Mogıkandardyń sońǵy tuıaǵy

Abyz aqsaqaldyń ǵa­syrlyq mereıtoıyn Desanttyq-sha­býyldaý áskerleri qolbas­shy­synyń orynbasary polkov­nık Radjan Janysov, Medeý aýdanynyń qorǵanys isteri jó­­nindegi basqarmasynyń bas­­­tyǵy podpolkovnık Bek­myrza Júsip jáne «Qarýly kúsh­­terdiń ardagerleri» RQB Al­maty fılıalynyń tóraǵasy otstav­kadaǵy polkovnık Tólegen Mustafın quttyqtap bardy, Qorǵanys mınıstri men desant­tyq-shabýyldaý áskerleri qol­bas­shylyǵynyń quttyqtaýyn jetkizip, myqty densaýlyq pen amandyq tilep, eńbegi úshin shyn júrekten alǵys aıtty.

Sháńgereı Jánibekov Qos­tanaı oblysy Denısov aýdany Qarpyq aýylynda dúnıege kelgen. Ata-anasynan erte aıyrylyp, týystarynyń tárbıesinde ósti. Soǵysqa shaqyrtý qaǵazy kelgen kezde, bozbala shaq, nebári 18 jasta edi. Soǵys órimdeı boz­balanyń ómir aǵysyn kenetten ózgertti, josparyn basqa arnaǵa buryp jiberdi. Kırovograd artıllerııalyq dıvızııasynyń qura­mynda Msensk, Orel baǵy­tyndaǵy shabýyldarǵa qatysyp, Belgorod pen Ýkraınanyń oń jaǵalaýyndaǵy birqatar qala­lardy azat etti. Korsýn-Shev­chenkov operasııasyna qatysty. 12 shildede Brıansk maıdanynyń áskerleri Orel qalasy túbinde iri shabýyldaý operasııasyn bastaǵany tarıhtan belgili. 1945 jylǵy 5 shildede Sh.Jánibekov quramynda bolǵan 16-art­dı­vı­zııanyń atyna Joǵarǵy bas qolbasshy, keńes odaǵynyń marshaly I.Stalınniń alǵysy jarııalandy.

Sháńgereı Jánibekovtiń odan keıingi jaýyngerlik joly Moldavııa jerinde ótti. Kóp uzamaı 2-Ýkraına maı­da­nynyń alǵa jyljyp kele jat­qan bólimderimen birge onyń bólimshesi KSRO-nyń mem­­le­kettik shekarasyna ótti. Je­ńis týraly habardy Aýs­trııa-Chehoslovak shekarasynda or­nalasqan Laa qalasyna jaqyndaǵan kezde estidi. Sol qýanyshty kúnderdi ardagerdiń ózi bylaısha áńgimeleıdi: «Tún­de bizdiń polk Aýstrııanyń Poısdorf aýylynyń janyn­daǵy orman saıabaǵynda boldy. Jeńis kúnin merekeleýge túni boıy qyzý daıyndyq júr­gizildi. Kelesi kúni tańerteń polk jasaqtalyp, saltanatty jıyn ótti. Túski as kezinde ofıserler men sarbazdarǵa me­rekelik dastarhan jaıyldy. Polk komandıri podpolkovnık Go­rýppa barshamyzdy Jeńis kú­nimen taǵy da quttyqtap, tilek aıtty. Men ótken soǵys týraly kınolardy kóp kórdim. Bir­aq olardyń birde-biri dál osyndaı jaıly atmosfera men adamdardyń júzinen shynaıy qýanyshty kórsete alǵan emes», deıdi Shákeń.

Sháńgereı Jánibekov – keńes dáýiriniń perzenti. Aýdan­dyq, oblystyq partııa uıym­da­rynda synnan ótken azamat respýblıkamyzdyń Mı­nıstrler keńesi tóraǵasynyń oryn­basaryna deıingi bas­paldaqtardan ótti. О́mir-ta­rı­hyna qarap otyryp, mo­gı­kandardyń sońǵy bolmasa da sırek tuıaǵy ma dersiń. Qy­lyshynan qan tamyp tur­ǵan keńes júıesi kezinde de ana sútimen birge daryǵan bol­my­­­synan attap ketpedi. Dinmuhamed Qonaev bas­taǵan, Báıken Áshimov qostaǵan kór­nekti kemelder shoǵyrynyń qatarynan tabyldy, oqý-aǵartý, mádenıet, densaýlyq saqtaý, áleý­mettik qamsyzdandyrý, dene tárbıesi men sport, bas­pa qyz­meti, shyǵarmashylyq odaqtar men qoǵamdyq uıymdar máselelerimen aınalysty. Al­matyda mýzykalyq aspaptar men kitap murajaılarynyń, Túr­­kistandaǵy Qoja Ahmet Iаsaýı kesenesi men Járkent meshiti, Altyn Emeldegi Shoqan Ýá­­lıhanov kesheniniń mýzeı­lendirilýine kóńil bóldi. 1980 jylǵy Máskeý Olımpıadasyna biz­diń sporttyq delegasııany ulttyq kıimmen barýyna yq­pal etti. Jergilikti bılik organdaryna birtindep ulttyq kıim úlgilerin, ozyq halyqtyq dás­túrler men ulttyq sporttyq oıyndardy jańǵyrtý jóninde nus­qaýlar berildi. Tipti 1984 jyly qazaqtyń mádenı dástúrlerin bar tarapta jańǵyrtý jóninde arnaıy keńes ótkizdi. Mundaı sharalar qazir aıtýǵa ǵana ońaı.

Qysqasy, bizdiń keıipkerimiz osyndaı máselelerde ba­tyl­dyqtyń, ultyna adal­dyq­tyń ala jibinen attap ketpedi, ult­tyq dúnıelerdi ulyqtaýǵa búı­regi buryp turdy. Qazaqstan Kompartııasy sezderiniń delegaty, Qazaq KSR Joǵary keńesiniń VII-X shaqyrylymynyń depýtaty, 1987-1991 jyldary KSRO halyq depýtaty boldy. 1987-1990 jyldar aralyǵynda Res­pýblıkalyq soǵys jáne eńbek ardagerleri keńesiniń tóraǵasy bolǵan kezinde de ardagerlerdiń máselesin sheshýge atsalysyp, respýblıka kóleminde iri jumystar atqardy. О́zi de maıdan shebinde júrip, jeńistiń qandaı qıyndyqpen kelgenin kózimen kórgen azamat retinde ardagerlerdiń máselelerine qa­­raılasyp, olarǵa degen qur­mettiń joǵary bolýyn oılap, tolǵandyrǵan muń-muqtaj­darynyń oń sheshim tabýyna yq­pal etti. Ardager «O proıdennom pýtı ı popýtchıkah» kitabynyń av­tory. Onda óziniń ómir joly men memlekettik mańyzy bar máselelerdi sheshýde qyzmettes bolǵan adamdar týraly egjeı-tegjeıli baıandap berdi.

Dana Abaı «Adamnyń adam­dyǵy isti qalaı bastaǵan­dyǵynan bilinedi» deıdi. «Adamnyń qan­daı ekenin bilgiń kelse, oǵan belgili bir dárejede mansap pen qyzmettiń tutqasyn ustatý ke­rektigin» eskertken esti sóz bar. О́mirde mańdaıyna, taǵdyr talaıyna jazylyp qoıǵan bıiginen áste pás tartpaıtyn tulǵalar bar. Zaman, ýaqyt, saıasattyń yqpaly bolmysyna yqpal etip, bedeline nuqsan keltirmedi. Jadynda estelik – qazyna qatta­lyp jatsa da baıyrqaly qal­pynan tanbady. Keshegi asyl alyptarymyzdyń synyǵyndaı ar­daqty aqsaqaldarymyzdyń kózindeı bolyp ǵasyrlyq mereı­toıyn abyroı bıiginde qarsy aldy. II dárejeli «Otan soǵysy» ordenimen, eki márte «Erligi úshin» me­dalimen, Chehoslovakııanyń «Antıfashıstik kúreske belsendi qatysqany úshin», «Qazan revolıýsııasy» ordenimen, tórt medalmen ma­rapattalǵan. Eńbek Qyzyl Tý, Halyqtar dos­tyǵy ordenderimen, Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesiniń eki Qur­met gramo­tasymen, Qazaq­stan Res­pýblıkasynyń «Qur­met»,«Parasat» ordenderimen mara­pattalǵan.

О́tken ǵasyrdyń ot pen oǵyn kórgen qart maıdanger nemere-shóbereleriniń qyzyǵyna, qýa­nyshyna kenelip, ár kúnine, araılap atqan tańyna shúkirlik etti. Tamyryn tereńge tartqan báıterekke aınalǵan tulǵaǵa Jaratqan kúsh-qýat pen amandyq ber­sin degimiz keledi.

ALMATY