Densaýlyq saqtaý salasyndaǵy mindet pen jaýapkershilik

Basqarý isine ózgeris engiziledi

Densaýlyq saqtaý sala­synyń damýy – Pre­zıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń nazarynda. Mysaly, jaqynda Memleket basshysy eki mańyzdy medısınalyq nysandy aralady. Sonyń biri – bıylǵy tamyz aıynda ashylady dep josparlanǵan Ulttyq ǵylymı onkologııa ortalyǵynyń jańa korpýsy bolsa, ekinshisi – Ulttyq shuǵyl medısınany úılestirý orta­lyǵy. Eki ortalyq ta medısınalyq qyzmetterdiń sapasyn arttyrýǵa jáne aza­mattardyń densaýlyǵyn nyǵaı­týǵa daıyn ekenin kórsetti.

Eldegi 3 323 ambýlatorııalyq-emha­nalyq uıymda jáne 872 stasıonarda 81,3 myń dáriger, joǵary medısınalyq bilimi bar 5,2 myń meıirger jáne 190,6 myń orta medısına qyzmetkeri jumys isteıdi. Dál osyndaı uıymdarmen qosa tájirıbesi tolysqan medısına mamandary otandastarymyzdyń ómir súrý uzaqtyǵyn arttyryp, aýrý-syrqaýdan bolatyn ólimdi azaıtýǵa úles qosady.

Keıingi 5 jyldyń shamasynda elde ómir súrý uzaqtyǵy 2 jasqa (73-ten 75 jasqa deıin) artyp, jalpy ólim – 9%-ǵa, ana ólimi – 16,8%-ǵa, náreste ólimi – 8,5%-ǵa, qanaınalym júıesiniń aýrýlarynan bolatyn ólim – 11,9%-ǵa jáne qaterli isikterden bolatyn ólim 15,3%-ǵa tómendedi. Salany qarjylandyrý kólemi de jos­parly túrde ósip keledi. Byltyr biz 4,7 trln teńge naqty belgige nemese ishki jalpy ónimniń 4%-yna jettik. Bul somanyń 67%-y memleketke, 33%-y jeke shyǵystarǵa tıesili.

Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men búkil memlekettik apparat memlekettik kózderden bólinetin qarajattyń esesine azamattardyń em-sharaǵa jum­saıtyn shyǵynyn azaıtyp, medısınalyq kómekti barynsha qoljetimdi etýge kúsh salady. Osylaısha, negizgi basymdyq medısınalyq kómekte jáne aýrý­lar profılaktıkasynyń barlyq deńgeıinde qarajatty tıimdi paıdalanyp, ashyqtyqty arttyrýǵa baǵyttalady.

Densaýlyq saqtaý – memleket kóp kóńil bóletin áleýmettik mańyzdy salanyń biri. Keıingi jyldary salada kóptegen reforma iske asty. Alaıda áleý­met­tik mindetti medısınalyq saq­tandyrý júıesine qatysty bir­neshe suraq alańdatty. «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujy­rym­damasyna sáıkes barlyq tarapta tepe-teńdikti saqtaýdy eskere otyryp, biz qoǵamnyń sura­nys­tary men azamattardyń múd­de­lerine ýaqtyly jaýap berýge tyrysamyz. Sondyqtan árbir aryz-shaǵym biz úshin óte mańyz­dy.

Sýretti túsirgen – Erlan OMAR, «EQ»

Memleket basshysy bıyl 7 aqpanda jańa Úkimettiń aldyna memlekettik qarajattyń jumsalýyna tıisti baqylaýdy, ashyqtyqty qamtamasyz etip, medısınalyq kómek sapasyn arttyrýdy tapsyrdy. Sondaı-aq medısınalyq kómektiń biryńǵaı paketin engizip, azamattardyń jekelegen áleýmettik álsiz sanattaryn, ásirese aýyldyq jerlerde medısınalyq saqtandyrýmen qamtýdy keńeıtý jaıyn basshy­lyqqa alǵany belgili.

Densaýlyq saqtaý mınıstrligi júıeli dıagnostıka júrgizip, mindetti medısınalyq saq­tan­dyrý júıesindegi jáne jalpy saladaǵy máselelerdiń sebep-saldaryn anyqtady. Búginde biz densaýlyq saqtaý júıesiniń barlyq basqarý býyndarynda irkilisti joıý boıynsha jumys istep jatyrmyz. Materıaldyq jáne qarjylyq resýrstardy bas­qarý boıynsha ınstı­týsıo­nal­dyq negiz qurýdamyz. Nátıjege qol jetkizý úshin basqarýdyń barlyq deń­geı­lerinde derbes jaýapkershilikti arttyrdyq.

Saqtandyrý júıesiniń mańyzy

Endi medısınalyq kómek kórsetýdiń barlyq júıesin qaıta quryp, bólinetin qara­jat­tyń ashyqtyǵy men tıim­di­ligin qamtamasyz etý qajet. Den­saýlyq saqtaý júıesin mem­lekettik basqarý sapasyn art­tyrýmen qatar biryńǵaı paketti qalyptastyryp, qarjy­lan­dyrýdyń aralas mode­line­n saq­tan­dyrý modeline ótý ózekti bolyp otyr. Alda min­det kóp. My­saly, densaýlyq saq­taý júıe­siniń azamattardyń qajet­­tilikteri men múdde­lerine jaýap­­tylyǵyn qamtamasyz etý kerek. Saqtandyrylmaǵan aza­mat­tar úshin dıagnostıka men em­deýdiń jeke­legen túr­le­riniń qol­jetimdiligin jáne Medı­sınalyq saq­tandyrý qory qyz­me­­tiniń ashyq­tyǵyn arttyrý min­deti tur.

Densaýlyq saqtaý mınıstrligi tolyqqandy vedomstvolyq statıstıkany jetildirý boıynsha jumys istep keledi. Bul – elimizdiń densaýlyq saqtaý júıesin damytýdaǵy trendterdi jáne memlekettik kiristerdiń eleýli kóleminiń túpkilikti nátıjesin senimdi baǵalaýǵa múmkindik beredi.

Mindetti áleýmettik medı­sınalyq saqtandyrý júıesine qatysty aıtylǵan syn-pikirlerge qaramastan, bul júıeni saqtaý qajet. О́ıtkeni bul salaǵa jylyna 1,4 trln teńgeden astam, onyń ishinde respýblıkalyq bıýdjetten tys 1 trln teńge tabys ákeledi. Memleketke salany qarjylandyrýdyń osy kóziniń shyǵyndaryn óteý qıynǵa soǵady. Qoǵam­nyń sala qarajatyn paı­da­lanýdyń ashyqtyǵy men tıimdiligine qa­tysty syny negizdi. Eko­no­mıkalyq jáne qarjy­lyq menedjment pen úılestirý deńgeıin arttyrý úshin Den­saýlyq saqtaý mınıstrliginiń ózinde bas­qa­^­rý qurylymy jetildirildi.

Medısınalyq kómektiń bir­yńǵaı paketin ázirleý boıynsha jumys bas­taldy. Ol – memleket kepildik bergen bazalyq bólikten jáne salanyń qolda bar resýrs­taryn eskere otyryp, jumys berýshiler men azamattar­­dyń óz aýdarymdarynyń esebi­nen qalyp­tasatyn saqtandyrý bóliginen turady. Bul mindet 2027 jylǵa deıin kezeń-kezeńimen iske asady.

Sapaly qyzmetke ne kedergi?

Dárigerlerdiń mindetterine kóptegen medısınalyq aqpa­rat­tyq júıelerge derekterdi engizý fýnksııa­sy enip, bul dárigerdiń pasıenttiń problemalaryn sheshýdegi basty mıssııasynan aıyrdy. Búginde dáriger alǵashqy qabyldaý kezin­de pasıentti qabyldaýǵa arnal­ǵan normatıv boıynsha 15-20 mı­nýttan turatyn aqparattyq júıe­lerge málimetterdi engizýge shama­men 13 mınýt jumsaıdy. Halyq­tyń narazylyǵyn týdyratyn máselelerdiń biri – osy.  

Osyǵan baılanysty standarttardy, klınıkalyq hattamalardy, pasıentterdiń marshrýttaryn jáne «Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory» KeAQ-pen ózara is-qımyl tártibi men qaǵıdalaryn qaıta qaraý boıynsha jumys bastaldy.

Aýylda medısınalyq kómek­tiń qoljetimdigi men sapasyn jaq­sar­tý úshin 2023 jyldan bas­­tap aýyl­dyq eldi mekenderdi 655 ja­ńa me­dı­sınalyq-sanı­tarııalyq al­­ǵashqy kómek nysanymen qam­ta­masyz etý máselesin, 32 aý­dan­dyq ortalyq aýrýhanany jańǵyrtý jolymen shuǵyl medı­sınalyq kómek sapasyn arttyrýdy, aýyldyq jerlerde eńbek etýge 1 100 medısına qyz­metkerin daıarlaý josparyn qam­tıtyn «Aýylda densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» qanatqaqty ulttyq jobasy iske asyp jatyr. Mundaǵy joba-josparlar aýrý-syrqaýdy erte anyqtaýǵa, profılaktıka men skrınıngtik baǵ­dar­lamalardy jaqsartýǵa, aýyl turǵyndaryna medı­sınalyq kómek kórsetýdiń jańa tásil­derin engizýge múmkindik beredi.

Densaýlyq saqtaý ınfra­quryly­myn damytýdyń 2030 jylǵa deıingi uzaqmerzimdi tujyrymdamasy beki­tildi. Tujyrymdamany iske asyrý­dyń birinshi kezeńi 34 basty jobada kózdelgen densaýlyq saqtaýdyń negizgi nysandaryn jobalaý men salýdy qamtıdy. Sondaı-aq 2024-2026 jyldarǵa bólingen qarjylandyrý sheginde medısınalyq mekemelerdi kúrdeli jóndeý jáne jaraq­tandyrý jónindegi jumys jalǵasady. Ekinshi kezeńde jańa qurylys, jóndeý jáne tolyq jaraqtandyrý jolymen 2,5 myń medısınalyq nysandy jańǵyrtý jos­parlandy.

Bıyl 1 maýsymnan bastap bosandyrý, neonatologııa, balalar nevrologııasy, balalar allergologııasy, revmatologııa boıynsha medısınalyq kómek kórsetetin uıymdar úshin tarıfterdiń mólsheri artyp keledi. Qyrkúıekke qaraı qajetti rásimderdiń aıaqtalýyna baılanysty abdomınaldyq hırýrgııa, ınfeksııa, nevrologııa, gastro­enterologııa, kardıologııa, travmatologııa jáne ortopedııa, nefrologııa, endokrınologııa, onko­gematologııa sııaqty baǵyttar boıyn­sha tarıfterdi kóterý jos­parlanyp jatyr.        

Qabyldanǵan is-sharalar halyqtyń sapaly medısınalyq kómekke qolje­tim­di­ligin qamta­masyz etýge, azamat­tar­dyń shyǵystaryn azaıtýǵa, son­daı-aq medısınalyq uıymdardyń shyǵyn qaýpiniń deńgeıin tómendetýge arnalǵan. Osyǵan qosa statıstıkanyń qoljetimdigi men durystyǵy, onyń ishinde kadr jáne materıaldyq-tehnı­kalyq resýrstardy basqarý júıesi bo­ıynsha problemalardy sheshý talap etiledi. Bul salanyń osy baǵyttaryn sapaly josparlaýǵa jáne basqarýǵa múmkindik beredi.

Bosandyrý jáne balalar qyzmetin jetildirýge erekshe kóńil bólinedi. Qazir elimizde orta eseppen bir táýlikte myńǵa jýyq náreste dúnıege keledi. Jyl saıyn 400 myńnan astam júkti áıel ambýlatorııalyq qyzmet mamandarynda baqylaýda bolady. Júkti áıelder men jańa týǵan nárestelerdiń densaýlyǵyn saqtaý jáne patologııalaryn erte anyqtaý úshin 11 mıllıonnan astam náresteni qamtıtyn skrınıngter júrgiziledi. «Bir kúndik klınıka» qanatqaqty jobasy engi­zilýde. Joba barlyq óńirlerde kezeń-kezeńi­men iske asady. Bul prenataldyq dıagnostıkanyń ınno­va­sııalyq ádisterin qol­da­nýǵa jáne pato­logııa­sy bar balalardyń týý qaýpin ýaqtyly anyqtaýǵa múmkindik beredi.

Turǵyndarǵa ma­man­­dan­dy­rylǵan medı­sı­nalyq kómek kórsetý tásil­deri qaıta qaralady. Alǵashqy is-shara­lar qazirdiń ózinde qabyldandy. Bıyl naý­ryz aıynan bas­tap jos­par­ly emdeýge jatqyzýǵa arnalǵan tal­daý­lardyń tizbesi 42 zertteýge qys­qar­dy. Taldaýlardyń jaramdylyq mer­­zimi 3-6 esege ulǵaıdy. Sondaı-aq pa­sıentterdiń marshrýttaryn ońtaı­lan­dyrý boıynsha is-sharalar qabyl­dan­dy.

Densaýlyq saqtaý júıesin odan ári damytý jáne aǵymdaǵy jaǵdaılarda qalypty jumys isteýdi qamtamasyz etý tetikterin ázirleý boıynsha jumys júr­gi­zilip jatyr. Halyqaralyq ozyq táji­rıbeni, medısınalyq uıym­dardyń basshylaryn irikteý júıesin eskere otyryp, aýrý­hanalyq menedjmenttiń jańa standarttaryn ázirleý jáne engizý, bólinetin resýrs­tardy paıdalaný tıimdiligi men qarjylyq turaqtylyǵy úshin jergilikti atqarýshy organdardyń jaýap­kershiligi men tartylýyn odan ári arttyrý boıynsha jumys júrgizilýde.

Maman máselesi ózekti

Dárigerlerdiń tapshy­ly­ǵy, ásirese arnaıy ma­mandandyrý týraly kóp aıtylady. Biraq osy kúnge deıin salada medı­sı­nalyq qyzmetter men ser­vıs­terdiń joǵary sapasyna baǵyttalǵan medısına qyz­metkerlerine eńbekaqy tóleýdi yntalandyrýdyń modeli ja­sal­maǵan. Biz kadr daıarlaý jáne oqytý sapasy salasyndaǵy saıa­sat­qa, olardyń sapaly jáne ná­tı­jeli qyzmetin qamtamasyz etýdiń qoldanystaǵy tetikterin qaıta baǵalaýǵa taldaý júrgizdik.

О́kinishke qaraı, medısınalyq uıymdarda dáriger tapshylyǵy áli de bar. Bul ásirese aýyldyq eldi mekenderde baıqalady. Tapshylyqtyń negizgi sebepteri – erik-jigerdiń azdyǵy, senimsizdik, joǵary psıho­emosıonaldyq júktemeniń kóbeıýi jáne áleý­mettik kepildikterdiń jet­ki­­liksizdigi. Osyndaı sebep-saldardan keıin medısına mamandary jumystan shyǵyp jatady.

Densaýlyq saqtaýdyń kadr­lyq saıasatyn damytý tujy­rym­da­masy, eń aldymen, kásip­tiń ımıdji men bedelin arttyrýǵa baǵyt­talady. Esepke alý úderisin sıfr­landyrý jáne biryńǵaı júıeni qurý amaldary buryn da qolǵa alynǵan edi. Alaıda basta­ǵan is aıaqsyz qaldy. Densaýlyq saq­taý­dyń kadr resýrstaryn esepke alý­dyń biryńǵaı ulttyq júıesin qurýdy aıaqtaý josparlanyp otyr. Onda 1-kýrs stýdentinen bastap jumys isteıtin densaýlyq saqtaý mamanyna deıingi bar­lyq derlik aqparat memlekettik tapsyrysty bólý, túsý, oqytý, jumysqa ornalastyrý jáne búkil kásibı qyzmet boıy úzdiksiz damý rásiminen bastap sıfrlandyrylatyn bolady.

Medısınalyq-sanıtarııalyq al­­ǵash­qy kómek júıesin jetildirý maq­­satynda emhana dárigerleri men me­ıir­gerlerdiń biliktiligin arttyrýǵa ba­ǵyttalǵan is-shara­lar kesheni iske asyp keledi. Mamandyqtyń bedelin art­ty­rýǵa negiz bolatyn sharýalar pysyqtalýda (jalaqyny kóterý, tólemderdi yntalandyrý, kásibı ósý, eńbek jáne áleýmettik jeńildikter, qolaıly eńbek jaǵdaılaryn jasaý).

Qoryta kele sala aldy­na­­ qoıylǵan mindetterdi sheshý úshin Densaýlyq saqtaý mı­nıstr­ligi saqtandyrý júıesin jań­ǵyrtýǵa, medısınalyq kómekti uıymdastyrýǵa, bıznes-úderisterdi qaıta qurýǵa, ashyq­tyqty, tıimdilikti, bólinetin qar­jylyq jáne materıal­dyq resýrs­tardy qamtamasyz etýge basym­dyq berilgenin atap ótkim keledi. Sondaı-aq turǵyndar men pa­sıentterdiń qajettiligine basa nazar aýdara otyryp, sala kadr­laryn sala aldynda turǵan syn-qater­lerdi sheshýdi baǵdarlaýǵa kiris­kenin habarlaımyn. Medı­sına qyzmetkerlerimen birge biz alǵa qoıǵan barlyq maqsat-mindetke qol jetkizemiz dep oılaımyn.

Nátıjesinde, biz halyqqa pa­sıent­­terdiń suranysyna baǵdar­­lan­ǵan medı­sınalyq kómek kór­se­týdiń jetildirilgen modelin usy­namyz. Dárigerlerge negizsiz barý men zertteýlerdi barynsha alyp tastaımyz. Pasıentterdiń mar­shrýttary qaıta qurylady. Medısınalyq kómek kórsetýdiń barlyq býynynyń jumysy úılesip, ózara ıntegrasııalanady. Mem­le­kettiń mindettemeleri teńge­rim­dilikke qol jetkizý úshin sala­nyń qolda bar resýrstaryna sáıkes keltiriledi.

Tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi shy­naıylyq qaǵıdattaryna negiz­deledi. Medı­sı­nalyq uıym­dar qyzmetiniń turaq­t­ylyǵy qam­tamasyz etiledi. Medı­sınalyq tehnologııa­lar men dárilik formýlıar dáleldengen tıimdilikke negizdeledi. Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý men tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kóleminiń paketi boıynsha aqyly qyzmetterdiń kómegine qoljetimdilikti arttyrý esebinen azamattardyń qaltasyna júktemeni bir mezgilde tómendete otyryp, birqatar dárilik zat pen medısınalyq qyzmet bo­ıynsha qosymsha tólem engizý jaıy pysyqtalady.

Iá, medısınanyń barlyq derlik baǵyttary boıynsha alda áli asa mańyzdy mindetter men josparlar bar. Ma­man­darǵa artylǵan jaýapkershilik júgi jeńil emes. Áriptesterimdi kásibı merekemen, Medısına qyz­met­ke­ri kúnimen shyn júrek­­ten qut­tyqtaı otyryp, eńbekterine tabys tileımin. Túrli qıyn­­dyqpen betpe-bet kelip, adam janyn ara­shala­ǵan qyzmetterińiz eldiń bereke-birligin arttyra bersin.

Aqmaral ÁLNAZAROVA,

Densaýlyq saqtaý mınıstri