishki óńir­lik ónimniń kólemi 2013 jyly 1 trıllıon 400 mıllıard teńgeni qurady. Osynyń ózi údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasy bastalǵan kezeńmen salys­t­yrǵanda eki ese kóp bolatyn. Uqsatý kásip­oryndaǵy eńbek ónimdiligi 2 esedeı artty. Uqsatý ónerkásibindegi negizgi qorǵa sa­lyn­ǵan ınvestısııa da aldyńǵy jyldarmen sa­lystyrǵanda eki eseden artyq ósti. Ob­lysta syrtqa shyǵaratyn shıkizat emes taýar­lar kólemi artyp keledi, burnaǵy jyl­dar­men salystyrǵanda 1,5 eseden astam artyq. Oblys óńirinde ónerkásip salasynyń damýyna Indýstrııalandyrý kartasy sheńberindegi ınvestısııalyq jobalardyń qosqan úlesi qomaqty. Eger 2010-2013 jyldar arasyndaǵy 4 jylda Indýstrııalan­dyrý kartasyna engen kásiporyndar 100 mıllıard teńgeniń ónimin óndirip, qyzmetin kórsetse, tek 2014 jyly ǵana bul kórsetkish 70 mıllıard teńge boldy. Onyń 29,3 paıyzy uqsatý kásiporyndarynyń údesine tıedi. Indýstrııalandyrý kartasyna engen 90 jobaǵa 403,3 mıllıard teńge quıyldy. Onyń ishinde 131,4 mıllıard teńge salynǵan 3 joba respýblıkalyq Indýstrııalandyrý kartasyna kirdi. Bes jyl ishinde álgi 90 jobanyń 74-i paıdalanýǵa berilip, onda 4 534 adam jumys ornyn tapty. Tek ótken jyldyń ózinde óńirde bes joba júzege asty. «SaryarkaAvtoProm» zaýyty Toyota Fortuner avtomobılin quras­tyra bastady, «KazShınServıs» zaýyty avtomobıl shınasyn óńdep, qalpyna keltiretin boldy, «Kostanaı MBI» úı qurylysy kombınaty suranysqa ıe ónimder shyǵarady, «Jas-Kanat 2006» qus fabrıkasy jańǵyrtyldy, «GlobalBeef KZ» sharýashylyǵy asyl tuqymdy mal bordaqylaý alańyn ashty. Ústimizdegi jyly tájirıbe-ónerkásiptik ken shyǵarý jáne óńdeý kásiporny jáne zamanaýı ınfraqurylymy bar astyq saqtaý qoımasy merziminen buryn tapsyrylady degen úmit bar. Investısııalyq jobalardy júzege asyrý Qostanaı, Rýdnyı qalalary men Qostanaı, Denısov aýdandarynda belsendi júrgizilip otyr. Shalǵaıda jatqan Amangeldi, Jangeldın jáne Naýyrzym aýdandary ınvestısııalyq jobalar bastaý­dan qalys qaldy. Degenmen, oblysta ıgi iske degen belsendilik baıqalady. Qazir oblys qalalary men aýdandarynan táýekel etýge 78 ótinish tústi. Elbasy otandyq kásipkerlikti jańa ekonomıkalyq baǵyttyń qozǵaýshy kúshi­ne teńegen bolatyn. Oblysta osy salany damytýǵa baǵyttalǵan «Bıznestiń jol kartasy-2020», «О́nimdilik-2020», «Eksporttaýshy-2020» baǵdarlamalary júzege asyrylýda. О́ndiris damysa onymen áleýmettik sala birge alǵa jyljıdy. Adamdar turmysynyń jaqsarýy táýelsiz eldiń mejesi – damyǵan 30 eldiń qataryna jaqyndaı túsýimizdiń bir kepili. О́ndirisi damyǵan Qostanaı óńiri osy bıik mejege qadam basyp barady. Meıram SО́KITBAEV, Qostanaı oblystyq kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasynyń basshysy. QOSTANAI.